Η πυρηνική ενέργεια παραμένει ένα τοξικό θέμα στην Ιταλία που «πάει χρόνια πίσω», στην καταστροφή του Τσερνόμπιλ, σύμφωνα με ανάλυση του Politico
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni θέλει να ανατρέψει την απαγόρευση στην πυρηνική ενέργεια που ισχύει εδώ και τέσσερις δεκαετίες, στοιχηματίζοντας ότι οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια και οι εκτοξευόμενες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα τη βοηθήσουν να πετύχει εκεί όπου προηγούμενες κυβερνήσεις απέτυχαν.
Όμως το να πειστεί ένας από τους πιο πυρηνικά επιφυλακτικούς πληθυσμούς της Ευρώπης ότι η τεχνολογία είναι ασφαλής δεν θα είναι εύκολο, και μια άτσαλη εκστρατεία θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ στη Meloni και τον δεξιό της συνασπισμό.
Νομικό πλαίσιο «επιστροφής» της πυρηνικής ενέργειας
Την περασμένη εβδομάδα η Ιταλίδα πρωθυπουργός είπε ότι η κυβέρνησή της θα εγκρίνει ένα νομικό πλαίσιο αυτό το καλοκαίρι για να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται νέα εργαλεία για να προστατευτεί από τις ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων και τα γεωπολιτικά σοκ.
«Μέχρι το καλοκαίρι, ο εξουσιοδοτικός νόμος θα εγκριθεί και τα εκτελεστικά διατάγματα θα υιοθετηθούν για να δημιουργηθεί το απαραίτητο νομικό πλαίσιο για την επανεκκίνηση της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας στην Ιταλία», δήλωσε η Meloni στη Γερουσία της Ιταλίας.
Η πρόταση σηματοδοτεί τη σαφέστερη φιλοπυρηνική στροφή της Ιταλίας από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 και επικεντρώνεται στους λεγόμενους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs), συμπαγείς πυρηνικές μονάδες που βρίσκονται ακόμη σε μεγάλο βαθμό σε πρωτότυπο ή πρώιμο στάδιο ανάπτυξης παγκοσμίως.
Οι SMRs έχουν σχεδιαστεί να είναι μικρότεροι από τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες και θεωρητικά ταχύτεροι και φθηνότεροι στην κατασκευή.
Αλλά παρά την πολιτική δυναμική, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η Ιταλία απέχει ακόμη χρόνια, και πιθανώς αρκετές κυβερνήσεις, από οποιαδήποτε επιχειρησιακή λειτουργία.
«Αυτό το νομοσχέδιο δεν επαναφέρει την πυρηνική ενέργεια στην Ιταλία», είπε ο Luca Romano, φιλοπυρηνικός σχολιαστής γνωστός διαδικτυακά ως “The Atomic Advocate”. «Απλώς θέτει τους κανόνες για την επανεισαγωγή της».
Ο παράγοντας «δημοψήφισμα»
Σύμφωνα με το κυβερνητικό σχέδιο, το ιταλικό κοινοβούλιο πρέπει πρώτα να εγκρίνει έναν πλαίσιο νόμου.
Στη συνέχεια η Ρώμη θα έχει έως και 12 μήνες για να καταρτίσει εκτελεστικά διατάγματα πριν ξεκινήσουν οποιεσδήποτε συγκεκριμένες αποφάσεις για έργα, τοποθεσίες ή τεχνολογίες.
Αυτό είναι και το σημείο όπου τα παλιά πυρηνικά «φαντάσματα» της Ιταλίας θα μπορούσαν να επιστρέψουν.
«Σε αυτό το στάδιο, ένα δημοψήφισμα γίνεται πιθανό», είπε ο Romano, σημειώνοντας ότι η πυρηνική ιστορία της Ιταλίας έχει επανειλημμένα κριθεί στις κάλπες και όχι μέσω μακροπρόθεσμου βιομηχανικού σχεδιασμού.
Η Ιταλία έκλεισε τους αντιδραστήρες της μετά από δημοψήφισμα το 1987 που διεξήχθη στον απόηχο της καταστροφής του Τσερνόμπιλ.
Μια δεύτερη προσπάθεια επαναφοράς της πυρηνικής ενέργειας υπό τον πρώην κεντροδεξιό πρωθυπουργό Silvio Berlusconi κατέρρευσε μετά το ατύχημα της Φουκουσίμα που πυροδότησε νέο δημοψήφισμα το 2011.
Όμως αυτές οι ψηφοφορίες δεν αφορούσαν μόνο την τεχνολογία. Αντανακλούσαν επίσης βαθιά δυσπιστία προς τους θεσμούς, φόβους για την ασφάλεια και μια ευρύτερη πολιτική κουλτούρα επιφυλακτική απέναντι σε μεγάλα κρατικά έργα υποδομών - δυναμικές που, σύμφωνα με ειδικούς, εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη συζήτηση.
Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Ιταλοί δεν είναι πια συντριπτικά αντίθετοι στην πυρηνική ενέργεια
Αρκετές έρευνες τα τελευταία δύο χρόνια έχουν δείξει ότι η υποστήριξη κυμαίνεται γύρω από - ή λίγο πάνω από - το 50%, μια έντονη μετατόπιση από λίγα χρόνια πριν, όταν η αντίθεση ήταν σαφώς κυρίαρχη.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι αυξανόμενες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και οι ανησυχίες για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα έχουν μειώσει την αντίσταση, ιδιαίτερα μεταξύ νεότερων ψηφοφόρων και επιχειρηματικών κύκλων.
Ωστόσο, η Ιταλία παραμένει πολύ πιο επιφυλακτική απέναντι στην πυρηνική ενέργεια από τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με έρευνα της World Nuclear Association, και αναλυτές προειδοποιούν ότι η υποστήριξη παραμένει ρηχή και ευάλωτη στην πολιτικοποίηση.
Η δημοσκόπος Alessandra Ghisleri προειδοποίησε σε συνέντευξη στην Il Foglio ότι οποιαδήποτε εκστρατεία δημοψηφίσματος θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε ευρύτερη πολιτική κρίση για την κυβέρνηση και όχι σε τεχνική συζήτηση για την ενεργειακή πολιτική.
Αυτός ο κίνδυνος είναι σημαντικός στην Ιταλία, όπου τα δημοψηφίσματα συχνά μετατρέπονται σε ψήφο διαμαρτυρίας κατά των κυβερνήσεων, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του ερωτήματος.
Σύμφωνα με τον Romano, το πρόβλημα επιτείνεται από το ασταθές πολιτικό σύστημα της Ιταλίας. «Είναι πάντα περίπλοκο να ξεκινήσεις ένα πυρηνικό πρόγραμμα όταν μόνο τα μισά πολιτικά κόμματα το υποστηρίζουν», είπε.
«Αν μια κυβέρνηση υπογράψει συμβόλαια και η επόμενη τα ακυρώσει όλα, η αβεβαιότητα γίνεται οικονομικός κίνδυνος» συνέχισε ο ίδιος.
Τοπική αντίδραση
Ακόμη κι αν περάσει η εθνική νομοθεσία, οι ειδικοί λένε ότι η τοπική αντίδραση και οι αδειοδοτήσεις μπορεί να αποτελέσουν το μεγαλύτερο εμπόδιο.
«Στην Ιταλία, το βασικό εμπόδιο είναι η αντίθεση των τοπικών κοινωνιών», είπε ο Romano, προειδοποιώντας ότι διοικητικές προσφυγές και περιφερειακές δικαστικές ενστάσεις μπορούν να καθυστερήσουν έργα για χρόνια.
Ο ενεργειακός αναλυτής Davide Tabarelli είπε ότι το μοτίβο είναι ήδη ορατό στις ανανεώσιμες πηγές, στα δίκτυα και σε άλλες στρατηγικές υποδομές.
«Στην Ιταλία, όπως και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, τίποτα δεν μπορεί να γίνει χωρίς οι τοπικές αρχές να δημιουργούν εμπόδια», είπε, υποστηρίζοντας ότι τα πυρηνικά έργα πιθανότατα θα αντιμετωπίσουν ακόμη ισχυρότερη αντίσταση λόγω της πολιτικής τους ευαισθησίας.
Αυτή η ένταση αποκαλύπτει αυτό που οι αναλυτές περιγράφουν ως το «πυρηνικό παράδοξο της Ιταλίας».
Η χώρα εγκατέλειψε την εγχώρια πυρηνική παραγωγή πριν από δεκαετίες, αλλά εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ηλεκτρική ενέργεια που εισάγεται από τη Γαλλία - μεγάλο μέρος της οποίας παράγεται από γαλλικούς αντιδραστήρες.
«Είναι σαν η Γαλλία να έχει τρεις πυρηνικούς αντιδραστήρες να λειτουργούν για την Ιταλία εδώ και πάνω από 30 χρόνια», είπε ο Tabarelli.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η επανεκκίνηση της πυρηνικής παραγωγής θα μειώσει αυτή την εξάρτηση ενώ θα ενισχύσει τη βιομηχανική βάση της Ιταλίας. Όμως οι επικριτές απορρίπτουν το σχέδιο ως πολιτικά βολικό αλλά οικονομικά μη ρεαλιστικό.
Ο Dario Tamburrano, ευρωβουλευτής από την ομάδα The Left, χαρακτήρισε την πρόταση της κυβέρνησης «πολιτική προπαγάνδα».
«Αυτά τα υποθετικά εργοστάσια θα παράγουν τα πρώτα κιλοβατώρες σε 15 χρόνια, αν όλα πάνε καλά», είπε στο POLITICO. «Η λεγόμενη επόμενη γενιά πυρηνικής ενέργειας δεν υπάρχει».
Χρόνια μακριά
Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Matteo Salvini έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η Ιταλία θα μπορούσε να έχει λειτουργικούς αντιδραστήρες έως το 2032.
Όμως οι ειδικοί λένε ότι αυτά τα χρονοδιαγράμματα είναι υπερβολικά αισιόδοξα για μια χώρα που ξαναχτίζει έναν πυρηνικό τομέα από το μηδέν.
«Ένας από τους πρώτους αντιδραστήρες θα χρειαζόταν πιθανότερα 12 έως 15 χρόνια», είπε ο Romano.
Ο Romano είπε ότι οι πολιτικοί «συχνά δεν έχουν καθαρή εικόνα για το πυρηνικό οικοσύστημα» και μπορεί να είναι «υπερβολικά αισιόδοξοι ή απαισιόδοξοι, και οι εταιρείες τείνουν να υπερβάλλουν για το τι μπορούν να προσφέρουν και πόσο γρήγορα».
Σε όλη την Ευρώπη, η πυρηνική ενέργεια κερδίζει σταδιακά πολιτική αποδοχή
Η Σουηδία, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο επεκτείνουν ή παρατείνουν τα πυρηνικά τους προγράμματα, ενώ το Βέλγιο έχει αναστρέψει τη σχεδιαζόμενη σταδιακή κατάργηση.
Η Ολλανδία εξετάζει νέους αντιδραστήρες και η Δανία επανεξετάζει τη μακροχρόνια απαγόρευσή της.
«Η πυρηνική ενέργεια γίνεται όλο και πιο διακομματική στην Ευρώπη», είπε ο Romano. «Δεν νομίζω ότι η Ιταλία είναι ακόμη εκεί» κατέληξε.
www.worldenergynews.gr
