Όσιος Εφραίμ ο Σύρος - Η Προσευχή της Μετάνοιας - Τετάρτη 28 Ιανουαρίου

Ο Όσιος Εφραίμ ο Σύρος υπήρξε πολυγραφότατος πατέρας της Εκκλησίας με τεράστιο θεολογικό έργο, συμπεριλαμβανομένων ερμηνειών της Αγίας Γραφής, ασκητικών λόγων, δογματικών κειμένων και ύμνων (Madrashe).
Στα σημαντικά έργα του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο 6ος τόμος των έργων του, που εκδόθηκε από το Περιβόλι της Παναγίας (1995), καθώς και πλήθος ασκητικών και ποιητικών κειμένων που έχουν εκδοθεί σε διάφορες σειρές (π.χ. Η Φωνή των Πατέρων, Ορθόδοξο Βίωμα).

Κύρια έργα και θεματικές:

Ασκητικά Λόγια: Διδασκαλίες για τη μετάνοια, την ταπεινοφροσύνη, την προσευχή και την πνευματική ζωή.
Ερμηνευτικά: Σχόλια στην Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη).
Ύμνοι: Ποιητικά κείμενα που χρησιμοποιούνται στη λατρεία.
Λόγοι: Δογματικά και διδακτικά κείμενα.

Τα έργα του, συχνά μεταφρασμένα στα ελληνικά από τον Φραντζολά Γ. και άλλους, αποτελούν σημαντική πηγή για την ορθόδοξη πνευματικότητα

Απόσπασμα αποφθεγμάτων:

Όταν μπαί­νου­με σ' έναν Οίκο του Κυ­ρί­ου, ας φεύ­γει από το νου μας κάθε ρεμ­βα­σμός, ας προ­ση­λώ­νε­ται ο εσω­τε­ρι­κός μας άν­θρω­πος στη θε­ω­ρία (του Θεού) και την προ­σευ­χή και ας μην τα­ρά­ζουν το νου μας οποιοι­δή­πο­τε κα­κοί λο­γι­σμοί. Ας συλ­λο­γι­στού­με μπρο­στά σε ποιόν στε­κό­μα­στε την ώρα της προ­σευ­χής και ας εί­ναι όλη η ψυχή και η καρ­διά μας στραμ­μέ­νη σ' Αυ­τόν, χω­ρίς να φαν­τά­ζε­ται τί­πο­τε άλλο. Θα κα­τα­λά­βεις αυτό που λέω και με το εξής πα­ρά­δειγ­μα:

Αν πά­ρει κά­ποιος στο χέρι του ένα σα­κού­λι νο­μί­σμα­τα και πάει στο πα­ζά­ρι για να αγο­ρά­σει βό­δια, μή­πως θα πε­ριερ­γά­ζε­ται τούς χοί­ρους; Αν πάλι θέ­λει να αγο­ρά­σει γαϊ­δού­ρια, μή­πως θα πα­ρα­τη­ρεί τούς σκύ­λους; Δεν θα εί­ναι όλη του η προ­σο­χή δο­σμέ­νη σ' αυτά που θέ­λει να αγο­ρά­σει; Αυτά μο­νά­χα δεν θα εξε­τά­ζει προ­σε­κτι­κά, για να μην εξα­πα­τη­θεί και να μη χά­σει ασυλ­λό­γι­στα τα χρή­μα­τα που έχει στα χέ­ρια του;

Έτσι και εμείς, όταν μπού­με στην Εκ­κλη­σία και στα­θού­με μπρο­στά στο Θεό, ας υψώ­σου­με όλη τη διά­νοιά μας σ' Αυ­τόν και ας προ­σέ­χου­με και ας συλ­λο­γι­ζό­μα­στε μόνο όσα ανα­φέ­ρον­ται σ' Αυ­τόν, για να κερ­δί­σου­με έτσι τη σω­τη­ρία μας και να απο­λαύ­σου­με τα ου­ρά­νια αγα­θά. Μα ούτε και έναν λόγο, να μην αλ­λά­ξου­με με τον δι­πλα­νό μας, για να μην πα­ρορ­γί­σου­με, αντί να ευα­ρε­στή­σου­με, τον Ποι­η­τή του ου­ρα­νού και της γης. Όπως οι άγ­γε­λοι, με πολύ τρό­μο στέ­κουν κον­τά στο Δη­μιουρ­γό και τον υμνούν, έτσι πρέ­πει και εμείς, να στε­κό­μα­στε την ώρα της ψαλ­μω­δί­ας.


Όποιος έχει την αγά­πη του Θεού:

α) Δεν υπε­ρη­φα­νεύ­ε­ται
β) Δεν απο­στρέ­φε­ται και δεν φθο­νεί κα­νέ­ναν
γ) Δεν κα­τη­γο­ρεί και δεν μι­σεί κα­νέ­ναν
δ) Δεν πο­λι­τεύ­ε­ται με δόλο και πο­νη­ριά
ε) Δεν χαί­ρε­ται για τα σφάλ­μα­τα των άλ­λων
στ) Δεν δια­σύ­ρει τον φταί­χτη, αλλά συλ­λυ­πεί­ται και τον βο­η­θά
ζ) Δεν πα­ρα­βλέ­πει τον αδελ­φό, που βρί­σκε­ται σε κά­ποια ανάγ­κη
η) Δεν θε­ω­ρεί κα­νέ­ναν ξένο, αλλά όλους τους θε­ω­ρεί οι­κεί­ους
θ) Δεν πα­ρο­ξύ­νε­ται (δεν αν­τι­δρά­ει βία και δεν ξε­σπά­ει)
ι) Δεν θε­ω­ρεί κα­νέ­ναν εχθρό, παρά μόνο τον διά­βο­λο
ια) Υπο­μέ­νει τα πάν­τα και μα­κρο­θυ­μεί
ιβ) Πο­λι­τεύ­ε­ται ενά­ρε­τα Μα­κά­ριος όποιος έχει αγά­πη...

Ο Κύ­ριος θα τον δε­χθεί κον­τά Του και θα εί­ναι μαζί Του.

Όποιος δεν έχει την αγά­πη του Θεού:

α) Γί­νε­ται οξύ­θυ­μος
β) Κυ­ριεύ­ε­ται από το μί­σος
γ) Δεν συμ­πά­σχει με τον αμαρ­τά­νον­τα
δ) Δεν απλώ­νει το χέρι του στον πε­σμέ­νο κα­τα­γής και δεν στη­ρί­ζει αυ­τόν που κλο­νί­ζε­τα
ε) Δεν συμ­βου­λεύ­ει τον φταί­χτη
στ) Εί­ναι βλαμ­μέ­νος στο μυα­λό
ζ) Εί­ναι φί­λος και όρ­γα­νο του δια­βό­λου
η) Εί­ναι εφευ­ρέ­της κάθε πο­νη­ριάς
θ) Εί­ναι αί­τιος φι­λο­νι­κεί­ων και ύβρε­ων
ι) Εί­ναι σκεύ­ος αλα­ζο­νεί­ας
ια) Πλα­νιέ­ται σε όλα τα μο­νο­πά­τια της ζωής του και δεν ξέ­ρει ότι βα­δί­ζει μέσα στο σκο­τά­δι...

H Προσευχή Μετανοίας

Δέσποτα Κύριε, ο Θεός του ουρανού και της γης, Βασιλιά των αιώνων, ευδόκησε να ανοιχθεί για μένα η πόρτα της μετάνοιας, διότι σε ικετεύω με πόνο ψυχής. Δες στοργικά με την πολλή ευσπλαχνία σου, και δέξου τη δέησή μου, και μην αρνηθείς την ικεσία μου, αλλά συγχώρησε εμένα που έπεσα σε πολλά παραπτώματα. Στρέψε το αυτί σου στη δέησή μου, και συγχώρησέ μου όλες τις αμαρτίες που ως άνθρωπος έπραξα, επειδή νικήθηκα από την προαίρεσή μου. Διότι ζητώ ανάπαυση και δεν βρίσκω, επειδή η συνείδησή μου είναι μολυσμένη· αλλά ούτε ειρήνη υπάρχει μέσα μου εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών μου.

Άκουσε, Κύριε, μια καρδιά που κράζει σ’ εσένα με πόνο, και μην προσέξεις στα φαύλα έργα μου, αλλά ρίξε στοργικά το βλέμμα σου στον πόνο της ψυχής μου, και σπεύσε γρήγορα να θεραπεύσεις εμένα που είμαι τραυματισμένος φοβερά, και δος μου καιρό να συνέλθω, σύμφωνα με τη χάρη της φιλανθρωπίας σου, και ελευθέρωσέ με από τα αισχρότατα έργα μου, και μη μου ανταποδώσεις αντάξια με τα έργα που έπραξα, για να μην απολεσθώ εντελώς και στερηθώ από κάθε προθυμία και από κάθε σκέψη να διορθώσω τον εαυτό μου. Πέφτω λοιπόν και γονατίζω στην ευσπλαχνία σου, για να ελεήσεις εμένα που είμαι ριγμένος στη γη από την καταδίκη των έργων μου.

Επανάφερέ με, Δέσποτα, εμένα που κατέχομαι αιχμάλωτος από τις πράξεις μου και σφίγγομαι σαν να είμαι δεμένος με αλυσίδα· διότι μόνο εσύ ξέρεις να ελευθερώνεις εκείνους που είναι δεμένοι, και να θεραπεύεις τα αφανή τραύματα, που μόνο εσύ τα ξέρεις καλά, ως γνώστης των κρυφών. Διότι σε όσα πάθη αμαρτιών υπάρχουν σ’ εμένα, σε όλα σε βρίσκω να είσαι γιατρός εκείνων που είναι άρρωστοι, να είσαι πόρτα εκείνων που κλαίνε έξω, να είσαι λυτρωτής εκείνων που οδηγούνται στην αιχμαλωσία, να συγκρατείς συνεχώς το χέρι σου και να μην αφήνεις να ξεσπάσει η οργή σου, που είναι ετοιμασμένη για τους αμαρτωλούς, αλλά χάρη στην πολλή σου φιλανθρωπία σε βρίσκω να δίνεις σ’ εμάς καιρό να συνέλθουμε· διότι εσύ είσαι ο γρήγορος σε ευσπλαχνία και βραδύς σε τιμωρία. Θέλησε λοιπόν να απλώσεις το χέρι σου σ’ εμένα και να με ανασηκώσεις από το βόρβορο των αμαρτιών μου, εσύ που δεν χαίρεσαι με την απώλεια του ανθρώπου, και δεν αποστρέφεις το πρόσωπο από εκείνον που ατενίζει σ’ εσένα με δάκρυα.

Άκουσε, Κύριε, τη φωνή του δούλου σου που κράζει σ’ εσένα, και φανέρωσε το πρόσωπό σου σ’ εμένα τον σκοτισμένο, και φώτισέ με με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, και χάρισε σ’ εμένα τον αχρείο προθυμία, και μετάτρεψε, Κύριε, το θρήνο μου σε χαρά, και ξέσχισε το σάκκο του πένθους μου, και ζώσε με ολόγυρα με ευφροσύνη, και ας ανοιχθεί η πόρτα της βασιλείας σου, για να μπω σ’ αυτή και να δοξάζω το πανάγιο όνομά σου, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Φιλάνθρωπε Ιησού Χριστέ, ο Θεός μου, σε ικετεύω, έχοντας εμπιστοσύνη στην ευσπλαχνία σου, μη με τοποθετήσεις στα αριστερά σου, μαζί με τα ερίφια που σε παρόργισαν, ούτε να μου πεις, «Αλήθεια σου λέω, δεν σε ξέρω», αλλά δος μου, σύμφωνα με την καλοσύνη σου, αδιάκοπο κλάμα, και κατάνυξη, και ταπείνωση στην καρδιά μου, και εξάγνισέ την με το φόβο σου, με τη μετάληψη των ζωοποιών σου αχράντων μυστηρίων, για να γίνει ναός της χάρης σου· διότι, αν και είμαι πάρα πολύ αμαρτωλός και ανάξιος, όμως χτυπώ αδιάκοπα στην πόρτα σου, και αν και είμαι ράθυμος και οκνηρός, και καταφρονώ τη σωτηρία μου, όμως βαδίζω στο δρόμο σου. Σώσε με, χάρη στο έλεός σου, διότι είσαι αγαθός για όλους, Κύριε, και η ευσπλαχνία σου απλώνεται επάνω σε όλα τα έργα σου, και δική σου είναι η δόξα, στους αιώνες. Αμήν.

(Από το βιβλίο: Οσίου Εφραίμ του Σύρου Έργα, τ. ΣΤ’, «Προσευχές». Εκδόσεις «Το Περιβόλι της Παναγίας», Θεσσαλονίκη 1998, σελ. 264 και 274)

Πεμπτουσία - Λάμπρος Σκόντζος , θεολόγος 

Καταγόταν από τα μέρη της Συρίας, γεννήθηκε όμως πιθανότατα στην πόλη Νίσιβη της Μεσοποταμίας, περί το 306. Οι γονείς του ήταν πιστοί χριστιανοί και μάλλον έχασαν τη ζωή τους κατά τον μεγάλο διωγμό, που είχε εξαγγείλει ο παράφρων και θρησκομανής αυτοκράτορας Διοκλητιανός (285-305), ομολογώντας την πίστη τους στο Χριστό. Ο Εφραίμ μένοντας ορφανός, τον περιμάζεψε ο επίσκοπος της Νισίβεως Ιάκωβος, ο οποίος τον ανέθρεψε με μεγάλη στοργή και φροντίδα, διαβλέποντας τον αδαμάντινο χαρακτήρα του παιδιού. Φρόντισε μάλιστα να τον σπουδάσει, ώστε κατέστη σοφός δάσκαλος. Αυτό φαίνεται από τα σπουδαία συγγράμματά του, τα οποία κληροδότησε στην Εκκλησία. Γνώριζε άπταιστα την ελληνική, την λατινική και την συριακή γλώσσα, γράφοντας και μεταφράζοντας τα έργα του σε όλες αυτές τις γλώσσες.

Από νωρίς είχε αποφασίσει να γίνει μοναχός. Να αφιερωθεί στην υπηρεσία της Εκκλησίας. Πράγματι, αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του και ένοιωσε τον εαυτό του ώριμο, αποσύρθηκε στην έρημο. Εκεί με αδιάλειπτη προσευχή νηστεία, αγρυπνία και πόλεμο κατά των παθών του αποκάθηρε τον εαυτό του και έφτασε σε υψηλές πνευματικές σφαίρες. Θεωρείται δε ως ο άγιος των δακρύων. Αστείρευτα δάκρυα έτρεχαν από τα μάτια του. Έκλαιε γοερά σε όλη του τη ζωή, χύνοντας ποτάμια δακρύων.

Έκλαιε για τον εαυτό του, αλλά και για τους άλλους ανθρώπους, διότι αγωνιούσε για την σωτηρία της ψυχής, την οποία θεωρούσε ως το πολυτιμότερο πράγμα στον κόσμο. Αυτό φαίνεται καθαρά μέσα στα περισπούδαστα συγγράμματά του. Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλούν οι αναφορές του στην Μέλλουσα Κρίση, μέσω των οποίων προσπαθούσε να προκαλέσει συναγερμό στον άνθρωπο για το τραγικό γεγονός της αδέκαστης κρίσης.

Να διεγείρει πνεύμα αληθινής και ειλικρινούς μετάνοιας στην κάθε ψυχή. Να προκαλέσει δάκρυα μεταμέλειας στον κάθε αμαρτωλό, διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος επανένωσης με το Θεό παρά η πραγματική και έμπρακτη μετάνοια, η οποία θα συνοδεύεται από στεναγμούς και δάκρυα.

Είχε επιλέξει έναν ερημικό τόπο για την άσκησή του, μακριά από τους πειρασμούς και τους θορύβους του κόσμου, απαλλαγμένος από τις εγκόσμιες μέριμνες. Επειδή όμως θεωρούσε υποχρέωσή του να βοηθάει και άλλους ανθρώπους να οδηγηθούν στη σωτηρία, άφηνε συχνά το αγαπημένο ησυχαστήριό του, και περιφέρονταν σε διάφορες περιοχές για να ωφελήσει και να ωφεληθεί.

Την εποχή εκείνη οι Πέρσες είχαν καταλάβει την Νίσιβη και προξένησαν σφαγές και καταστροφές. Ο Εφραίμ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να μεταβεί για ασφάλεια στην πόλη Έδεσα της Μεσοποταμίας. Με την ευκαιρία αυτή ήθελε να προσκυνήσει και τα άγια Λείψανα των Μαρτύρων και των Αγίων, που κατείχε η Εκκλησία εκεί.

Έλπιζε επίσης ότι θα έβρισκε εκεί και ενάρετους αγίους ανθρώπους να ωφεληθεί από αυτούς. Αλλά στο δρόμο του συνάντησε μια διαβόητη πόρνη της πόλεως. Έπιασε συζήτηση μαζί της, με αποτέλεσμα τη μετάνοια εκείνης και την ωφέλεια τη δική του.

Με τον Μ.Βασίλειο

Ύστερα από λίγο καιρό έφυγε από την Έδεσα και πήγε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας για να συναντήσει τον Αρχιεπίσκοπο Μ. Βασίλειο, για να συζητήσει μαζί του τα μεγάλα προβλήματα που είχαν δημιουργήσει οι αιρέσεις στην Ανατολή και κύρια η αρειανική λαίλαπα. Είχε την βεβαιότητα πως ο ουρανοφάντωρ επίσκοπος Βασίλειος είχε να τον διδάξει πολλά. Όπως διηγείται ο ίδιος, όταν έφτασε στην Καισάρεια, συνάντησε τον Βασίλειο όταν εκείνος δίδασκε. Είδε ένα περιστέρι στον δεξιό ώμο του, το οποίο του ψιθύριζε στο αυτί, αυτά που έλεγε ο μεγάλος Πατέρας.

Αυτό σήμαινε για τον Εφραίμ, ότι ήταν το στόμα του Αγίου Πνεύματος. Μίλησε μαζί του και για μέρες εξέταζαν την κατάσταση. Ο Εφραίμ έφυγε ενθουσιασμένος και ωφελημένος για την πατρίδα του, όπου άρχισε να κηρύττει την ορθόδοξη πίστη, με την ευγλωττία που τον διέκρινε. Μάλιστα αναφέρει το συναξάρι του, δίδασκε με τόση ευκολία και γρηγοράδα, ώστε φαινόταν ότι τα έβλεπε στο χαρτί και να τα διάβαζε! Δεν πρόφθανε να λέει η γλώσσα του, όσα ο νους του υπαγόρευε!

Αποσύρθηκε ξανά στην έρημο και ζούσε με αδιάκοπη άσκηση και προσευχή, η οποία συνοδεύονταν από άφθονα δάκρυα. Απέβαλλε κάθε υλικό αντικείμενο, ζώντας σε απόλυτη ακτημοσύνη. Έζησε σε τέτοια θεληματική φτώχεια ώστε κανένας άλλος δεν την ένοιωσε ποτέ άλλοτε παρόμοια!

Ο αιρεσιάρχης Απολλινάριος

Την εποχή εκείνη είχε αφιχθεί στην Ανατολή ο αιρεσιάρχης Απολλινάριος, ο οποίος αρνούνταν την ενσάρκωση του Θεού Λόγου. Είχε συγγράψει τις κακοδοξίες του σε ογκώδες βιβλίο. Ο Εφραίμ, με μια έξυπνη ενέργεια, προμηθεύτηκε το κακόδοξο σύγγραμμα, το οποίο εμπότισε με κόλλα και το αχρήστευσε, ώστε ο Απολλινάριος να μην μπορεί να το χρησιμοποιήσει κατά την Β΄ Οικουμενική Σύνοδο!

Κοιμήθηκε ειρηνικά το 379, ζητώντας να του βγάλουν όλα τα καινούρια ενδύματα και να τον θάψουν με ράκη, σε ένδειξη τέλειας ταπείνωσης. Η μνήμη του εορτάζεται στις 28 Ιανουαρίου.

Ο Όσιος Εφραίμ ανήκει στους μεγάλους ασκητές, Πατέρες και ομολογητές της Εκκλησίας μας. Φωτεινό παράδειγμα αληθινού μοναχού, ο οποίος έζησε ολόκληρη τη ζωή του, χύνοντας ποταμούς δακρύων μετανοίας. Δίκαια χαρακτηρίζεται ως ο κατ’ εξοχήν άγιος των δακρύων. Δείχνει με το παράδειγμά του και σε μας τους σύγχρονους Χριστιανούς το δρόμο της ειλικρινούς μετάνοιας. Τα ψυχωφελή συγγράμματά του αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για την Εκκλησία μας και πηγή πλούσιου πνευματικού ανεφοδιασμού για όσους θέλουμε να εντρυφήσουμε στην ορθόδοξη πνευματικότητα.

www.worldenergynews.gr