Αυστηρότερα φίλτρα για την ανάπτυξη νέων αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων εισάγει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), το οποίο τέθηκε χθες σε δημόσια διαβούλευση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) έως τις 24 Ιουνίου. Την ίδια στιγμή, το νέο πλαίσιο αποφεύγει να ανατρέψει ώριμες επενδύσεις, καθώς οι αλλαγές δεν επηρεάζουν έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, πάνω από το 30% του σημερινού pipeline έργων ΑΠΕ —περί τα 32 GW από σύνολο 110 GW— θα κληθεί να προσαρμοστεί στους νέους κανόνες χωροθέτησης, με τη μεγαλύτερη έκθεση να αφορά κυρίως φωτοβολταϊκά έργα.
Τι προβλέπεται για τα αιολικά πάρκα
Το νέο πλαίσιο θέτει τέσσερις "κόκκινες" γραμμές για τις ανεμογεννήτριες. Καταρχάς, προωθείται "φρένο" σε νέα αιολικά πάρκα σε όλα τα μικρά νησιά της χώρας κάτω των 300 km² . Με άλλα λόγια, νέες ανεμογεννήτριες θα δουν μόνο η Άνδρος, η Ζάκυνθος, η Θάσος, η Κάρπαθος, η Κέρκυρα, η Κεφαλονιά, η Λέσβος, η Λευκάδα, η Λήμνος, η Νάξος, η Ρόδος, η Σάμος, η Χίος, η Κρήτη και η Εύβοια.
Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ. θα επιτρέπονται μόνο εάν εξυπηρετούνται αποκλειστικώς δημόσιες υποδομές (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης) ή κρίνεται αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος, ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος της εγκατάστασης. Σε κάθε περίπτωση, το νέο πλαίσιο ορίζει ότι για τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων στις Περιοχές Καταλληλότητας στον νησιωτικό χώρο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης ανά δημοτική ενότητα.
Επίσης, αποκλείει την εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Παράλληλα, ως περιοχές Καταλληλότητας ορίζονται οι δημοτικές ενότητες που διαθέτουν σημαντικό αιολικό δυναμικό, μεγαλύτερο από 4 m/sec μεσοσταθμικά στο σύνολο της έκτασής τους. Στις περιοχές αυτές και μόνο θα επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εφόσον πληρούνται χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, παράμετρος που, σύμφωνα με εκτιμήσεις, εξαιρεί σχεδόν τη μισή επικράτεια της χώρας. Όπως ανέφερε ο υφυπουργός Ενέργειας κ. Νίκος Τσάφος μιλώντας σε δημοσιογράφους, ούτως ή άλλως, οι περιοχές με χαμηλό αιολικό δυναμικό δεν προσέλκυαν τους επενδυτές.
Η απαγόρευση για τα αιολικά επεκτείνεται επίσης πέρα από τους πυρήνες των προστατευόμενων περιοχών και στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) των Natura. Ωστόσο σε ΖΕΠ το νέο πλαίσιο επιτρέπει χωροθέτηση ανεμογεννητριών εάν, σωρευτικώς, επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό στην περιοχή υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Άλλωστε, σύμφωνα με τον κ. Τσάφο, έτσι κι αλλιώς, στις ΖΕΠ "ένα στα τρία έργα κόβονταν κατά τη διαδικασία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης".
Το νέο πλαίσιο εισάγει και ανώτατα όρια κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τον χαρακτηρισμό κάθε περιοχής στον υφιστάμενο χωροταξικό σχεδιασμό. Συγκεκριμένα, το ποσοστό κάλυψης από αιολικά έργα δεν μπορεί να υπερβαίνει το 8% σε περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας, το 5% σε περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας και το 4% σε ευαίσθητες δημοτικές ενότητες όπως η Μονεμβασιά, η Αράχωβα, το Καρπενήσι και η Κάρυστος. Τα ποσοστά αυτά θα μπορούν να διαφοροποιηθούν είτε μέσω του Περιφερειακού Χωροταξικού Σχεδιασμού είτε των πολεοδομικών σχεδίων, με τη σύμφωνη γνώμη του οικείου δήμου.
Εκτός Natura και δασικών εκτάσεων τα φωτοβολταϊκά
Σημαντικά πιο περιοριστικό αποδεικνύεται το νέο καθεστώς για τα φωτοβολταϊκά, καθώς η ανάπτυξή τους τίθεται υπό αυστηρότερους χωροταξικούς κανόνες. Η εγκατάσταση ηλιακών πάρκων αποκλείεται συνολικά από τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura, καθώς και από τους Υγροτόπους Διεθνούς Σημασίας (Ραμσάρ). Παράλληλα, επεκτείνεται η απαγόρευση χωροθέτησης και στις δασικές εκτάσεις, πέραν των δασών.
Το υπό διαβούλευση πλαίσιο εισάγει, επίσης, ανώτατο όριο ανάπτυξης νέων φωτοβολταϊκών ανά Περιφερειακή Ενότητα, καθώς η συνολική εδαφική κάλυψη δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 1,5% της έκτασής της. Στο ποσοστό αυτό συνυπολογίζονται και έργα που βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο αδειοδοτικό στάδιο. Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται και για τα νησιά, όπου —με εξαίρεση την Κρήτη και την Εύβοια— δίνεται προτεραιότητα σε μικρότερης κλίμακας εγκαταστάσεις, περιορίζοντας ουσιαστικά τη μαζική ανάπτυξη μεγάλων έργων.
Ποια έργα επηρεάζονται
Το προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο διασφαλίζει τη συνέχεια των έργων που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία ή έχουν προχωρήσει σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, χωρίς να επιφέρει ανατροπές στο υφιστάμενο επενδυτικό περιβάλλον. Συγκεκριμένα, οι εγκατεστημένες ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά, ανεξάρτητα από τις νέες κατευθύνσεις, έως τη λήξη ή ενδεχόμενη ανανέωση των αδειών τους.
Παράλληλα, έργα που έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο ή έχουν ήδη λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) εντάσσονται στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο και συνεχίζουν την πορεία τους χωρίς μεταβολές. Στην ίδια κατηγορία αντιμετώπισης περιλαμβάνονται και φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που έχουν κατατεθεί και έχουν περάσει τον έλεγχο πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026, οι οποίοι εξακολουθούν να αξιολογούνται με βάση το προϋφιστάμενο καθεστώς.
Εκτός του πλαισίου αυτού βρίσκονται έργα που έχουν εξασφαλίσει αποκλειστικά Βεβαίωση Παραγωγού από τη ΡΑΑΕΥ, χωρίς περαιτέρω αδειοδοτική ωρίμανση. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, από ένα συνολικό χαρτοφυλάκιο περίπου 110 GW έργων ΑΠΕ, περί τα 78 GW παραμένουν εκτός του πεδίου εφαρμογής του νέου σχεδιασμού, καθώς αφορούν ήδη λειτουργούντα έργα, έργα με όρους σύνδεσης ή με εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους. Τα υπόλοιπα θα υπαχθούν στους νέους κανόνες χωροταξικού σχεδιασμού.
