Με σχεδιασμό, προτεραιοποίηση και με πιο γρήγορες αδειοδοτήσεις θα προχωρήσουν οι επενδύσεις στα δίκτυα της Ευρώπης, μετά την χθεσινή έγκριση από το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στο Λουξεμβούργο του νέο Πακέτου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα Ευρωπαϊκά Δίκτυα Ενέργειας (European Grids Package), που πρώτη φορά είχε παρουσιαστεί στις 10 Δεκεμβρίου 2025.
Μετά τη συμφωνία του Συμβουλίου, θα ακολουθήσουν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία το συντομότερο δυνατό.
Επίσης στο πλαίσιο του χθεσινού Συμβουλίου έγινε η πρώτη τριμερής συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις επενδύσεις στα δίκτυα. Κυβερνήσεις από 22 κράτη μέλη και εκπρόσωποι της βιομηχανίας, υπέγραψαν ένα έγγραφο που θα ενισχύσει την ανάπτυξη των σχετικών τεχνολογιών, θα ενδυναμώσει τις διασυνοριακές διασυνδέσεις και θα προωθήσει περαιτέρω τη συνεργασία.
Η ελληνική συμβολή
Σημειώνεται ότι την ανάδειξη της σημασίας των δικτύων για μια ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας είχε αναδείξει τόσο η επιστολή του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Ιανουάριο του 2025, με την οποία ζητούσε μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές, όσο και ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, και ο Υφυπουργος Νίκος Τσάφος, με τις τοποθετήσεις τους. Και συστηματικά προωθούσαν τις θέσεις αυτές στα αρμόδια ευρωπαϊκά συμβούλια κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Μάλιστα τρία από τα οκτώ στρατηγικά έργα («Energy Highways») που χαρακτηρίζει ως προτεραιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αφορούν άμεσα τη χώρα.
Πρόκειται για:
• τον Διαβαλκανικό Αγωγό (Trans-Balkan Pipeline), του οποίου η αντίστροφη ροή αποτελεί βασικό πυλώνα του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου,
• την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου (Great Sea Interconnector - GSI), η οποία θα τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου,
• καθώς και την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στον άξονα Ουγγαρίας - Ρουμανίας - Βουλγαρίας - Ελλάδας, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και τη σταθεροποίηση των τιμών στην ευρύτερη περιοχή.
Κεντρικός Σχεδιασμός Δικτύων
Ειδικότερα, το Συμβούλιο υποστηρίζει τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου για τον σχεδιασμό της ανάπτυξης των ενεργειακών δικτύων στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας, του υδρογόνου και του φυσικού αερίου. Το πλαίσιο αυτό θα βασίζεται σε ένα κεντρικό σενάριο, το οποίο θα καταρτίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με βάση τις εισηγήσεις των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων φορέων, προκειμένου να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα τα μακροπρόθεσμα κενά και τα σημεία συμφόρησης στις ενεργειακές υποδομές.
Η θέση του Συμβουλίου διευκρινίζει ότι το κεντρικό αυτό σενάριο θα λαμβάνει υπόψη τα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), τις περιφερειακές ιδιαιτερότητες, καθώς και τις διαφορές στις τιμές της ενέργειας μεταξύ των κρατών μελών. Επιπλέον, θα συνοδεύεται από αναλύσεις ευαισθησίας, οι οποίες θα εκπονούνται ανά διετία, ώστε να αποτυπώνουν τις εξελίξεις της αγοράς και τις επείγουσες ανάγκες στον τομέα των ενεργειακών υποδομών.
Τι αποφασίστηκε για τα έσοδα συμφόρησης
Επίσης, τα κράτη μέλη -παρά τις αρχικές διαφωνίες- κατέληξαν σε μια συμφωνία για να επανεπενδύουν μέρος των αδιάθετων εσόδων από τη συμφόρηση των δικτύων (congestion income) – δηλαδή των εσόδων που προκύπτουν από τους περιορισμούς στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ διαφορετικών περιοχών διαπραγμάτευσης (γνωστών ως bidding zones) – σε διασυνοριακά έργα που αποσκοπούν στη μείωση της συμφόρησης, προκειμένου να διασφαλίζεται η προβλέψιμη χρηματοδότησή τους.
Σύμφωνα με τη θέση του Συμβουλίου, η ρύθμιση αυτή δεν εφαρμόζεται στα έσοδα που προέρχονται από τα σύνορα μεταξύ περιοχών διαπραγμάτευσης εντός του ίδιου κράτους μέλους, ούτε στα έσοδα που έχουν συγκεντρωθεί πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Παράλληλα, προβλέπεται η σταδιακή αύξηση του ποσοστού των εσόδων από τη συμφόρηση που θα διατίθεται για τον σκοπό αυτό, κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως, ξεκινώντας από 10% την 1η Ιανουαρίου 2028, έως ότου φτάσει το 25% το 2031.
Εφόσον τα κονδύλια αυτά δεν αξιοποιηθούν, θα καθίστανται διαθέσιμα μετά την παρέλευση οκτώ ετών, ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να τα χρησιμοποιούν σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Αδειοδοτήσεις
Όπως τόνισε κατά την απογευματινή συνέντευξη τύπου ο Επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν, σήμερα απαιτούνται από πέντε έως δέκα χρόνια για να εκδοθεί άδεια για την επέκταση του δικτύου ή για ένα ενεργειακό έργο. Στο μέλλον, αυτό δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τους έξι μήνες και, στις πιο σύνθετες περιπτώσεις, τα δύο χρόνια.
Οι υπουργοί Ενέργειας ενέκριναν την ανάγκη για ταχύτερες και πιο διαφανείς διαδικασίες αδειοδότησης, μεταξύ άλλων μέσω της δημιουργίας ψηφιακών πυλών για την απλοποίηση της υποβολής αιτήσεων, καθώς και μέσω του χαρακτηρισμού των έργων ηλεκτρικής ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως έργων υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος (εκτός εάν αποδεικνύεται το αντίθετο), ώστε να δίνεται προτεραιότητα στην αδειοδότησή τους.
Για την περαιτέρω επιτάχυνση των διαδικασιών, τα κράτη μέλη θα μπορούν να προβλέπουν ότι η μη απάντηση των αρμόδιων αρχών κατά τα ενδιάμεσα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας θα θεωρείται σιωπηρή έγκριση.
Παράλληλα, τα κράτη μέλη θα επιδιώξουν να αποφεύγουν τον αποκλεισμό της ανάπτυξης έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε μεγάλες γεωγραφικές περιοχές, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξής τους μέσω απλουστευμένων και ταχύτερων διαδικασιών αδειοδότησης.
Η θέση του Συμβουλίου περιλαμβάνει επίσης μέτρα για την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η προώθηση του διαλόγου μέσω ανεξάρτητου διαμεσολαβητή, καθώς και η κατανομή οφελών προς τις τοπικές κοινωνίες που βρίσκονται κοντά στα έργα.
Τα δίκτυα η λύση για προσιτή ενέργεια και ενεργειακή ασφάλεια
Στην τοποθέτηση του ο Επίτροπος Γιόργκενσεν τόνισε ότι οι μεγάλες προκλήσεις της αγοράς ενέργειας, η ενεργειακή ασφάλεια, οι τιμές ενέργειας αλλά και η κλιματική αλλαγή απαιτούν έμφαση στις ΑΠΕ και τα δίκτυα.
«Έχουμε θερμοκρασίες-ρεκόρ στην Ευρώπη, γιατί η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική. Και πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα για να την αντιμετωπίσουμε. Όσον αφορά τις τρεις βασικές προκλήσεις, η απάντηση είναι ότι πρέπει να απεξαρτηθούμε από τα ορυκτά καύσιμα και να τα αντικαταστήσουμε με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», σημείωσε.
Όπως είπε το μεγαλύτερο εμπόδιο, είναι η έλλειψη ενός πιο ευέλικτου και δυναμικού ηλεκτρικού δικτύου. «Χρειαζόμαστε ένα πολύ πιο σύγχρονο και ευέλικτο δίκτυο από αυτό που διαθέτουμε σήμερα. Πρέπει να είμαστε πολύ καλύτερα διασυνδεδεμένοι από ό,τι είμαστε σήμερα. Και πρέπει να αξιοποιούμε τα υφιστάμενα δίκτυα πολύ αποτελεσματικότερα. Η δέσμη μέτρων που εγκρίθηκε σήμερα από τους υπουργούς και η συμφωνία που επιτεύχθηκε θα μας οδηγήσουν προς αυτή την κατεύθυνση», τόνισε.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει πλέον τη δυνατότητα να παρουσιάσει ευρωπαϊκά σενάρια σχεδιασμού, τόνισε, λέγοντας : «Μέχρι σήμερα βρισκόμασταν σε μια κατάσταση όπου θα μπορούσε κανείς να πει ότι προσπαθούσαμε να φτιάξουμε ένα παζλ χωρίς να βλέπουμε την εικόνα στο κουτί. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, καλύτερο σχεδιασμό για το μέλλον».
Σχετικά με τους κινδύνους αύξησης τιμών λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ο κ. Γιόργκενσεν, απάντησε σε ερώτηση ότι σήμερα τόσο οι τιμές της κηροζίνης όσο και άλλων ενεργειακών προϊόντων, έχουν υποχωρήσει ως αποτέλεσμα των πρόσφατων συμφωνιών, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Παρά ταύτα, επεσήμανε ότι ακόμη και αν επικρατήσει ειρήνη, θα χρειαστούν μήνες ή και χρόνια μέχρι να επανέλθουν οι αγορές φυσικού αερίου σε φυσιολογικά επίπεδα, λόγω των καταστροφών στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Και κατέληξε ότι υπάρχει ισχυρή πρόθεση να εξεταστούν πιο ουσιαστικά τα εμπορικά ζητήματα προς το τέλος του καλοκαιριού. «Εφόσον τα κράτη μέλη το επιθυμούν, είμαστε έτοιμοι να διευκολύνουμε και να συντονίσουμε τις απαραίτητες ενέργειες, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις διαθέσιμες ποσότητες όσο και το χρονοδιάγραμμα για το φυσικό αέριο.
Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι θα είμαστε πλήρως προετοιμασμένοι για τον επόμενο χειμώνα, ώστε να αποφευχθούν νέες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας» κατέληξε.
www.worldenergynews.gr
