Η δυναμική της ηλιακής ενέργειας είναι πλέον τέτοια ώστε το 2025 ξεπέρασε κάθε άλλη μορφή ενέργειας σε νέες προσθήκες παραγωγικής ισχύος. Και παρά τη στροφή της αμερικανικής πολιτικής μακριά από τις ανανεώσιμες πηγές, η παγκόσμια ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών συνεχίζει να καταρρίπτει διαδοχικά ρεκόρ
Μέσα σε μόλις μιάμιση δεκαετία, η ηλιακή ενέργεια μετατράπηκε από μια ακριβή και σχετικά περιορισμένη τεχνολογία σε μία από τις φθηνότερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές παραγωγής ηλεκτρισμού στον πλανήτη. Το κόστος των φωτοβολταϊκών πάνελ έχει υποχωρήσει κατά περίπου 90% από το 2010, εξέλιξη που έχει επιταχύνει την εγκατάσταση νέων μονάδων σε ολόκληρο τον κόσμο και έχει περιορίσει δραστικά την ανάγκη του κλάδου για κρατικές επιδοτήσεις.
Η δυναμική της ηλιακής ενέργειας είναι πλέον τέτοια ώστε το 2025 ξεπέρασε κάθε άλλη μορφή ενέργειας σε νέες προσθήκες παραγωγικής ισχύος. Και παρά τη στροφή της αμερικανικής πολιτικής μακριά από τις ανανεώσιμες πηγές, η παγκόσμια ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών συνεχίζει να καταρρίπτει διαδοχικά ρεκόρ.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον αν η ηλιακή ενέργεια μπορεί να ανταγωνιστεί τα ορυκτά καύσιμα, αλλά πώς κατάφερε μια τεχνολογία που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες θεωρούνταν ακριβή και εξειδικευμένη να αποκτήσει τόσο κεντρικό ρόλο στην παγκόσμια οικονομία.
Η απάντηση βρίσκεται σε έναν συνδυασμό τεσσάρων εξελίξεων: την κατακόρυφη πτώση του κόστους, τις πρώιμες πολιτικές στήριξης, την ανάγκη πολλών χωρών να παρακάμψουν την εποχή των ορυκτών καυσίμων και, τέλος, την αυξανόμενη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας.
Η θεαματική μείωση των τιμών έκανε τα φωτοβολταϊκά προσβάσιμα σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό καταναλωτών και επιχειρήσεων. Ενώ αρχικά η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στηρίχθηκε κυρίως στις πλουσιότερες χώρες, πλέον ένα σημαντικό μέρος της νέας ζήτησης προέρχεται από αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Σε χώρες όπου τα ηλεκτρικά δίκτυα παραμένουν ασταθή ή δεν καλύπτουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού και η ηλεκτρική ενέργεια είναι ακριβή, ο συνδυασμός φωτοβολταϊκών και μπαταριών προσφέρει μια διαφορετική λύση: παραγωγή ρεύματος τοπικά, αποθήκευση και μεγαλύτερη ενεργειακή ανεξαρτησία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Πακιστάν, όπου η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες κατοικιών και η χρήση συστημάτων αποθήκευσης έχουν αυξηθεί με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Η περίπτωση της χώρας δείχνει πώς η ηλιακή ενέργεια μπορεί να αναπτυχθεί όχι μόνο ως εργαλείο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, αλλά και ως πρακτική απάντηση σε προβλήματα κόστους και αξιοπιστίας της ηλεκτροδότησης.
Πίσω από τη δραματική πτώση των τιμών βρίσκονται, μεταξύ άλλων, δύο χώρες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εκκίνηση της παγκόσμιας αγοράς: η Γερμανία και η Κίνα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι πολιτικές επιλογές της Γερμανίας δημιούργησαν ισχυρά κίνητρα για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, ιδιαίτερα στις στέγες. Οι επιδοτήσεις δημιούργησαν μια νέα αγορά για φωτοβολταϊκά πάνελ και εξαρτήματα στην Ευρώπη, ενώ την ίδια περίοδο η Κίνα επένδυε μαζικά στην ανάπτυξη της βιομηχανικής της παραγωγικής βάσης.
Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο. Η αυξανόμενη ευρωπαϊκή ζήτηση ενθάρρυνε τις κινεζικές επιχειρήσεις να κατασκευάσουν μεγαλύτερα εργοστάσια, η μαζική παραγωγή μείωσε το κόστος και οι χαμηλότερες τιμές δημιούργησαν ακόμη μεγαλύτερη ζήτηση σε διεθνές επίπεδο.
Η Κίνα εξακολουθεί να κυριαρχεί στην παραγωγή φωτοβολταϊκών, ελέγχοντας περίπου το 80% των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού του κλάδου. Η εξάρτηση από έναν τόσο μεγάλο παραγωγό δημιουργεί βέβαια ερωτήματα για την ενεργειακή ασφάλεια και την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Από την άλλη πλευρά, όμως, η μαζική παραγωγή φθηνών κινεζικών πάνελ υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες που κατέστησαν δυνατή την παγκόσμια εξάπλωση της ηλιακής ενέργειας.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι ακόμη μεγαλύτερη για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Πολλές από αυτές δεν χρειάζεται πλέον να επαναλάβουν την παραδοσιακή διαδρομή των πλούσιων οικονομιών, δηλαδή να αναπτύξουν πρώτα μεγάλα συστήματα παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας βασισμένα στον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Μπορούν να περάσουν απευθείας σε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο παραγωγής ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές, συχνά με μικρότερες επενδύσεις και χωρίς την ανάγκη εκτεταμένων δικτύων.
Παράλληλα, η ηλιακή ενέργεια έχει αρχίσει να απομακρύνεται από το στενό πλαίσιο της κλιματικής πολιτικής και να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εθνικής και οικονομικής ασφάλειας. Οι κυβερνήσεις μπορεί να αλλάζουν στάση απέναντι στην κλιματική αλλαγή ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις, όμως η ανάγκη για σταθερή, οικονομικά προσιτή και εγχώρια ενέργεια παραμένει διαρκής.
Οι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες έχουν ενισχύσει αυτή τη λογική. Η δυνατότητα μιας χώρας να παράγει ηλεκτρική ενέργεια στο εσωτερικό της, χωρίς να εξαρτάται από εισαγόμενα καύσιμα που μπορεί να επηρεαστούν από κυρώσεις, αποκλεισμούς ή πολέμους, αποκτά πλέον ιδιαίτερη στρατηγική αξία.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών. Ο άνεμος και ο ήλιος δεν μπορούν να υποστούν εμπάργκο ή να διακοπούν από έναν ξένο προμηθευτή. Κάθε επιπλέον ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από εγχώριες ανανεώσιμες πηγές μειώνει αντίστοιχα την ανάγκη εισαγωγής καυσίμων και, συνεπώς, την έκθεση μιας χώρας σε εξωτερικούς γεωπολιτικούς κινδύνους.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η παγκόσμια εξάπλωση των φωτοβολταϊκών δεν αποτελεί πλέον μια προσωρινή τάση που εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές αποφάσεις των κυβερνήσεων. Η δραματική πτώση του κόστους, η μαζική παραγωγή, η τεχνολογική ωρίμανση και η ανάγκη για ενεργειακή αυτονομία έχουν δημιουργήσει μια δυναμική που δύσκολα μπορεί να αναστραφεί.
Και υπάρχει μια ιδιαίτερη ειρωνεία στην αμερικανική περίπτωση: παρά την πολιτική στροφή της Ουάσινγκτον εναντίον των ανανεώσιμων πηγών, η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ συμπίπτει με τη μεγαλύτερη επέκταση της ηλιακής ενέργειας στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
www.worldenergynews.gr
