Μετά το ενεργειακό σοκ του Ορμούζ, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε χορήγηση προσωρινών εξαιρέσεων κυρώσεων για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, προκειμένου να καλυφθούν ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά
Η πρωτοφανής διαταραχή στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, που συνδέεται με το σχεδόν πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, έχει προκαλέσει ταυτόχρονα αποσταθεροποίηση και στο διεθνές καθεστώς ενεργειακών κυρώσεων, σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic Council.
Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο οι εξαιρέσεις και οι χαλαρώσεις κυρώσεων από τις ΗΠΑ μπορούν να αντισταθμίσουν το σοκ προσφοράς χωρίς να υπονομεύσουν την πίεση προς τη Ρωσία και το Ιράν.
Η ανάλυση σημειώνει ότι από το φθινόπωρο του 2025 έως τις αρχές του 2026 το ενεργειακό τοπίο έχει αλλάξει δραστικά, με διαδοχικές γεωπολιτικές κρίσεις να επηρεάζουν τις ροές πετρελαίου.
Στη Βενεζουέλα, η ενίσχυση του αμερικανικού εμπάργκο οδήγησε σε αλλαγή καθεστώτος και στη συνέχεια σε μερική επανακατεύθυνση εξαγωγών προς τις ΗΠΑ, ενώ στη Μέση Ανατολή η σύγκρουση με το Ιράν και οι διαταραχές στο Ορμούζ περιόρισαν σημαντικά τις αποστολές προς την Ασία και την Ευρώπη.
Μπροστά στις ελλείψεις προσφοράς, η Ουάσινγκτον προχώρησε σε χαλάρωση περιορισμών για ρωσικό και ιρανικό αργό, ώστε να μετριάσει τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές, κυρίως για αγοραστές όπως η Ινδία και άλλες ασιατικές χώρες.
Ωστόσο, η πρακτική αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς εκτιμάται ότι ενισχύει τα έσοδα καθεστώτων που βρίσκονται υπό κυρώσεις.
Οι εκτροπές των ρωσικών ροών αργού από το 2023 μέχρι το 2025 σε Κίνα και Ινδία
Την ίδια περίοδο, οι κυρώσεις του 2025 κατά της Βενεζουέλας, της Ρωσίας και του Ιράν οδήγησαν σε αναδιάταξη των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, με σημαντικό ρόλο να διαδραματίζουν οι «σκιώδεις στόλοι», δηλαδή πλοία με αδιαφανή ιδιοκτησιακή δομή που παρακάμπτουν τον έλεγχο μέσω απενεργοποίησης ή παραποίησης συστημάτων εντοπισμού.
Παρά τις προσπάθειες Δύσης και συμμάχων για περιορισμό τους, η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων παραμένει περιορισμένη.
Η Κίνα αναδεικνύεται σε βασικό αποδέκτη των ροών αυτών, απορροφώντας σημαντικό μέρος του ρωσικού και, έμμεσα, του ιρανικού πετρελαίου, μέσω μικρότερων διυλιστηρίων και εναλλακτικών διαύλων, ώστε να περιορίζει τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων.
Που πάει το υπό κυρώσεις ιρανικό πετρέλαιο
Που πάει το υπό κυρώσεις ιρανικό πετρέλαιο
Παράλληλα, η αυξημένη αποθήκευση πετρελαίου από το Πεκίνο λειτουργεί ως στρατηγικό «μαξιλάρι» έναντι της ενεργειακής αστάθειας, αν και η μακροπρόθεσμη ζήτηση εμφανίζει τάσεις επιβράδυνσης λόγω της ενεργειακής μετάβασης.
Μετά το ενεργειακό σοκ του Ορμούζ, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε χορήγηση προσωρινών εξαιρέσεων κυρώσεων για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, προκειμένου να καλυφθούν ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά.
Η άνοδος της Κίνας σε πρώτο προορισμό για το αργό της Βενεζουέλας
Η άνοδος της Κίνας σε πρώτο προορισμό για το αργό της Βενεζουέλας
Αυτό οδήγησε σε αύξηση των ρωσικών εξαγωγών και επαναφορά αγοραστών όπως η Ινδία, αλλά και σε άνοιγμα νέων καναλιών προς τη Νοτιοανατολική Ασία, όπου χώρες όπως οι Φιλιππίνες, η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ αντιμετωπίζουν οξεία ενεργειακή πίεση.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο δίλημμα για την αμερικανική στρατηγική, καθώς η προσωρινή σταθεροποίηση της αγοράς μέσω ρωσικών προμηθειών ενδέχεται να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη εξάρτηση από τη Μόσχα και να αποδυναμώσει τη συνοχή του καθεστώτος κυρώσεων μετά τη λήξη των εξαιρέσεων.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ επανενεργοποιούν εργαλεία «μέγιστης πίεσης» κατά του Ιράν, στοχεύοντας δίκτυα διακίνησης, σκιώδεις στόλους και διυλιστήρια τρίτων χωρών, με ιδιαίτερη έμφαση σε κόμβους όπως η Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Χονγκ Κονγκ, το Ιράκ και το Ομάν.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων θα εξαρτηθεί πλέον από δύο κρίσιμους παράγοντες, τον περιορισμό των σκιωδών δικτύων μεταφοράς και την αυστηρότερη στόχευση των αγοραστών που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι.
Που πάει το ρωσικό πετρέλαιο
Που πάει το ρωσικό πετρέλαιο
Παράλληλα, προτείνεται μεγαλύτερη διεθνής συντονισμένη δράση και αυστηρότερη εφαρμογή του ανώτατου ορίου τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο.
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο παραμένει η ενεργειακή αστάθεια λόγω της κρίσης στο Ορμούζ, η ισορροπία ανάμεσα στη σταθεροποίηση των αγορών και στη διατήρηση της πίεσης προς τη Ρωσία και το Ιράν θα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.
