Καθώς οι σημερινοί ωκεανοί χάνουν οξυγόνο, πετρώματα στην Αλάσκα αποκαλύπτουν μια παρόμοια μείωση, η οποία ξεκίνησε εκατομμύρια χρόνια πριν από τη μαζική εξαφάνιση του τέλους της Τριαδικής περιόδου.
Η επιβίωση των δεινοσαύρων
Οι δεινόσαυροι επιβίωσαν από τη μαζική εξαφάνιση του τέλους της Τριαδικής περιόδου, πριν από 201 εκατομμύρια χρόνια, αλλά περίπου το 60% των ειδών της Γης δεν τα κατάφερε. Νέα στοιχεία από γεωλόγους του Virginia Tech υποδεικνύουν ότι η κρίση στους ωκεανούς ξεκίνησε περίπου 8 εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα, όταν τα επίπεδα οξυγόνου στα ρηχά ύδατα άρχισαν να μειώνονται.
Οι επιστήμονες συνδέουν εδώ και καιρό την εξαφάνιση αυτή με τεράστιες ηφαιστειακές εκρήξεις, οι οποίες διέσπασαν ηπειρωτικές μάζες, αύξησαν τη θερμοκρασία του πλανήτη και προκάλεσαν εκτεταμένες περιβαλλοντικές αλλαγές. Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, τα πετρώματα αποσυντίθενται ταχύτερα, απελευθερώνοντας θρεπτικά συστατικά που συμβάλλουν στην αύξηση της οξύτητας των ωκεανών. Επιπλέον, το θερμότερο θαλασσινό νερό συγκρατεί λιγότερο διαλυμένο οξυγόνο, δημιουργώντας συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν σε «νεκρές ζώνες» – περιοχές με ελάχιστο ή καθόλου οξυγόνο – όπου οι θαλάσσιοι οργανισμοί δυσκολεύονται να επιβιώσουν.
Ο συνδυασμός της αυξανόμενης οξύτητας και της μείωσης του οξυγόνου λειτουργεί «σαν ένα διπλό χτύπημα», δήλωσε ο γεωχημικός Ben Gill. «Δεν θα ήταν καθόλου ευχάριστο μέρος για να ζει κανείς».
Αν και οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει στο παρελθόν ενδείξεις για εκτεταμένη απώλεια οξυγόνου στους ωκεανούς κατά την περίοδο της εξαφάνισης στο τέλος της Τριαδικής, τα περισσότερα στοιχεία προέρχονταν από μια περιορισμένη γεωγραφική ζώνη. Οι ερευνητές δεν είχαν ακόμη σαφή εικόνα για το πότε ξεκίνησε αυτή η μείωση και σε ποια έκταση επηρέασε τους ωκεανούς. Πρόσφατες μελέτες είχαν επίσης εγείρει την πιθανότητα οι περιβαλλοντικές συνθήκες να είχαν αρχίσει να επιδεινώνονται πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι πρότινος.
«Πρόκειται για μια παλιά υπόθεση 200 εκατομμυρίων ετών που παρέμενε ανεξιχνίαστη», δήλωσε η Kayla McCabe, πρώην μεταπτυχιακή φοιτήτρια γεωεπιστημών στο Virginia Tech και κύρια συγγραφέας της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό *Communications Earth & Environment*.
Τα πετρώματα της Αλάσκας αποκαλύπτουν μια παρατεταμένη κρίση οξυγόνου.
Για να διερευνήσουν το ζήτημα, η McCabe και οι συνεργάτες της στράφηκαν σε ιζηματογενή πετρώματα στο Grotto Creek, στο Εθνικό Πάρκο Wrangell–St. Elias της Αλάσκας. Η απομακρυσμένη αυτή τοποθεσία είναι προσβάσιμη μόνο με μικρά αεροσκάφη· η ερευνητική ομάδα ταξίδεψε εκεί το 2017, το 2019 και το 2022, προκειμένου να συλλέξει στοιχεία για τις συνθήκες που επικρατούσαν στους αρχαίους ωκεανούς.
Τα ιζηματογενή πετρώματα σχηματίζονται καθώς στρώματα υλικών συσσωρεύονταν, Συγκρίνοντας στρώματα που σχηματίστηκαν πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εξαφάνιση, οι ερευνητές μπόρεσαν να ανασυνθέσουν τον τρόπο με τον οποίο μεταβλήθηκαν οι συνθήκες οξυγόνου σε βάθος εκατομμυρίων ετών.
Οι γεωχημικές αναλύσεις αποκάλυψαν μια παρατεταμένη επιδείνωση, και όχι μια ξαφνική κατάρρευση. Η αρχική αυτή μείωση πιθανότατα προκάλεσε πίεση στα θαλάσσια οικοσυστήματα πολύ πριν από το κύριο γεγονός της εξαφάνισης. Στη συνέχεια, οι συνθήκες επιδεινώθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της ίδιας της εξαφάνισης, με το γεωλογικό αρχείο να καταδεικνύει μια πολύ πιο σοβαρή απώλεια οξυγόνου. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η έλλειψη οξυγόνου αποτέλεσε βασικό παράγοντα που συνέβαλε στην εξαφάνιση θαλάσσιων ειδών.
Η αρχική απώλεια οξυγόνου παραμένει ανεξήγητη
Το τι πυροδότησε την αρχική μείωση παραμένει αβέβαιο. Οι μαζικές ηφαιστειακές εκρήξεις που συνδέονται με την εξαφάνιση στο τέλος της Τριαδικής περιόδου θεωρούνταν εδώ και καιρό ως κύρια αιτία της περιβαλλοντικής καταστροφής, ωστόσο το χρονοδιάγραμμα που προσδιορίστηκε πρόσφατα εγείρει ερωτήματα σχετικά με το τι συνέβαινε εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα.
«Υπάρχουν ενδείξεις για μια άλλη ηφαιστειακή επαρχία που συμπίπτει χρονικά, σε γενικές γραμμές, με αυτή την περίοδο», δήλωσε ο Gill. «Βρισκόμαστε όμως ακόμη στα πρώτα στάδια της προσπάθειας να κατανοήσουμε τι ακριβώς συνέβη».
Οι αρχαίες απώλειες οξυγόνου αντικατοπτρίζονται στους σύγχρονους ωκεανούς
Το αρχείο των αρχαίων πετρωμάτων προσφέρει επίσης τη δυνατότητα εξέτασης των πιθανών συνεπειών των περιβαλλοντικών αλλαγών που εκτυλίσσονται σήμερα. Οι σύγχρονοι ωκεανοί αντιμετωπίζουν άνοδο της θερμοκρασίας, οξίνιση και μείωση των επιπέδων οξυγόνου. Η αποξυγόνωση των ωκεανών αποτελεί διαρκή ανησυχία, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων και παράκτια περιβάλλοντα, όπως ο κόλπος Chesapeake.
Αν και οι συνθήκες στην αρχαιότητα διαφέρουν από τις σημερινές, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η θέρμανση και η εξάντληση του οξυγόνου επηρέασαν τη θαλάσσια ζωή στο παρελθόν θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να προβλέψουν τις συνδυαστικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ωκεάνια οικοσυστήματα.
«Η Γη έχει διεξαγάγει αυτό το "πείραμα" στο παρελθόν. Διαθέτουμε στοιχεία που δείχνουν ότι, καθώς το κλίμα θερμαίνεται, ακολουθεί μια σειρά από άλλες αλυσιδωτές επιπτώσεις», ανέφερε ο Gill. «Αυτό μας δίνει μια εικόνα για το τι μπορούμε να περιμένουμε ότι θα συμβεί».
www.worldenergynews.gr
