Τα διασυνδεδεμένα δίκτυα του Homo sapiens τούς έδωσαν ένα πλεονέκτημα επιβίωσης έναντι των πιο απομονωμένων Νεάντερταλ εν μέσω περιβαλλοντικών αλλαγών.
Οι δεσμοί των ομάδων στοιχείο επιβίωσης
Μια νέα μελέτη μοντελοποίησης υποδηλώνει ότι οι ισχυρότεροι δεσμοί μεταξύ των ομάδων μπορεί να βοήθησαν τον Homo sapiens να επιβιώσει από τους Νεάντερταλ. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην κατανοούν πλήρως γιατί οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν ενώ οι σύγχρονοι άνθρωποι εγκαθίδρυσαν μια διαρκή παρουσία στην Ευρώπη. Η εξήγηση πιθανότατα περιλαμβάνει πολλαπλούς παράγοντες, αλλά αυτή η έρευνα εισάγει μια νέα προοπτική χρησιμοποιώντας μεθόδους εμπνευσμένες από την ψηφιακή οικολογία.
Η μελέτη διεξήχθη από την Ariane Burke, καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και επικεφαλής της Ομάδας Έρευνας για τη Διασπορά των Ανθρωπίνων στο Κεμπέκ. Σε συνεργασία με τους διδακτορικούς ερευνητές Benjamin Albouy και Simon Paquin, προσάρμοσε εργαλεία που χρησιμοποιούνται συνήθως για τη χαρτογράφηση των κατανομών φυτών και ζώων και τα εφάρμοσε σε πρώιμους ανθρώπινους πληθυσμούς, βασιζόμενη τόσο σε αρχαιολογικά όσο και σε εθνογραφικά στοιχεία.
Η ομάδα επικεντρώθηκε στην Ευρώπη κατά τον τελευταίο παγετώδη κύκλο, μεταξύ 60.000 και 35.000 ετών πριν. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από σημαντικές κλιματικές διακυμάνσεις μεταξύ ψυχρότερων (σταδιακών) και θερμότερων (διασταδιακών) φάσεων. Περιλαμβάνει επίσης την άφιξη του Homo sapiens στα αρχαιολογικά αρχεία και την τελική εξαφάνιση των Νεάντερταλ.
Κλίμα, Ανταγωνισμός και Σύνθετοι Παράγοντες
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ούτε το κλιματικό στρες ούτε ο άμεσος ανταγωνισμός από μόνα τους μπορούν να εξηγήσουν την εξαφάνιση των Νεάντερταλ. Αντίθετα, η παρακμή τους φαίνεται να προέκυψε από έναν συνδυασμό περιβαλλοντικών συνθηκών, γεωγραφικών περιορισμών, δυναμικής του πληθυσμού και αλληλεπιδράσεων μεταξύ των ειδών, οι οποίες ποικίλλουν μεταξύ των περιοχών.
Για να διερευνήσουν αυτό, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μοντέλα κατανομής ειδών, τα οποία εκτιμούν πού μπορεί να ζήσει ένα είδος με βάση γνωστές τοποθεσίες. Αντί να παρατηρούν ζωντανά ζώα, χρησιμοποίησαν αρχαιολογικούς χώρους ως δείκτες για το πού ζούσαν κάποτε οι Νεάντερταλ και ο Homo sapiens.
Η μελέτη περιελάμβανε διάφορα βήματα μοντελοποίησης. Ο Burke αρχικά κατασκεύασε τέσσερα μοντέλα καταλληλότητας οικοτόπων για κάθε είδος χρησιμοποιώντας τεχνικές από τη βιολογία διατήρησης και τη γεωπληροφορική. Αυτά τα μοντέλα συνδύαζαν αρχαιολογικά στοιχεία με γεωγραφικά δεδομένα και μετρήσεις της κλιματικής μεταβλητότητας.
Χαρτογράφηση Αρχαίων Ανθρώπινων Οικοτόπων
Στη συνέχεια, συνέκρινε τα μοντέλα για να εντοπίσει «βασικές» περιοχές, που ορίζονται ως περιοχές αρκετά μεγάλες και παραγωγικές ώστε να υποστηρίζουν σταθερούς πληθυσμούς και συνδεδεμένες με άλλες τέτοιες περιοχές.
«Προφανώς, δεν έχουμε ακριβή δημογραφικά δεδομένα για πληθυσμούς που ζούσαν πριν από 35.000 χρόνια, επομένως χρησιμοποιήσαμε εθνογραφικά δεδομένα από καλύτερα τεκμηριωμένες αρχαίες ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών για να ορίσουμε παραμέτρους για τα γεωπληροφορικά εργαλεία και να δημιουργήσουμε αυτά τα μοντέλα», εξήγησε ο Burke. «Για παράδειγμα, αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι η τυπική ετήσια έκταση μιας τοπικής ομάδας 25 έως 50 ατόμων, που κινούνται εποχιακά και διατηρούν περιφερειακές συνδέσεις με άλλες ομάδες, θα ήταν περίπου 2.500 km²».
Σε αυτό το στάδιο, άρχισαν να αναδύονται σαφείς διαφορές μεταξύ Νεάντερταλ και Homo sapiens.
Πλεονέκτημα Συνδεσιμότητας του Homo Sapiens
Οι περιοχές κατάλληλες για τον Homo sapiens ήταν πιο διασυνδεδεμένες από εκείνες που σχετίζονταν με τους Νεάντερταλ. Ο Burke σημειώνει ότι αυτή η συνδεσιμότητα επέτρεπε στους πληθυσμούς να σχηματίζουν δίκτυα, διευκολύνοντας τα άτομα να μετακινούνται μεταξύ συγγενικών ομάδων όταν αντιμετωπίζουν περιβαλλοντικές ή δημογραφικές προκλήσεις.
«Αυτά τα δίκτυα λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας», εξήγησε η Burke. «Επιτρέπουν την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τους πόρους και τις μεταναστεύσεις των ζώων, τη δημιουργία συνεργασιών και την προσωρινή πρόσβαση σε άλλες περιοχές σε περίπτωση κρίσης».
Τόνισε ότι οι Νεάντερταλ διατηρούσαν επίσης συνδέσεις μεταξύ των ομάδων, όπως φαίνεται από την κίνηση υλικών και άλλων αρχαιολογικών στοιχείων. Ωστόσο, τα μοντέλα δείχνουν ότι αυτοί οι δεσμοί ήταν ασθενέστεροι, ειδικά στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Κλιματική Μεταβλητότητα και Ανθρώπινη Επιβίωση
Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι οι γρήγορες και απρόβλεπτες κλιματικές μεταβολές είχαν μεγαλύτερο αντίκτυπο στους πληθυσμούς από τις σταθερές αλλαγές στη θερμοκρασία ή τις βροχοπτώσεις.
«Η κλιματική μεταβλητότητα φαίνεται να έχει παίξει σημαντικό ρόλο. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι οι άνθρωποι ήταν ευαίσθητοι στην περιβαλλοντική μεταβλητότητα σε όλη την ιστορία μας», δήλωσε η Burke.
Ωστόσο, το κλίμα από μόνο του δεν μπορεί να εξηγήσει την εξαφάνιση των Νεάντερταλ, καθώς επέζησαν από προηγούμενες παγετώδεις περιόδους.
Περιφερειακές Διαφορές στην Παρακμή των Νεάντερταλ
Σύμφωνα με την Burke, η εξαφάνισή τους πιθανότατα προέκυψε από έναν συνδυασμό κλιματικής αστάθειας, πληθυσμιακών πιέσεων και κοινωνικής δομής, με διαφορετικούς παράγοντες να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο σε διαφορετικές περιοχές.
Η μελέτη δείχνει ότι οι πληθυσμοί των Νεάντερταλ στην Ευρώπη χωρίστηκαν σε δυτικές και ανατολικές ομάδες.
Στην Ανατολική Ευρώπη, οι ασθενέστερες συνδέσεις μπορεί να έχουν αφήσει τις ομάδες απομονωμένες καθώς οι συνθήκες επιδεινώθηκαν. Στην Ιβηρική Χερσόνησο, ωστόσο, οι ισχυρότεροι δεσμοί μεταξύ των κεντρικών περιοχών μπορεί να έχουν βοηθήσει τους πληθυσμούς να επιβιώσουν περισσότερο.
Αλληλεπιδράσεις μεταξύ ειδών και κληρονομιάς
Η κατάσταση ήταν πιθανώς ακόμη πιο περίπλοκη.
«Στις δυτικές περιοχές, η άφιξη του Homo sapiens μπορεί να έχει προσθέσει περαιτέρω άγχος, ειδικά για τους πληθυσμούς των Νεάντερταλ που ήταν ήδη δημογραφικά ευάλωτοι», δήλωσε η Burke. «Επειδή τα δύο είδη ήταν ικανά να παράγουν απογόνους μαζί, οι αλληλεπιδράσεις τους ήταν πιθανότατα πολύπλοκες, περιλαμβάνοντας ανταγωνισμό, περιστασιακές διασταυρώσεις και άλλες ανεπαίσθητες δυναμικές του πληθυσμού».
Η Burke πιστεύει ότι αυτά τα ευρήματα μιλούν επίσης για ευρύτερα ανθρώπινα πρότυπα.
«Η ανθρώπινη μετανάστευση υπήρχε πάντα, διευκολύνεται από την κινητικότητα και τα κοινωνικά δίκτυα», σημείωσε. «Ακόμα και σήμερα, παρά την πολυπλοκότητα των συνόρων, της πυκνότητας του πληθυσμού και των κοινωνικών ανισοτήτων, οι άνθρωποι συνεχίζουν να μεταναστεύουν για τους ίδιους θεμελιώδεις λόγους: για να βρουν πιο ευνοϊκές περιοχές, να επανενωθούν με αγαπημένα πρόσωπα και να ενταχθούν σε δίκτυα αμοιβαίας βοήθειας».
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ένα διαρκές μάθημα. Όπως και στο παρελθόν, η ανθρώπινη επιβίωση εξαρτάται όχι μόνο από την τεχνολογία και τη νοημοσύνη, αλλά και από τις κοινωνικές συνδέσεις.
www.worldenergynews.gr
