Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να αποσύρουν 900 όργανα παρακολούθησης του ωκεανού που θα μελετούσαν την εξασθένηση του Ατλαντικού ρεύματος - Σύμφωνα με επιστήμονες, μας «τυφλώνει» τη στιγμή που ο ωκεανός αλλάζει ταχύτερα από ποτέ
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αποδομεί το μεγαλύτερο μέρος ενός εκτεταμένου δικτύου παρακολούθησης των ωκεανών που για περισσότερο από μια δεκαετία παρακολουθεί τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό κάτω από την επιφάνεια.
Στο πλαίσιο περικοπών της κυβέρνησης Trump, η πρωτοβουλία Ocean Observatories Initiative (OOI) χάνει περισσότερους από 900 αισθητήρες, συμπεριλαμβανομένου ενός σημαντήρα που επρόκειτο να αφαιρεθεί από βάθος περίπου 260 ποδιών στον Ειρηνικό, ανοιχτά του Όρεγκον.
Το σύστημα, κόστους 386 εκατομμυρίων δολαρίων, είχε σχεδιαστεί να λειτουργήσει για δεκαετίες, αλλά πλέον το μεγαλύτερο μέρος του προγραμματίζεται να αποσυρθεί από το νερό έως το 2027.
Γιατί έχει σημασία αυτό για οποιονδήποτε εκτός ερευνητικού εργαστηρίου;
Ο ωκεανός απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της πλεονάζουσας θερμότητας που σχετίζεται με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και μεγάλο μέρος της ρύπανσης από άνθρακα.
Επηρεάζει επίσης τις καταιγίδες, την αλιεία και τους παράκτιους κινδύνους. Επί της ουσίας, ο τρόπος με τον οποίο «ζουν» οι ωκεανοί ορίζει την καθημερινότητα μας: πλημμυρισμένοι δρόμοι, παράξενα χειμερινά καιρικά φαινόμενα ή ακριβότερα θαλασσινά κοκ.
Τι αποσυναρμολογείται και αφαιρείται από τον ωκεανό
Η πρωτοβουλία OOI δεν είναι ένα μόνο σύστημα. Είναι ένα δίκτυο από σημαντήρες, καλώδια, υποθαλάσσια οχήματα (gliders) και όργανα στον πυθμένα της θάλασσας που μεταδίδουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο σε επιστήμονες, φοιτητές, φορείς χάραξης πολιτικής και το κοινό.
Το πρόγραμμα αναφέρει ότι τα δεδομένα από περισσότερα από 900 όργανα είναι ελεύθερα διαθέσιμα, ένα σπάνιο δημόσιο παράθυρο σε περιοχές που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα δουν ποτέ.
Οι περικοπές δεν επηρεάζουν όλα τα τμήματα εξίσου. Το OOI ανέφερε ότι το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (NSF) έχει ξεκινήσει διαδικασία «μείωσης του εύρους» (descoping) της εγκατάστασης και σχεδιάζει να αφαιρέσει όλες τις υποθαλάσσιες υποδομές από τις περιοχές Irminger Sea, Station Papa, Endurance και Pioneer. Το Regional Cabled Array θα συνεχίσει να λειτουργεί προς το παρόν.
Γιατί τα σύντομα ταξίδια δεν αρκούν
Οι επιστήμονες μπορούν ακόμη να ταξιδεύουν στη θάλασσα. Το πρόβλημα είναι ότι μια αποστολή πλοίου είναι ένα στιγμιότυπο, όχι ταινία. Ένας αισθητήρας που παραμένει στη θάλασσα μέσα σε χειμερινές καταιγίδες μπορεί να καταγράψει αλλαγές που μια σύντομη ερευνητική αποστολή δεν θα εντοπίσει.
Το NSF περιέγραψε το OOI το 2023 ως σύνολο πλατφορμών που μετρά ωκεάνιες διεργασίες από τον πυθμένα μέχρι την επιφάνεια. Η Lisa Clough, τότε επικεφαλής του τμήματος Ωκεανικών Επιστημών του NSF, είχε δηλώσει ότι το OOI παρακολουθεί άμεσα «κρίσιμα όργανα της Γης» και ότι απαιτούνται συνεχείς μετρήσεις σε κρίσιμες περιοχές.
Το Ατλαντικό ρεύμα στο επίκεντρο
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα αφορά την Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία (AMOC).
Σκεφτείτε το ως έναν μεγάλο «μεταφορικό ιμάντα» του Ατλαντικού που μετακινεί ζεστό νερό προς τον βορρά, βοηθά στη μετακίνηση ψυχρότερων βαθιών νερών προς τον νότο και επηρεάζει το κλίμα σε όλο το βόρειο ημισφαίριο.
Όταν αυτή η κίνηση εξασθενεί, τα καιρικά πρότυπα και η στάθμη της θάλασσας μπορούν να αλλάξουν με τρόπους που επεκτείνονται πολύ πέρα από τον ωκεανό.
Σύνοψη μελέτης του 2024 που συνδέεται με τη NOAA έδειξε ότι ένα βαθύ τμήμα της AMOC εξασθένησε κατά περίπου 12% μεταξύ 2000 και 2020, ενώ μελέτη του 2025 στο Nature που χρησιμοποίησε 34 κλιματικά μοντέλα υποδηλώνει ότι μια πλήρης κατάρρευση μέσα σε αυτόν τον αιώνα είναι λιγότερο πιθανή από ό,τι έδειχναν παλαιότερες προειδοποιήσεις.
Το κοινό μήνυμα όμως δεν είναι καθησυχαστικό: η παρακολούθηση πρέπει να συνεχιστεί στενά.
Πλήγμα στα δεδομένα αλιείας
Στις ακτές του Βορειοδυτικού Ειρηνικού, το ζήτημα δεν είναι αφηρημένο.
Το Coastal Endurance Array βρίσκεται σε ζώνη ανύψωσης (upwelling), όπου οι άνεμοι φέρνουν κρύα, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά νερά προς την επιφάνεια.
Αυτές οι ζώνες καλύπτουν λιγότερο από το 5% της επιφάνειας του ωκεανού, αλλά αντιστοιχούν περίπου στο 25% της παγκόσμιας αλιευτικής παραγωγής.
Για τα αλιευτικά πληρώματα, τις επιχειρήσεις επεξεργασίας θαλασσινών και τις παράκτιες κοινότητες, τέτοια παρακολούθηση αποτελεί μέρος του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης.
Πιο ζεστά νερά, χαμηλότερο οξυγόνο ή αυξημένη οξύτητα μπορούν να αλλάξουν το πού κινούνται τα ψάρια και πότε επιβιώνουν τα νεαρά άτομα. Αυτό αργότερα εμφανίζεται στα λιμάνια, στις τιμές των εστιατορίων και στις τοπικές θέσεις εργασίας.
Η πίεση στη χρηματοδότηση είχε αρχίσει να αυξάνεται
Η δημοσιονομική διαμάχη δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Το OOI ανέφερε ότι η πρόταση προϋπολογισμού του NSF για το οικονομικό έτος 2026 θα μείωνε τη χρηματοδότησή του κατά 80% στο δέκατο έτος του προγράμματος.
Επίσης σημείωσε ότι το σύστημα περιλαμβάνει πέντε ωκεάνιες παρατηρητικές εγκαταστάσεις, που εκτείνονται από τη Βόρεια Καρολίνα και τη Γροιλανδία έως την Αλάσκα και τον Βορειοδυτικό Ειρηνικό.
Το NSF έχει περιγράψει την αλλαγή ως στροφή προς αναδυόμενες τεχνολογίες και πιο ευέλικτη διαχείριση ερευνητικών υποδομών.
Από την άλλη πλευρά, η Εθνική Ακαδημία Επιστημών ανέφερε σε έκθεση του 2025 ότι συνιστά τη συνέχιση χρηματοδότησης βασικών υποδομών που υποστηρίζουν σημαντικές ερευνητικές προτεραιότητες, συμπεριλαμβανομένου του OOI.
Τι χάνουν οι επιστήμονες στη συνέχεια
Ο ωκεανός δεν στέλνει προσκλήσεις σε ημερολόγιο. Το Ελ Νίνιο, τα θαλάσσια κύματα καύσωνα, οι επιβλαβείς ανθοφορίες φυτοπλαγκτού και τα επεισόδια χαμηλού οξυγόνου μπορούν να αναπτυχθούν αόρατα πριν γίνουν αντιληπτά από τους ανθρώπους στην ξηρά.
Γι’ αυτό έχουν σημασία οι βαθιές, συνεχείς μετρήσεις, ειδικά όταν οι δορυφόροι βλέπουν κυρίως την επιφάνεια.
Πολλοί ερευνητές έχουν προειδοποιήσει ότι η απώλεια παρατηρήσεων του ωκεανού θα αποδυναμώσει τις προβλέψεις και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Η Samantha Burgess της Copernicus Climate Change Service το είπε απλά: οι επιστήμονες «δεν μπορούν να δουν τον βαθύ ωκεανό από το διάστημα».
Είναι μια ωμή υπενθύμιση ότι κάποια «τυφλά σημεία» δεν μπορούν να διορθωθούν από την τροχιά.
Ένα μικρότερο παράθυρο σε έναν ωκεανό που αλλάζει
Υπάρχει ακόμη αξία στα δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας. Αυτά τα αρχεία θα βοηθήσουν τους ερευνητές να συγκρίνουν το παρελθόν με το μέλλον, και το OOI έχει καλέσει τους επιστήμονες να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα δεδομένα σε έρευνες και δημοσιεύσεις.
Όμως ένα μακροπρόθεσμο αρχείο γίνεται πιο ισχυρό όταν συνεχίζει να επεκτείνεται.
Στο τέλος της ημέρας, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα όργανα. Αφορά το αν οι ΗΠΑ συνεχίζουν να παρακολουθούν τον ωκεανό αρκετά στενά ώστε να καταλαβαίνουν τι έρχεται στη συνέχεια.
Η επίσημη ανακοίνωση έχει δημοσιευθεί από την Ocean Observatories Initiative.
www.worldenergynews.gr
