Πιο γρήγορα από την έκρηξη της καθαρής ενέργειας αυξάνεται η εξάρτηση της Κίνας από τον άνθρακα

Μια πρόσφατη ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από έναν μετεωρολόγο με μεγάλο αριθμό ακολούθων υποστήριξε ότι αποτελεί μύθο πως η Κίνα ευθύνεται για τη ραγδαία αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. 

Η ανάρτηση αναπαράχθηκε εκατοντάδες φορές και συνοδευόταν από ένα γράφημα του Our World in Data με τις ετήσιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανά περιοχή του κόσμου. Ωστόσο, το ίδιο το γράφημα υπονόμευε τον ισχυρισμό, καθώς έδειχνε ότι οι εκπομπές της Κίνας έχουν εκτοξευθεί τον 21ο αιώνα και πλέον αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική συμβολή στις ετήσιες παγκόσμιες εκπομπές.

 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η ανάρτηση ήταν εντελώς λανθασμένη. Οι περισσότερες επισημάνσεις της ήταν ορθές. Οι κατά κεφαλήν εκπομπές της Κίνας εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη έχουν συμβάλει περισσότερο στη σωρευτική συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα από τη Βιομηχανική Επανάσταση και μετά. Παράλληλα, η Κίνα έχει εγκαταστήσει περισσότερη αιολική και ηλιακή ισχύ από οποιαδήποτε άλλη χώρα.

 

Όλα αυτά είναι αληθή.

 

Ωστόσο, δεν τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό ότι η Κίνα δεν αποτελεί βασικό παράγοντα της ταχείας αύξησης των παγκόσμιων εκπομπών. Αντίθετα, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ακριβώς το αντίθετο.

 

 

Οι δημόσιες συζητήσεις συχνά εκτρέπονται όταν ένα πραγματικό γεγονός χρησιμοποιείται για να ακυρώσει άλλα εξίσου πραγματικά δεδομένα. Αξίζει λοιπόν να ξεκινήσει κανείς από τα στοιχεία που ενισχύουν τη θέση της Κίνας.

 

Ο μέσος Αμερικανός εκπέμπει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από τον μέσο Κινέζο πολίτη. Σύμφωνα με το Our World in Data, οι κατά κεφαλήν εκπομπές από ορυκτά καύσιμα στις ΗΠΑ διαμορφώθηκαν περίπου στους 14 μετρικούς τόνους το 2024, έναντι περίπου 8,7 τόνων στην Κίνα. Πρόκειται για μια σημαντική διαφορά, καθώς σε ατομικό επίπεδο το αποτύπωμα άνθρακα του μέσου Αμερικανού παραμένει υψηλότερο.

 

Είναι επίσης αλήθεια ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη ευθύνονται για μεγαλύτερο ποσοστό των ιστορικών σωρευτικών εκπομπών. Το διοξείδιο του άνθρακα παραμένει στην ατμόσφαιρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα οι εκπομπές προηγούμενων δεκαετιών να εξακολουθούν να συμβάλλουν στις σημερινές υψηλές συγκεντρώσεις του. Κάθε σοβαρή συζήτηση για την ευθύνη απέναντι στην κλιματική αλλαγή οφείλει να αναγνωρίζει αυτή την ιστορική κληρονομιά.

 

Παράλληλα, η Κίνα έχει εξελιχθεί στον παγκόσμιο ηγέτη στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το 2024 η εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών αυξήθηκε κατά 45,2% και η αιολική ισχύς κατά 18%. Στο τέλος της χρονιάς η χώρα διέθετε 890 γιγαβάτ ηλιακής και 520 γιγαβάτ αιολικής ισχύος.

 

Πρόκειται για εντυπωσιακές επιδόσεις, τις οποίες καμία άλλη χώρα δεν πλησιάζει.

 

Ωστόσο, κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν αναιρεί το βασικό συμπέρασμα: οι συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα της Κίνας έχουν αυξηθεί θεαματικά και η άνοδος αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη μεμονωμένη συμβολή στην αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών κατά τον 21ο αιώνα.

 

 

Οι συγκρίσεις σε κατά κεφαλήν επίπεδο είναι χρήσιμες, όμως το κλίμα επηρεάζεται από τις συνολικές εκπομπές και όχι από τις εκπομπές ανά κάτοικο.

 

Η Κίνα διαθέτει πληθυσμό που υπερβαίνει κατά περισσότερο από τέσσερις φορές εκείνον των Ηνωμένων Πολιτειών. Έτσι, παρά το γεγονός ότι ο μέσος Αμερικανός εκπέμπει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από τον μέσο Κινέζο, οι συνολικές εθνικές εκπομπές της Κίνας είναι πολύ υψηλότερες.

 

Σήμερα, οι ετήσιες εκπομπές της Κίνας είναι περίπου δυόμισι φορές μεγαλύτερες από εκείνες των ΗΠΑ, γεγονός που την καθιστά με διαφορά τον μεγαλύτερο ετήσιο ρυπαντή στον κόσμο.

 

Ακόμη σημαντικότερη είναι η τάση. Σύμφωνα με το Statistical Review of World Energy, οι παγκόσμιες ετήσιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έχουν αυξηθεί κατά περίπου 14 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους από την αρχή του αιώνα. Στο ίδιο διάστημα, οι ετήσιες εκπομπές της Κίνας αυξήθηκαν κατά περίπου 8,8 δισεκατομμύρια τόνους, που αντιστοιχούν σχεδόν στο 62% της συνολικής παγκόσμιας αύξησης.

 

Αντίθετα, οι ετήσιες εκπομπές των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν μειωθεί κατά σχεδόν 1 δισεκατομμύριο μετρικούς τόνους.

 

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ έχουν επιλύσει το πρόβλημα των εκπομπών τους. Εξακολουθούν να εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και οι κατά κεφαλήν εκπομπές παραμένουν υψηλές. Αν όμως το ερώτημα είναι γιατί οι παγκόσμιες εκπομπές αυξήθηκαν τόσο έντονα τον 21ο αιώνα, η Κίνα βρίσκεται στο επίκεντρο της απάντησης.

 

 

Η αναφορά στις ανανεώσιμες πηγές απαιτεί περισσότερες αποχρώσεις.

 

Η Κίνα εγκαθιστά τεράστιες ποσότητες αιολικής και ηλιακής ενέργειας, ενώ παράλληλα επενδύει σε ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες, δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και βιομηχανία καθαρής ενέργειας σε κλίμακα που δεν συναντάται πουθενά αλλού στον κόσμο.

 

Παρ' όλα αυτά, δεν αντικαθιστά ακόμη τα ορυκτά καύσιμα με αρκετά γρήγορους ρυθμούς ώστε να ανακοπεί η αύξηση των εκπομπών. Ακολουθεί ουσιαστικά μια στρατηγική ανάπτυξης όλων των διαθέσιμων ενεργειακών πηγών. Επενδύει στις ανανεώσιμες, αλλά ταυτόχρονα ευθύνεται για περισσότερο από το 50% της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα. Προωθεί την ηλεκτροκίνηση, ενώ παράλληλα επεκτείνει τη βιομηχανική της παραγωγή. Αυξάνει την παραγωγή καθαρής ενέργειας, όμως η συνολική ζήτηση ενέργειας αυξάνεται με τόσο γρήγορους ρυθμούς ώστε οι ανανεώσιμες πηγές δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν την άνοδο της χρήσης ορυκτών καυσίμων.

 

Αυτό είναι και το βασικό συμπέρασμα. Το τελικό αποτέλεσμα στις εκπομπές δεν εξαρτάται μόνο από την ποσότητα των ανανεώσιμων πηγών που εγκαθιστά μια χώρα, αλλά και από το πόσο γρήγορα αυξάνεται η συνολική ενεργειακή της ζήτηση.

 

Μια χώρα μπορεί να καταγράφει ρεκόρ στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών, αλλά να συνεχίζει να αυξάνει τις εκπομπές της εφόσον αυξάνεται παράλληλα η κατανάλωση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση που αντιμετωπίζει η Κίνα. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας είναι πραγματική, αλλά εξίσου πραγματική παραμένει και η εξάρτησή της από τον άνθρακα.

 

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας επισημαίνει ότι η χρήση άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή της Κίνας παραμένει κοντά στα 3 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους, καθώς η ισχυρή αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας διατηρεί υψηλή την κατανάλωση, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών. Αντίστοιχα, πρόσφατο δημοσίευμα του Reuters ανέφερε ότι η Κίνα ξεπέρασε ήδη από το 2024 τον στόχο του 2030 για εγκατεστημένη ισχύ 1.200 γιγαβάτ από αιολική και ηλιακή ενέργεια, ωστόσο οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα εξακολουθούν να αποτελούν βασικό πυλώνα του ενεργειακού της συστήματος.

 

Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση, αλλά συνέπεια της ταχύτατης οικονομικής ανάπτυξης σε συνδυασμό με ένα ενεργειακό σύστημα που εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον άνθρακα.

 

 

Το ίδιο το γράφημα που χρησιμοποιήθηκε στην ανάρτηση αποτυπώνει το πρόβλημα.

 

Η καμπύλη των εκπομπών των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται σε καθοδική πορεία από το ιστορικό της υψηλό, ενώ αντίστοιχη είναι και η εικόνα στην Ευρώπη. Αντίθετα, οι εκπομπές της Κίνας εκτινάχθηκαν μετά το 2000 και παραμένουν πολύ υψηλότερες από τα επίπεδα των αρχών του αιώνα.

 

Αν ο ισχυρισμός είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη φέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής ευθύνης για τη συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, τότε το γράφημα, σε συνδυασμό με τα στοιχεία για τις σωρευτικές εκπομπές, ενισχύει αυτή την άποψη.

 

Αν όμως ο ισχυρισμός είναι ότι η Κίνα δεν ευθύνεται για τη ραγδαία αύξηση των εκπομπών, τότε το ίδιο το γράφημα δεν τον επιβεβαιώνει. Αντίθετα, τον διαψεύδει.

 

Η διάκριση είναι κρίσιμη. Άλλο το ερώτημα ποιος έχει εκπέμψει ιστορικά το μεγαλύτερο μέρος του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και άλλο το ποιος οδηγεί σήμερα την αύξηση των ετήσιων εκπομπών.

 

Στο πρώτο ερώτημα, η ευθύνη βαραίνει κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Στο δεύτερο, η απάντηση δείχνει ξεκάθαρα προς την Κίνα.

 

 

Η αναζήτηση ευθυνών είναι λιγότερο χρήσιμη από την κατανόηση των αριθμών. Οι εκπομπές άνθρακα αποτελούν παγκόσμιο πρόβλημα και καμία μεγάλη οικονομία δεν μπορεί να εξαιρεθεί από τις ευθύνες της.

 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλές κατά κεφαλήν εκπομπές και να φέρουν σημαντική ιστορική ευθύνη. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη. Οι εκπομπές της Ινδίας αυξάνονται, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες επιδιώκουν δικαιολογημένα οικονομική ανάπτυξη. Οι ανεπτυγμένες οικονομίες οφείλουν να επιταχύνουν την απανθρακοποίηση και η Κίνα να περιορίσει την εξάρτησή της από τον άνθρακα.

 

Όλα αυτά μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.

 

Η συζήτηση για την κλιματική πολιτική χάνει την αξιοπιστία της όταν οι εκπομπές μιας χώρας υποβαθμίζονται επειδή και άλλες χώρες φέρουν ευθύνες. Η ατμόσφαιρα δεν επηρεάζεται από πολιτικές αφηγήσεις, αλλά από τις πραγματικές συνολικές εκπομπές.

 

Η Κίνα αξίζει αναγνώριση για την πρωτοπορία της στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Παράλληλα όμως, οφείλει να δέχεται κριτική ως ο μεγαλύτερος ετήσιος ρυπαντής του κόσμου και ως η χώρα που συνέβαλε περισσότερο από κάθε άλλη στην αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών κατά τον 21ο αιώνα.

 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αξίζουν κριτική για τις ιστορικές τους εκπομπές και το υψηλό κατά κεφαλήν αποτύπωμα άνθρακα, αλλά και αναγνώριση επειδή οι ετήσιες εκπομπές τους έχουν μειωθεί αισθητά σε σχέση με το ιστορικό υψηλό τους.

 

Οι δύο αυτές διαπιστώσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Αντίθετα, αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα που απαιτεί η συγκεκριμένη συζήτηση.

 

 

Η ιστορία των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα δεν είναι μια απλή αντιπαράθεση ανάμεσα σε «καλούς» και «κακούς». Η Κίνα είναι ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος επενδυτής στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ο μεγαλύτερος εκπομπός διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος ιστορικός ρυπαντής και μια χώρα που έχει μειώσει σημαντικά τις ετήσιες εκπομπές της σε σχέση με το παρελθόν.

 

Κάθε σοβαρή συζήτηση για το κλίμα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα αυτά τα δεδομένα ταυτόχρονα.

 

Αν το ζητούμενο είναι η ιστορική σωρευτική ευθύνη, τότε το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Αν το κριτήριο είναι οι κατά κεφαλήν εκπομπές, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να εμφανίζουν ιδιαίτερα αρνητική εικόνα. Αν εξετάζεται η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, η Κίνα εντυπωσιάζει.

 

Αν όμως το ερώτημα είναι γιατί οι ετήσιες παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκαν τόσο έντονα κατά τον 21ο αιώνα, τότε η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα της απάντησης.

 

Αυτό δεν είναι μύθος. Είναι το συμπέρασμα που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία.