Η παράδοση θέλει τη φανουρόπιτα να ετοιμάζεται την παραμονή της γιορτής του Αγίου Φανουρίου, στις 26 Αυγούστου, για να προσφερθεί και να μοιραστεί. Τι συμβολίζουν τα 7 ή 9 υλικά και τι λέει η λαϊκή παράδοση για τη «μάνα του Αγίου»
Δεν είναι απλώς ένα νηστίσιμο γλυκό. Είναι ένα τάμα, μια προσευχή, μια πράξη ευγνωμοσύνης και ένα έθιμο που περνά από γενιά σε γενιά. Κάθε χρόνο, λίγο πριν και ανήμερα της γιορτής του Αγίου Φανουρίου, στις 27 Αυγούστου, οι κουζίνες γεμίζουν με το άρωμα της κανέλας, του πορτοκαλιού και του γαρίφαλου και οι φανουρόπιτες παίρνουν τον δρόμο για την εκκλησία.
Πίσω από κάθε ταψί υπάρχει μια επιθυμία: κάτι να «φανερωθεί». Ένα χαμένο αντικείμενο, μια λύση σε ένα πρόβλημα, μια απάντηση που αργεί να έρθει. Όμως η φανουρόπιτα δεν αντιμετωπίζεται ως μαγικό γλυκό. Είναι προσφορά και έκφραση πίστης, ενώ το μοίρασμά της αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του εθίμου.
Γιατί φτιάχνουμε φανουρόπιτα
Ο Άγιος Φανούριος έχει συνδεθεί στη λαϊκή παράδοση με την ανεύρεση χαμένων πραγμάτων. Η σύνδεση αυτή σχετίζεται και με το όνομά του: ο άνθρωπος που αναζητά κάτι στρέφεται στον Άγιο και ζητά να του «φανερώσει» αυτό που έχει χαθεί.
Η παράδοση της φανουρόπιτας συνδέεται ιδιαίτερα με τη Ρόδο, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, βρέθηκε η εικόνα του Αγίου σε ερείπια παλαιού ναού έξω από τα τείχη της πόλης.
Έτσι, η πίτα γίνεται τάμα. Ο πιστός ζητά βοήθεια και υπόσχεται να φτιάξει μια πίτα, την οποία στη συνέχεια θα προσφέρει και θα μοιράσει.
Το πιο ιδιαίτερο κομμάτι: η «μάνα του Αγίου»
Μαζί με τη φανουρόπιτα έχει διατηρηθεί και μια ιδιαίτερη λαϊκή παράδοση για τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου.
Σε αρκετές περιοχές ακούγεται η ευχή «Θεός σχωρέσ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου». Σύμφωνα με τη λαϊκή αφήγηση, η μητέρα του Αγίου ήταν σκληρή και δεν βοηθούσε τους φτωχούς. Μετά τον θάνατό της, ο Άγιος θέλησε να τη βοηθήσει και ζήτησε από τους ανθρώπους να προσεύχονται για τη συγχώρεσή της.
Η ιστορία αυτή, ωστόσο, δεν αποτελεί τεκμηριωμένο βιογραφικό στοιχείο του Αγίου. Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές που να μας πληροφορούν για τη μητέρα ή την οικογένειά του. Πρόκειται για παράδοση που διαμορφώθηκε μέσα στη λαϊκή ευσέβεια και μεταδόθηκε προφορικά.
Οι παραλλαγές μάλιστα είναι πολλές. Σε ορισμένες περιοχές η αφήγηση αφορά και άλλα γυναικεία πρόσωπα του οικογενειακού του περιβάλλοντος.
Γιατί βάζουμε 7 ή 9 υλικά
Εδώ αρχίζει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της φανουρόπιτας: ο μονός αριθμός των υλικών.
Στις συνταγές συναντάμε συχνά 7, 9 ή ακόμη και 11 υλικά, χωρίς όμως να υπάρχει ένας ενιαίος εκκλησιαστικός κανόνας που να επιβάλλει συγκεκριμένο αριθμό.
Το 7 έχει συνδεθεί στη λαϊκή παράδοση με τις ημέρες της Δημιουργίας και τα Μυστήρια της Εκκλησίας, ενώ το 9 με τα εννέα τάγματα των αγγέλων.
Πρόκειται περισσότερο για συμβολικές ερμηνείες που πέρασαν στην παράδοση παρά για επίσημη εκκλησιαστική οδηγία. Γι’ αυτό και από τόπο σε τόπο η φανουρόπιτα αλλάζει, τόσο ως προς τα υλικά όσο και ως προς τον τρόπο παρασκευής της.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει μία και μοναδική «αυθεντική» φανουρόπιτα.
Η μοναστηριακή φανουρόπιτα με 9 υλικά
Για μια κλασική, αρωματική εκδοχή χρειάζονται:
- 1 ποτήρι ελαιόλαδο ή ηλιέλαιο
- 1 ποτήρι φυσικό χυμό πορτοκαλιού
- 1 ποτήρι ζάχαρη
- 1 κουταλάκι του γλυκού μαγειρική σόδα
- 1 κουταλάκι του γλυκού κανέλα
- ½ κουταλάκι του γλυκού γαρύφαλλο
- 500 γρ. αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
- ½ ποτήρι σταφίδες
- ½ ποτήρι χοντροκομμένα καρύδια
Πώς γίνεται η φανουρόπιτα
Σε ένα μεγάλο μπολ ανακατεύουμε το λάδι με τη ζάχαρη μέχρι να ενωθούν καλά.
Ρίχνουμε τη μαγειρική σόδα μέσα στον χυμό πορτοκαλιού. Η αντίδραση θα δημιουργήσει αφρό, γι’ αυτό καλό είναι να γίνει πάνω από το μπολ ώστε να μη χαθεί ο χυμός. Προσθέτουμε το μείγμα στο λάδι και τη ζάχαρη και ανακατεύουμε.
Στη συνέχεια προσθέτουμε την κανέλα και το γαρύφαλλο. Ρίχνουμε σταδιακά το αλεύρι και ανακατεύουμε μέχρι να δημιουργηθεί ένας ομοιογενής χυλός. Τέλος, προσθέτουμε τις σταφίδες και τα καρύδια και ανακατεύουμε απαλά ώστε να κατανεμηθούν σε όλο το μείγμα.
Αδειάζουμε το μείγμα σε λαδωμένο ταψί και ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C για περίπου 45-50 λεπτά.
Η φανουρόπιτα είναι έτοιμη όταν έχει πάρει ωραίο χρώμα και ένα μαχαίρι ή ξυλάκι που θα βυθίσουμε στο κέντρο της βγαίνει καθαρό.
Το μυστικό δεν είναι μόνο η συνταγή - είναι το μοίρασμα
Μετά το ψήσιμο, η φανουρόπιτα παίρνει τον δρόμο για την εκκλησία. Σύμφωνα με το έθιμο, προσφέρεται για να διαβαστεί και να ευλογηθεί και στη συνέχεια κόβεται σε κομμάτια.
Και τότε ολοκληρώνεται ουσιαστικά ο συμβολισμός της.
Η πίτα δεν μένει στο σπίτι. Μοιράζεται. Σε συγγενείς, φίλους, γείτονες, πιστούς ή ακόμη και σε ανθρώπους που μπορεί να μην γνωρίζουμε.
Από ένα προσωπικό τάμα γίνεται μια πράξη προσφοράς προς την κοινότητα. Κάτι που ξεκίνησε ως προσωπική προσευχή καταλήγει να μοιράζεται με πολλούς ανθρώπους.
Ένα έθιμο που παραμένει ζωντανό
Η φανουρόπιτα επιβιώνει όχι επειδή υπάρχει μία απαράλλακτη συνταγή, αλλά ακριβώς επειδή κάθε τόπος και κάθε οικογένεια έχει προσθέσει το δικό της στοιχείο.
Άλλοι μετρούν αυστηρά τα υλικά, άλλοι επιλέγουν 7, άλλοι 9 ή 11, άλλοι χρησιμοποιούν ελαιόλαδο και άλλοι ηλιέλαιο. Η ουσία, όμως, παραμένει ίδια: η μνήμη του Αγίου, το τάμα, η προσευχή, η ευγνωμοσύνη και κυρίως η προσφορά.
Και έτσι, κάθε 27 Αυγούστου, ένα απλό ταψί με αλεύρι, πορτοκάλι, κανέλα, σταφίδες και καρύδια γίνεται φορέας μιας παράδοσης που έχει μέσα της πίστη, λαϊκή μνήμη και την παλιά συνήθεια να μοιραζόμαστε αυτό που φτιάξαμε με τους άλλους.
www.worldenergynews.gr
