Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Ali Khamenei, μετά τις αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ και Ισραήλ έχει δημιουργήσει «τεράστια αβεβαιότητα για το πολιτικό μέλλον της χώρας», με ευρείες επιπτώσεις στο εσωτερικό, στην ευρύτερη περιοχή και στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, σύμφωνα με την Capital Economics.
Βάσει του ιρανικού Συντάγματος, ο διάδοχος επιλέγεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, ένα σώμα 88 μελών, ενώ στο μεταβατικό στάδιο τη διακυβέρνηση αναλαμβάνει συμβούλιο στο οποίο συμμετέχει και ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian μαζί με δύο στενούς συμμάχους του Χαμενεΐ.
Παρά τη σαφή διαδικασία διαδοχής, η Capital Economics επισημαίνει ότι υπάρχει «μεγάλος βαθμός αβεβαιότητας» ως προς το πόσο ομαλά θα εξελιχθεί η μετάβαση και τι θα σημάνει αυτό για τις σχέσεις της Τεχεράνης με τη Δύση και για την οικονομική πολιτική της χώρας.
Το πρώτο και πιθανότερο σενάριο είναι η διατήρηση του status quo. Ο Χαμενεΐ ενδέχεται να έχει διαμορφώσει τους συσχετισμούς ώστε να επιλεγεί πρόσωπο με παρόμοια χαρακτηριστικά, διατηρώντας τη σκληρή γραμμή απέναντι στη Δύση και το κρατικοκεντρικό οικονομικό μοντέλο, εκτιμά ο Γουίλιαμ Τζάκσον, επικεφαλής οικονομολόγος αναδυόμενων αγορών της Capital Economics.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, οι κυρώσεις θα συνεχίσουν να επιβαρύνουν την ιρανική οικονομία, ενώ ο επίμονος γεωπολιτικός κίνδυνος θα μπορούσε να διατηρήσει τις τιμές του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι σε περίπτωση ακραίας διαταραχής.
Τα υπόλοιπα σενάρια αναλυτικά
Για τις οικονομίες του Κόλπου, υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα ενίσχυαν τα έσοδα από εξαγωγές και τα κρατικά ταμεία, ωστόσο οι απειλές για τον εναέριο χώρο και τις θαλάσσιες οδούς ενδέχεται να επιβαρύνουν τους τομείς της εφοδιαστικής και του τουρισμού, καθώς και τις προσπάθειες οικονομικής διαφοροποίησης.
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει προσέγγιση με τη Δύση εντός του υφιστάμενου πολιτικού συστήματος. Η πίεση από διαδηλώσεις ή νέες επιθέσεις θα μπορούσε να ωθήσει τη Συνέλευση στην επιλογή ενός πιο μεταρρυθμιστικού ηγέτη που θα επιδιώξει αποκλιμάκωση.
Η άρση των κυρώσεων, ωστόσο, θα ήταν σταδιακή, καθώς η «βαθιά αμοιβαία καχυποψία» μεταξύ Ιράν και Δύσης θα παρέμενε. Με την πάροδο του χρόνου, το γεωπολιτικό premium στις τιμές του πετρελαίου θα μπορούσε να υποχωρήσει, οδηγώντας το αργό στην περιοχή των 50–60 δολαρίων το βαρέλι.
Όπως σημειώνει ο Τζάκσον, η ιστορία του Ιράν υποδηλώνει ότι τα δύο πρώτα σενάρια είναι και τα πιθανότερα, καθώς το πολιτικό σύστημα έχει αντέξει πολέμους και κύματα διαμαρτυριών από το 1979.
Το τρίτο σενάριο αφορά μια δημοκρατική μετάβαση. Σύμφωνα με τον Τζάκσον, ταπεινωτικές στρατιωτικές ήττες έχουν ιστορικά λειτουργήσει ως καταλύτης για τέτοιες αλλαγές.
Στην αρχική φάση θα μπορούσε να εκδηλωθεί ύφεση και υψηλός πληθωρισμός, καθώς θα αποκαλύπτονται οι στρεβλώσεις της οικονομίας, όμως σε βάθος χρόνου οι προοπτικές θα ενισχύονταν μέσω ταχύτερων μεταρρυθμίσεων και βαθύτερης επανένταξης στη διεθνή οικονομία.
Οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να εκτοξευθούν αρχικά, αλλά στη συνέχεια να αποκλιμακωθούν καθώς θα αυξάνεται η ιρανική προσφορά.
Το τέταρτο και πιο ασταθές σενάριο αφορά μια χαοτική μετάβαση, που αποτελεί και τον βασικό «ουραίο κίνδυνο». Σε αυτή την περίπτωση, οι προσπάθειες πολιτικής αλλαγής θα μπορούσαν να διασπάσουν την κεντρική εξουσία και να δημιουργήσουν πολλαπλά κέντρα ισχύος.
Οι κυρώσεις πιθανότατα θα παραμείνουν, η οικονομία θα μπορούσε να συρρικνωθεί περαιτέρω και τυχόν διαταραχές στην ίδια την ιρανική παραγωγή πετρελαίου θα ωθούσαν το αργό στην περιοχή των 80–100 δολαρίων το βαρέλι. Παραδόξως, ορισμένα κράτη του Κόλπου θα μπορούσαν να ωφεληθούν εάν η στρατιωτική απειλή από το Ιράν μειωνόταν, ενώ οι τιμές του πετρελαίου παρέμεναν σε υψηλά επίπεδα.
www.worldenergynews.gr
