Η τροχιά της Γης αντιμετωπιζόταν κάποτε ως ένας ανοιχτός αυτοκινητόδρομος - Σήμερα, αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με μια διασταύρωση χωρίς διαχείριση, σε ώρα αιχμής
Περισσότεροι από 14.000 δορυφόροι βρίσκονται ήδη σε τροχιά γύρω από τη Γη και ο αριθμός τους αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, καθώς ιδιωτικές εταιρείες και κυβερνήσεις αναπτύσσουν τεράστιους αστερισμούς δορυφόρων για το διαδίκτυο, τις επικοινωνίες, την απεικόνιση, την πλοήγηση, ακόμη και για προτεινόμενα διαστημικά κέντρα δεδομένων.
Η χαμηλή γήινη τροχιά, δηλαδή η περιοχή έως περίπου 1.243 μίλια (2.000 χιλιόμετρα) πάνω από τον πλανήτη, έχει εξελιχθεί στην προτιμώμενη ζώνη, επειδή προσφέρει χαμηλότερη καθυστέρηση, ευκολότερη πρόσβαση και χαμηλότερο κόστος ανάπτυξης σε σχέση με τις υψηλότερες τροχιές.
Όμως αυτό το πλεονέκτημα δημιούργησε ένα νέο πρόβλημα: όλοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν τον ίδιο τροχιακό χώρο.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο ενδεχόμενο σύγκρουσης δορυφόρων. Νέες μελέτες δείχνουν ότι το τροχιακό περιβάλλον της Γης δέχεται πιέσεις από πολλές κατευθύνσεις: περισσότερα διαστημόπλοια, περισσότερα διαστημικά συντρίμμια, μικρότερη φυσική «εκκαθάριση» από την ατμόσφαιρα και αυξανόμενη φωτορύπανση που απειλεί την ίδια την αστρονομία.
Η έκρηξη των δορυφόρων ξεπερνά τους κανόνες που διέπουν τις τροχιές
Η πιο έντονη προειδοποίηση προέρχεται από νέα μελέτη του European Southern Observatory (ESO), η οποία εξέτασε πώς οι μεγάλοι και φωτεινοί αστερισμοί δορυφόρων θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αστρονομία από επίγεια παρατηρητήρια.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι προτάσεις που βρίσκονται σήμερα υπό συζήτηση θα μπορούσαν να προσθέσουν περισσότερους από 1,7 εκατομμύρια δορυφόρους σε τροχιά, συμπεριλαμβανομένων εξαιρετικά φωτεινών αντικειμένων που θα άλλαζαν την εικόνα του νυχτερινού ουρανού.
Το προτεινόμενο όριο ασφαλείας του ESO είναι εντυπωσιακό: δεν θα πρέπει να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη περισσότεροι από 100.000 αμυδροί δορυφόροι, εάν η σύγχρονη αστρονομία πρόκειται να παραμείνει λειτουργική.
Ο αριθμός αυτός δεν αποτελεί κάποιο μαγικό όριο, αλλά ένα πρακτικό ανώτατο επίπεδο, πέρα από το οποίο οι απώλειες για τα τηλεσκόπια αρχίζουν να θυμίζουν άλλες μεγάλες τεχνικές διαταραχές. Εάν οι δορυφόροι είναι αρκετά φωτεινοί ώστε να είναι ορατοί με γυμνό μάτι, τότε ο ασφαλής αριθμός θα πρέπει να είναι σημαντικά μικρότερος.
Η SpaceX φέρεται να έχει προτείνει έως και ένα εκατομμύριο δορυφόρους για διαστημικά κέντρα δεδομένων, ενώ η Reflect Orbital έχει παρουσιάσει σχέδια για έως και 50.000 δορυφόρους με επιφάνειες που μοιάζουν με καθρέφτες, σχεδιασμένους να αντανακλούν το ηλιακό φως προς τη Γη κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Η ανάλυση του ESO υποδεικνύει ότι τέτοια συστήματα θα μπορούσαν να αφήνουν εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες δορυφόρους ορατούς για μεγάλα χρονικά διαστήματα της νύχτας, με αποτέλεσμα ορισμένες παρατηρήσεις να χάνουν σημαντικό μέρος του αξιοποιήσιμου οπτικού πεδίου τους.
Για τα αστεροσκοπεία, το πρόβλημα είναι απλό. Οι δορυφόροι αντανακλούν το ηλιακό φως. Όταν διέρχονται μπροστά από το οπτικό πεδίο, δημιουργούν φωτεινές γραμμές στις εικόνες των τηλεσκοπίων, καλύπτοντας ό,τι βρίσκεται πίσω τους. Για όργανα ευρέος πεδίου, όπως εκείνα του Vera C. Rubin Observatory, μεγάλοι και φωτεινοί αστερισμοί δορυφόρων θα μπορούσαν να καταστήσουν πολλές εικόνες άχρηστες για ώρες κάθε βράδυ.
Η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να περιορίσει ακόμη περισσότερο την τροχιά
Το πρόβλημα του συνωστισμού δεν οφείλεται μόνο στις εκτοξεύσεις. Μελέτη του MIT το 2025 διαπίστωσε ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μεταβάλλουν την ανώτερη ατμόσφαιρα με τρόπο που θα μπορούσε να μειώσει τον αριθμό των δορυφόρων που μπορεί να υποστηρίξει με ασφάλεια η χαμηλή γήινη τροχιά.
Το κρίσιμο στρώμα είναι η θερμόσφαιρα, όπου λειτουργούν πολλοί δορυφόροι. Καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου ψύχουν και συρρικνώνουν αυτή την περιοχή της ανώτερης ατμόσφαιρας, μειώνεται η ατμοσφαιρική αντίσταση.
Η αντίσταση αυτή συμβάλλει φυσιολογικά στην επανείσοδο ανενεργών δορυφόρων και διαστημικών συντριμμιών στην ατμόσφαιρα, όπου καίγονται. Με μικρότερη αντίσταση, τα διαστημικά συντρίμμια μπορούν να παραμένουν περισσότερο σε τροχιά, αυξάνοντας τον κίνδυνο συγκρούσεων.
Οι προσομοιώσεις του MIT υποδεικνύουν ότι έως το 2100 η φέρουσα ικανότητα των πιο δημοφιλών περιοχών της χαμηλής γήινης τροχιάς θα μπορούσε να μειωθεί κατά 50% έως 66% σε σύγκριση με ένα σενάριο στο οποίο οι εκπομπές παραμένουν στα επίπεδα του έτους 2000.
Με άλλα λόγια, τη στιγμή που η ζήτηση για τροχιακό χώρο εκτοξεύεται, η αξιοποιήσιμη χωρητικότητα ορισμένων τροχιακών ζωνών ενδέχεται να συρρικνώνεται.
Κανείς δεν κατέχει την τροχιά, αλλά όλοι εξαρτώνται από αυτήν
Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα διακυβέρνησης. Η τροχιά της Γης δεν είναι κενός χώρος. Αποτελεί υποδομή. Το τραπεζικό σύστημα, το GPS, οι μετεωρολογικές προβλέψεις, η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, η πρόσβαση στο διαδίκτυο, η άμυνα και η παρακολούθηση του κλίματος εξαρτώνται όλα από τους δορυφόρους.
Ωστόσο, καμία ενιαία παγκόσμια αρχή δεν ελέγχει πόσοι δορυφόροι μπορούν να καταλαμβάνουν τη χαμηλή γήινη τροχιά, πόσο φωτεινοί μπορούν να είναι ή πώς οι εταιρείες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον σωρευτικό κίνδυνο.
Ρυθμιστικές αρχές, όπως η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ (FCC), μπορούν να εγκρίνουν ή να απορρίπτουν αιτήσεις, όμως οι επιπτώσεις είναι παγκόσμιες. Ένας αστερισμός δορυφόρων που εκτοξεύεται από μία εταιρεία σε μία χώρα μπορεί να επηρεάσει αστρονόμους, οικοσυστήματα, ανταγωνιστικούς φορείς εκμετάλλευσης και τον νυχτερινό ουρανό σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Το ζήτημα δεν είναι αν οι δορυφόροι είναι χρήσιμοι. Είναι σαφές ότι είναι. Το ερώτημα είναι αν η τροχιά μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως απεριόριστος πόρος.
Η χαμηλή γήινη τροχιά έχει εξελιχθεί σε ένα κοινό, πεπερασμένο περιβάλλον. Χωρίς αυστηρότερο συντονισμό, όρια στη φωτεινότητα των δορυφόρων, ελέγχους για τα διαστημικά συντρίμμια, κανόνες για την απόσυρσή τους και διεθνή σχεδιασμό της διαθέσιμης χωρητικότητας, η επόμενη διαστημική κούρσα θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιές στους τροχιακούς «διαδρόμους» από τους οποίους εξαρτάται πλέον η σύγχρονη ζωή.
www.worldenergynews.gr
