Σε δημόσια ακρόαση τον Σεπτέμβριο του 2021 στη Μανάους, ο Φίλιπ Φίρνσαϊντ διάβασε απόσπασμα από μια προετοιμασμένη δήλωση στην οποία παρουσίαζε την υπόθεσή του κατά της ανακατασκευής του BR-319, του αυτοκινητόδρομου μεταξύ Μανάους και Πόρτο Βέλιο, δύο πόλεων στον Αμαζόνιο. Αποκάλεσε το έργο οικονομικά μη βιώσιμο, υποστήριξε ότι η διαδικασία αδειοδότησης της Βραζιλίας ήταν παραβιασμένη και προειδοποίησε ότι ο δρόμος θα προκαλούσε «καταστροφική» αποψίλωση των δασών.
H εκδήλωση για την έρευνα
Η ατμόσφαιρα ήταν εντελώς διαφορετική νωρίτερα αυτόν τον μήνα στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας του Αμαζονίου, ή INPA. Για δύο ώρες, ερευνητές και πρώην φοιτητές διοργάνωσαν μια εκδήλωση προς τιμήν των 50 ετών έρευνας πεδίου του Fearnside στον Αμαζόνιο, έργο που τον κατέστησε έναν από τους πιο αναγνωρισμένους ειδικούς στο μεγαλύτερο τροπικό δάσος της Γης.
Ο Carlos Nobre μίλησε για τη συνάντησή του στο INPA τη δεκαετία του 1970, πριν απογειωθεί η δική του κλιματική καριέρα, και για το πώς συνεργάστηκαν σε πρωτοποριακές μετρήσεις της ανταλλαγής αερίων δασικής ατμόσφαιρας. Η Susanna Hecht θυμήθηκε ότι συνάντησε τον Fearnside σε ένα μπαρ στο Belém ενώ έψαχνε για ένα θέμα διατριβής. Πρότεινε το Acre, όπου κατέληξε να κάνει την εργασία της.
Το ταξίδι του Fearnside
Αφού απέκτησε πτυχίο βιολογίας από το Κολοράντο Κολλέγιο το 1969, ο Fearnside εντάχθηκε στο Peace Corps και πήγε στο Ρατζαστάν για να εργαστεί στην παραγωγή τροφίμων και την αλιεία σε τοπικές δεξαμενές. Στη συνέχεια εισήλθε στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν για να προετοιμάσει διδακτορική εργασία σχετικά με την ανθρώπινη φέρουσα ικανότητα υπό την παραδοσιακή γεωργία. Σκοπεύε να κάνει την επιτόπια έρευνά του στην Ινδία, αλλά μεσολάβησε ο πόλεμος του Μπαγκλαντές το 1971. Αφού οι ΗΠΑ υποστήριξαν το Πακιστάν, η Ινδία απαγόρευσε την είσοδο σε Αμερικανούς ερευνητές, αναγκάζοντας τον Fearnside να βρει μια νέα τοποθεσία πεδίου. Επέλεξε τον Αμαζόνιο.
Στην Παρά, το στρατιωτικό καθεστώς διεξήγαγε έργα αποικισμού κατά μήκος της νέας Υπεραμαζονιακής Οδού με εντολή να καταλάβει και να «αναπτύξει» την ενδοχώρα. Ο Φέρνσαϊντ πέρασε δύο χρόνια ζώντας στις αγροβίλες γύρω από την Αλταμίρα, προγραμματισμένους οικισμούς που ίδρυσε η βραζιλιάνικη υπηρεσία αγροτικής μεταρρύθμισης, INCRA. Μελέτησε τα γεωργικά συστήματα των αποίκων και τα όρια της γης που τους υποστήριζε. Μέχρι την επανέναρξη της Ινδίας, είχε αποφασίσει να παραμείνει στη Βραζιλία.
Το έργο του αποικισμού
Το έργο του αποικισμού αφορούσε το ίδιο ερώτημα που είχε θέσει για την Ινδία: πόσους ανθρώπους μπορεί να υποστηρίξει μια περιοχή με την πάροδο του χρόνου πριν η βάση των πόρων καταρρεύσει; Η βραζιλιάνικη κυβέρνηση υπέθεσε ότι η γη θα συνέχιζε να παράγει. Η επιτόπια έρευνα του Φέρνσαϊντ υπέδειξε ότι τα σχέδια δεν λάμβαναν υπόψη το μακροπρόθεσμο κόστος της υποβάθμισης της γης.
Στους οικισμούς, ο Φέρνσαϊντ κατέγραψε πόσο γρήγορα έχασαν τα θρεπτικά συστατικά τα εδάφη του Αμαζονίου υπό τις συνεχείς καλλιέργειες και τις περιφερειακές προσεγγίσεις στην κτηνοτροφία. Καθώς τεράστιες εκτάσεις τροπικών δασών μειώνονταν, υπολόγιζε τις απώλειες βιομάζας για να εκτιμήσει τις καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, καταλήγοντας σταθερά σε αριθμούς πολύ πάνω από τις επίσημες κυβερνητικές βασικές τιμές. Δημοσίευσε επίσης για την απώλεια εδάφους, την υδρολογία των ποταμών και τι συνέβη στα εγκαταλελειμμένα βοσκοτόπια.
Πέρα από τα περιοδικά
Αυτή η προσπάθεια να φτάσει η έρευνα στα χέρια ανθρώπων εκτός πανεπιστημίων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του έργου του Fearnside. Μεταφράζει τις τεχνικές του εργασίες στα πορτογαλικά και γράφει τακτικά για το ανεξάρτητο ειδησεογραφικό πρακτορείο Amazônia Real. Έχει γράψει δεκάδες σχόλια για το Mongabay, αναλύοντας άδειες υποδομών και έργα φραγμάτων. Οι δημοσιογράφοι ήταν ένας άλλος τρόπος για να εξαχθούν τα ευρήματα από τα ακαδημαϊκά σιλό.
Η ακρόαση του 2021 δεν ήταν η πρώτη φορά που το έργο του Fearnside είχε προκαλέσει ξενοφοβική αντίδραση. Ήδη από το 2003, η Pesquisa FAPESP παρατήρησε ότι οι πρώτες κριτικές του Fearnside για μεγάλα έργα όπως το Balbina προκάλεσαν έντονες επιθέσεις. Η ανθρωπολόγος Janet Chernela, η οποία συνεργάστηκε μαζί του στο INPA από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, σημείωσε ότι η αμφισβήτηση μεγάλων βιομηχανικών έργων και κρατικών φραγμάτων υπό τη στρατιωτική δικτατορία συνεπαγόταν γνήσιο προσωπικό κίνδυνο.
Η υποτροφία Pew του Fearnside το 1990 ενσωμάτωσε την δημόσια υπεράσπιση απευθείας στην επιτόπια εργασία του. Κατέθετε συχνά ενώπιον του Κογκρέσου στη Μπραζίλια - τόσο συχνά που ο οικολόγος Carlos Peres αστειεύτηκε ότι είχε χάσει τον λογαριασμό.
Ο Fearnside κάνει μια διάκριση μεταξύ του πώς διεξάγεται η έρευνα και του τι κάνει ένας επιστήμονας με τα αποτελέσματα. «Μόλις κάνεις την έρευνα, πρέπει να βγάλεις συμπεράσματα», είπε το 2024. Αυτά τα συμπεράσματα αποκτούν νόημα μόνο εάν πραγματικά επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων.
Αυτό που είχε αλλάξει περισσότερο κατά τη διάρκεια της καριέρας του, είπε στο Mongabay, ήταν το χρονοδιάγραμμα. Οι ιδέες για την οικοδόμηση μιας οικονομίας του Αμαζονίου γύρω από τα όρθια δάση ήταν ακόμα πολύ σημαντικές, αλλά καθώς πλησίαζαν τα σημεία καμπής για το κλίμα και τα δάση, η αποψίλωση των δασών και η χρήση ορυκτών καυσίμων γίνονταν ολοένα και πιο επείγουσες.
Για πολλούς από τους επιστήμονες που εκπαίδευσε και καθοδήγησε, αυτή η ακλόνητη εστίαση στα στοιχεία άφησε ένα διαρκές σημάδι στο δικό τους έργο. Ο Λεονάρντο Γκιμαράες Ζικάρντι σημείωσε ότι ο Φέρνσαϊντ σπάνια έδινε γρήγορες λύσεις, διδάσκοντας στους μαθητές πώς να διερευνούν οι ίδιοι τα δεδομένα. Ο Γκαμπριέλ Καρέιρο θυμήθηκε ότι μπήκε στο γραφείο του με μια εκτεταμένη λίστα ερωτήσεων, μόνο και μόνο για να τις περιορίσει στο ένα νήμα που είχε σημασία. Η Φλόρα Μαγδαλίν έφτασε από τη Βολιβία σχεδόν χωρίς δημοσιεύσεις. Υπό την καθοδήγησή του, κατέκτησε την τεχνική γραφή και επέστρεψε στην πατρίδα της για να χτίσει μια παραγωγική ερευνητική καριέρα.
Υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν. Με τη Βραζιλία να ζυγίζει ακόμα νέα οδικά έργα και εξερεύνηση πετρελαίου κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου, τα προβλήματα που απασχολούν το Fearnside για μισό αιώνα δεν έχουν εξαφανιστεί.
«Σκοπεύω να συνεχίσω για πολλά χρόνια», είπε.
www.worldenergynews.gr
