Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, ψάλλεται στις Εκκλησίες ο όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Το τελευταίο τροπάριο στην ακολουθία είναι αυτό της ευσεβούς και λογίας ποιητρίας του Βυζαντίου, Κασσιανής.
Από τον βυζαντινό χρονογράφο Συμεών Μάγιστρο (990 μ.Χ) μαθαίνουμε ότι η Ευφροσύνη, μητέρα του αυτοκράτορα Θεόφιλου και κόρη του Κωνσταντίνου του ΣΤ’, στην προσπάθειά της να παντρέψη το γιο της, το έτος 830μ.Χ, διοργάνωσε στην μεγαλόπρεπη αίθουσα Τρικλίνιο των ανακτόρων της Κωνσταντινούπολης, μεγάλη σύναξη από τις πιο όμορφες κοπέλες της Αυτοκρατορίας. Η προσέλευση υπήρξε μεγάλη από «καλλίστας παρθένους». Κι όταν παρατάχθηκαν στη σειρά, καθισμένες πάνω σε πολυτελή ανάκλιντρα, ο αυτοκράτορας Θεόφιλος περιήλθε μπροστά τους να διαλέξη την μέλλουσα σύζυγό του και αυτοκράτειρα, δίνοντας σε όποια διάλεγε ένα χρυσό μήλο.
Η ομορφότερη ήταν η Κασσιανή, που η ομορφιά της θάμπωσε το νεαρό Θεόφιλο και σ’ αυτήν επρόκειτο να δώση το μήλο, σύμβολο της προτίμησής του. Θέλοντας όμως να διαπιστώση αν και η εξυπνάδα της ήταν ανάλογη με την ομορφιά της, της είπε: «Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα» («Από τη γυναίκα ξεκινούν τα κακά πράγματα»), υπονοώντας την Εύα. Η Κασσιανή όμως δεν ξαφνιάστηκε και θέλοντας να δείξη και την εξυπνάδα της απάντησε: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα» («Και από τη γυναίκα πηγάζουν τα καλύτερα, τα ευγενέστερα»), υπονοώντας την Παναγία, που έφερε στον κόσμο το μεγαλύτερο αγαθό.
Αυτή όμως η πράγματι έξυπνη απάντηση χαρακτηρίσθηκε από τον Θεόφιλο ότι περιείχε και κάποια προπέτεια και επιπολαιότητα, οπότε έδωσε το μήλο στην επίσης ωραία, αλλά και σεμνή Θεοδώρα.
Η Κασσιανή απογοητεύθηκε από την αποτυχία της και πήρε την απόφαση να αποτραβηχτή από τον κόσμο και να μονάση. Έκτισε με δικά της χρήματα ένα μοναστήρι, που πήρε αργότερα το όνομά της, ντύθηκε το μοναχικό σχήμα και αφιερώθηκε στη λατρεία του Χριστού και στην ποίηση, συνδυάζοντας έτσι τη βαθειά ευσέβεια και την κλίση της στα γράμματα. Λέγεται μάλιστα ότι μετά την αποτυχία της είπε: «Επειδή δεν έγινα βασίλισσα του προσκαίρου τούτου κόσμου, θα γίνω υπήκοος της αιωνίας Βασιλείας του Χριστού».
Εκεί στο μοναστήρι εκδηλώθηκε και το έμφυτο καλλλιτεχνικό της ταλέντο και το βαθύ θρησκευτικό της συναίσθημα συνθέτοντας εκκλησιαστικούς ύμνους, τροπάρια, Ιδιόμελα. Εκεί στην ήσυχη και υποβλητική ατμόσφαιρα του μοναστηριού συνέθεσε και το περίφημο Ιδιόμελο «Τροπάριο της Κασσιανής» από το όνομά της, που αργότερα η Ορθόδοξη Εκκλησία το καθιέρωσε ως Δοξαστικό των Αποστίχων του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης.
Φαίνεται καθαρά ότι η Κασσιανή εμπνεύστηκε το Ιδιόμελο αυτό τροπάριο από τα λόγια των Ευαγγελιστών, που δεν αναφέρονται στη Μαρία τη Μαγδαληνή, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά στην ανώνυμη αμαρτωλή γυναίκα, τη μοιχαλίδα, που ο Χριστός έσωσε από βέβαιο λιθοβολισμό του έξαλλου πλήθους των Φαρισαίων για το ηθικό της παράπτωμα, με εκείνα τα λόγια Του: «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω επ’ αυτήν».
Και όταν αργότερα ο Ιησούς βρέθηκε στο σπίτι του Σίμωνα του Φαρισαίου του λεπρού, η αμαρτωλή εκείνη γυναίκα αισθάνεται την ανάγκη να πάη να εκφράση την ευγνωμοσύνη και αφοσίωσή της στον Σωτήρα Χριστό. Αγοράζει αρώματα, ντύνεται ταπεινά και σεμνά και ταπεινωμένη και συντετριμμένη, με δάκρυα στα μάτια, έρχεται και πλένει τα πόδια του Ιησού και τα σκουπίζει με τα ξέπλεκα μαλλιά της. Τα δάκρυά της εκείνα ήταν δάκρυα ελέους και συντριβής και κλαίει με πάθος να την ευσπλαχνιστή ο Θεός της αγάπης και της συγχώρεσης.
Το παραπάνω περιστατικό το αναφέρουν οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές.
Ο Λουκάς (ζ. 37-38) γράφει: «Και ιδού γυνή εν τη πόλει ήτις ην αμαρτωλός, και επιγνούσα ότι ανάκειται εν τη οικία του Φαρισαίου, κομίσασα αλάβαστρον μύρου και στάσα οπίσω παρά τους πόδας αυτού κλαίουσα, ήρξατο βρέχειν τους πόδας αυτού τοις δάκρυσι και ταις θριξί της κεφαλής αυτής εξέμασσε και κατεφίλει τους πόδας αυτού και ήλειφε τω μύρω».
Ο Ματθαίος (κστ`, 6-7): «Του δε Ιησού γενομένου εν Βηθανία εν οικία Σίμωνος του λεπρού, προσήλθεν αυτώ γυνή αλάβαστρον μύρου έχουσα βαρυτίμου, και κατέχεεν επί την κεφαλήν αυτού ανακειμένου».
Και ο Μάρκος (ΙΔ` 3) λέγει: «Και όντος αυτού εν Βηθανία εν τη οικία Σίμωνος του λεπρού, κατακειμένου αυτού ήλθε γυνή έχουσα αλάβαστρον μύρου νάρδου πιστικής πολυτελούς και συντρίψασα το αλάβαστρον κατέχεεν αυτού κατά της κεφαλής».
Και την πληγωμένη και πονεμένη καρδιά της Κασσιανής δεν ήταν δυνατόν να μην αγγίξη ο κραδασμός εκείνης της αμαρτωλής γυναίκας. Και διατυπώνει στο αριστουργηματικό εκείνο τροπάριο, που φέρει το όνομά της, με λυρική έξαρση και υποβλητικότητα τον δικό της ψυχικό κραδασμό.
Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή, - Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες
τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, - σαν ένοιωσε τη θεότητά σου, γίνηκε μυροφόρα
ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει. - και σε άλειψε με μυρουδικά πριν από τον ενταφιασμό σου
Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας, - κι έλεγε οδυρόμενη: Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα μου είναι νύχτα κατασκότεινη
ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας. και δίχως φεγγάρι, - η μανία της ασωτείας κι ο έρωτας της αμαρτίας.
Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων, - Δέξου από μένα τις πηγές των δακρύων,
ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ· - εσύ που μεταλλάζεις με τα σύννεφα το νερό της θάλασσας.
κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας, - Λύγισε στ' αναστενάγματα της καρδιάς μου,
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει. - εσύ που έγειρες τον ουρανό και κατέβηκες στη γης.
Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας, - Θα καταφιλήσω τα άχραντα ποδάρια σου,
ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις· - και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα πλοκάμια της κεφαλής μου·
ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, - αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα κατά το δειλινό,
κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη. - τ' άκουσε να περπατάνε, από το φόβο της κρύφτηκε.
Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους - Των αμαρτιών μου τα πλήθη και των κριμάτων σου την άβυσσο,
τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου; - ποιος μπορεί να τα εξιχνιάση, ψυχοσώστη Σωτήρα μου;
Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος. - Μην καταφρονέσης τη δούλη σου, εσύ που έχεις τ' αμέτρητο έλεος
(Μεταγραφή: Φώτης Κόντογλου)
Πηγή: Saint.gr
Ποια ήταν αλήθεια η Κασσιανή;
Αρχιδιακόνου Διονυσίου Γκόλια, Ιερά Μητρόπολις Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος
Κάθε χρόνο, το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, ψάλλεται σε όλους τους Ορθόδοξους Ιερούς Ναούς το τροπάριο της Κασσιανής.
Ένας υπέροχος ύμνος μετανοίας που συγκινεί κάθε πιστό. Εάν ρωτήσουμε σε ποια αμαρτωλή γυναίκα αναφέρεται το τροπάριο, οι περισσότεροι θα απαντήσουν ότι αναφέρεται στην ίδια την Κασσιανή. Αυτό όμως είναι μεγάλο λάθος.
Γι’ αυτό με λίγα απλά λόγια ας δούμε σε ποια γυναίκα αναφέρεται το τροπάριό της και ποια ήταν αλήθεια η Κασσιανή.
Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης τελείται στους Ναούς η ακολουθία του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης. Την ημέρα αυτή τιμάται από την Εκκλησία η μνήμη εκείνης της πόρνης γυναικός την οποία γλίτωσε ο Ιησούς από το λιθοβολισμό.
Μετανοιωμένη και γεμάτη ευγνωμοσύνη η πρώην πόρνη άλειψε αργότερα με μύρο τα πόδια του Ιησού, σκουπίζοντάς τα με τα μαλλιά της. Σε αυτή τη γυναίκα αναφέρεται το τροπάριο της Κασσιανής και σκοπό έχει να τονίσει την αξία της μετάνοιας στη ζωή μας. Τοποθετείται μάλιστα στη συγκεκριμένη στιγμή από την Εκκλησία για να μας διδάξει ότι η μετάνοια προαπαιτείται για τη σωστή συμμετοχή μας στα άχραντα Πάθη του Κυρίου μας.
Ας έρθουμε τώρα στην Κασσιανή.
Η Κασσιανή πρέπει εξ’ αρχής να πούμε ότι είναι Αγία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Είναι μια παρεξηγημένη προσωπικότητα από πολλούς και πάρα πολλοί μύθοι κυκλοφορούν για το πρόσωπό της και τη σχέση της με τον Αυτοκράτορα Θεόφιλο. Η Αγία Κασσιανή όμως ποτέ δεν είχε σχέση με το Θεόφιλο. Βιογραφικά στοιχεία αντλούμε από Βυζαντινούς χρονογράφους (Κωδινός, Γλυκάς, Πτωχοπρόδρομος, Ζωναράς, Γεώργιος Αμαρτωλός κ.α.).
Από τα λίγα στοιχεία που υπάρχουν καταγεγραμμένα φαίνεται ότι η Κασσιανή είχε ευγενική καταγωγή, αρετές και καλή μόρφωση. Το ιδιαίτερο χάρισμα που είχε ήταν το ποιητικό ταλέντο, δεμένο με την πίστη στον Ιησού. Ας δούμε όμως τι γράφει συγκεκριμένα ο μεγάλος βυζαντινός λογοτέχνης Κρουμβάχερ: « Η Κασσιανή υπήρξε η μόνη αξιομνημόνευτη βυζαντινή ποιήτρια, προσωπικότητα ενδιαφέρουσα για το άτομο και τη λογοτεχνική της θέση και συνδύασε τη λαμπρή συναισθηματικότητα, με τη βαθιά θρησκευτικότητα και τη δραστήρια ειλικρίνεια».
Σύμφωνα με τους βυζαντινούς χρονογράφους το έτος 830 μ.Χ. η μητριά του Θεόφιλου Ευφροσύνη, κάλεσε στο Τρίκλινο των ανακτόρων τις ωραιότερες κόρες του Βυζαντίου, επιθυμώντας να βρει άξια σύζυγο ο θετός γιος της. Ανάμεσά τους ξεχώριζε η Κασσιανή την οποία πρόσεξε ο Θεόφιλος και ίσως για να την δοκιμάσει ή για να διαπιστώσει αν η εξυπνάδα της ήταν ισότιμη με το κάλλος της, την παρατήρησε λέγοντας «Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα», δηλαδή από τη γυναίκα προέρχονται όλα τα κακά (εννοώντας την Εύα).
Η Κασσιανή χωρίς να ταραχθεί απάντησε με θάρρος « Αλλά και δια της γυναικός πηγάζει τα κρείτω», δηλαδή από τη γυναίκα προέρχονται όλα τα καλά (εννοώντας την Παναγία, η οποία γέννησε τον Σωτήρα του κόσμου Χριστό). Ντροπιασμένος και θυμωμένος ο Θεόφιλος της είπε «ω γύναι! Είθε να εσίγας» και διάλεξε για σύζυγό του τη Θεοδώρα από την Παφλαγονία, δίδοντάς της και το χρυσό μήλο της εκλογής.
Η Κασσιανή καθόλου δεν στενοχωρήθηκε από το γεγονός, ούτε βίωσε κάποια ερωτική απογοήτευση, όπως κακώς πιστεύεται από πολλούς, αλλά πλημμυρισμένη από Θείο έρωτα εγκατέλειψε τα πρόσκαιρα και έγινε αργότερα Μοναχή, ιδρύοντας και τη Μονή της Κασσίας ή Εικασσίας ή Κασσιανής. Εκεί επιδόθηκε με θέρμη στα Μοναχικά της καθήκοντα, στη μελέτη του Θείου Λόγου, των Πατέρων της Εκκλησίας και στη συγγραφή Εκκλησιαστικών ύμνων και τροπαρίων για διάφορα γεγονότα. Μερικά από τα χαρακτηριστικότερα τροπάριά της είναι το δοξαστικό του εσπερινού των Χριστουγέννων «Αυγούστου μοναρχήσαντος», οι ειρμοί του κανόνα του Μ. Σαββάτου «Κύμματι θαλάσσης» κ.α. με πιο χαρακτηριστικό το Δοξαστικό «Κύριε η εν πολλές αμαρτίες».
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Θεόφιλος συνέχισε να ενοχλεί στο Μοναστήρι την Κασσιανή. Όταν μάλιστα έγραφε το τροπάριο για την μετανοημένη πόρνη, λέγεται πως ο Θεόφιλος την αναζητούσε στο Μοναστήρι. Μόλις το αντιλήφθηκε η Κασσιανή, παράτησε τις σημειώσεις και έφυγε να κρυφτεί. Ο Θεόφιλος βρήκε το χειρόγραφό της μισοτελειωμένο στη φράση «ων (ποδών) έν τώ παραδείσω Εύα το δειλινόν» και συμπλήρωσε ο ίδιος τα παρακάτω λόγια «κρότων τοις ωσίν ηχηθείσα τω φόβω εκρύβη», κάνοντας έτσι υπαινιγμό στο φόβο της Κασσιανής από την παρουσία του ίδιου.
Η Κασσιανή δεν έσβησε τα πρόσθετα λόγια, αλλά συμπλήρωσε ως εξής «Αμαρτιών μου τα πλήθη και κριμάτων σου αβύσσους τις εξιχνιάσει, ψυχοσώστα Σωτήρ μου; Μη με την σην δούλην παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος».
Αξίζει να αναφέρουμε ότι εκτός από τη θρησκευτική ποίηση η Κασσιανή ασχολήθηκε και με κοινωνική ποίηση, γνωμικά και επιγράμματα. Τα θέματά της είχαν αναφορά στο χαρακτήρα του ανθρώπου, στους καλούς τρόπους, τη γυναίκα, τη φιλία, την ευτυχία, το ήθος κ.α. Η Κασσιανή εκοιμήθη στις 7 Σεπτεμβρίου στην ιδιαίτερη πατρίδα της την Κάσο. Μέχρι σήμερα υπάρχει η λάρνακα και το ψηφιδωτό, καθώς και εντοιχισμένη πλάκα με χρονολογία 890 μ.Χ.
Τα λείψανα της Αγίας Κασσιανής μεταφέρθηκαν αργότερα στην Ικαρία.
www.worldenergynews.gr
