Σύμφωνα με το Atlantic Council, η Ουάσιγκτον καλείται να εξετάσει μια «μεγάλη συμφωνία» με το Μπακού, στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να προωθηθεί η άρση της απαγόρευσης πώλησης αμερικανικών όπλων προς το Αζερμπαϊτζάν, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και άλλων προσώπων που θεωρούνται άδικα φυλακισμένα, ορισμένα εκ των οποίων διατηρούν δεσμούς με τις ΗΠΑ
Η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ για ανταλλαγή κυρώσεων με απελευθέρωση κρατουμένων στη Λευκορωσία έχει οδηγήσει στην αποφυλάκιση εκατοντάδων ανθρώπων και, σύμφωνα με αναλυτές, ένα αντίστοιχο μοντέλο θα μπορούσε τώρα να εφαρμοστεί και στο Αζερμπαϊτζάν, αποφέροντας σημαντικά γεωπολιτικά οφέλη στις Ηνωμένες Πολιτείες με περιορισμένο ρίσκο.
Σύμφωνα με το Atlantic Council, η Ουάσιγκτον καλείται να εξετάσει μια «μεγάλη συμφωνία» με το Μπακού, στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να προωθηθεί η άρση της απαγόρευσης πώλησης αμερικανικών όπλων προς το Αζερμπαϊτζάν, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και άλλων προσώπων που θεωρούνται άδικα φυλακισμένα, ορισμένα εκ των οποίων διατηρούν δεσμούς με τις ΗΠΑ.
Η πρόταση θεωρείται ευκαιρία αμοιβαίου οφέλους, καθώς θα ενίσχυε τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με έναν στρατηγικό εταίρο στον τομέα της ενέργειας και των μεταφορών, ο οποίος συνορεύει τόσο με τη Ρωσία όσο και με το Ιράν.
Η Section 907
Στο επίκεντρο βρίσκεται η περίφημη Section 907 του νόμου FREEDOM Support Act, η οποία απαγορεύει τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων στο Αζερμπαϊτζάν. Το μέτρο υιοθετήθηκε το 1992 λόγω της μεταχείρισης των Αρμενίων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και του αποκλεισμού της Αρμενίας από το Μπακού.
Ωστόσο, από το 2001 και έπειτα, σχεδόν κάθε αμερικανική κυβέρνηση, τόσο Ρεπουμπλικανών όσο και Δημοκρατικών, παραχωρούσε ετήσιες εξαιρέσεις, καθιστώντας την απαγόρευση σε μεγάλο βαθμό συμβολική. Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση του προέδρου Ιλχάμ Αλίγιεφ εξακολουθεί να θεωρεί τη διάταξη εμπόδιο για στενότερες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι σχέσεις Ουάσιγκτον, Μπακού και Ερεβάν βρίσκονται πλέον σε φάση αναδιάταξης. Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τον Νότιο Καύκασο ενισχύθηκε σημαντικά όταν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επισκέφθηκε τον Φεβρουάριο τόσο την Αρμενία όσο και το Αζερμπαϊτζάν, μετά από τριμερή σύνοδο κορυφής στην Ουάσιγκτον τον Αύγουστο του 2025. Στο Ερεβάν ανακοινώθηκαν επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων στην πυρηνική ενέργεια και σε έργο υπερυπολογιστών, ενώ εκφράστηκε έμμεση στήριξη προς τον πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν. Αντίθετα, η επίσκεψη στο Μπακού συνοδεύτηκε από γενικές δεσμεύσεις συνεργασίας χωρίς συγκεκριμένες συμφωνίες.
Το χρονοδιάγραμμα θεωρείται κρίσιμο. Η Αρμενία οδηγείται σε βουλευτικές εκλογές στις 7 Ιουνίου και ο Πασινιάν αντιμετωπίζει έντονη πίεση από φιλορωσικά κόμματα που αντιτίθενται στην προσέγγιση με το Αζερμπαϊτζάν. Σύμφωνα με το άρθρο, η Μόσχα διεξάγει εκστρατεία παραπληροφόρησης με στόχο την αποδυνάμωση της κυβέρνησης Πασινιάν. Στο Μπακού, πολλοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι ο Αρμένιος πρωθυπουργός αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία για οριστική ειρηνευτική συμφωνία και ενδέχεται να επιδιώξουν έμμεση στήριξή του μέσω της απελευθέρωσης Αρμενίων κρατουμένων πριν από τις εκλογές.
Πρόοδος στις σχέσεις των δύο
Παράλληλα, το Αζερμπαϊτζάν φαίνεται να απολαμβάνει μεγαλύτερη στήριξη από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις ΗΠΑ και ίσως επιδιώξει πρόοδο όσο το Κογκρέσο παραμένει υπό ρεπουμπλικανικό έλεγχο. Η κυβέρνηση Τραμπ, με τις ενδιάμεσες εκλογές να απέχουν μόλις λίγους μήνες, ενδέχεται επίσης να θεωρήσει ευνοϊκή τη συγκυρία για προώθηση της κατάργησης της Section 907.
Σε αντάλλαγμα, το Μπακού θα μπορούσε να προχωρήσει στην απελευθέρωση κρατουμένων που Αμερικανοί αξιωματούχοι και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν πολιτικά διωκόμενους. Στη λίστα περιλαμβάνονται ο ακτιβιστής κατά της διαφθοράς Γκουμπάντ Ιμπαντόγλου, δημοσιογράφοι των Radio Free Europe/Radio Liberty και Voice of America, καθώς και Αρμένιοι κρατούμενοι. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της πρότασης, η απελευθέρωση αυτών των ανθρώπων θα είχε πολύ μεγαλύτερη αξία για τις ΗΠΑ από τη διατήρηση μιας νομοθεσίας που πρακτικά αναστέλλεται κάθε χρόνο.
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι μια τέτοια συμφωνία θα είχε πολύ μικρότερο ρίσκο από την αντίστοιχη προσέγγιση με τη Λευκορωσία. Στην περίπτωση του Μινσκ, η πολιτική ανταλλαγής κυρώσεων με αποφυλακίσεις κρατουμένων θεωρείται ότι ενδέχεται να διευκολύνει τη Ρωσία να παρακάμπτει αμερικανικές κυρώσεις και εξαγωγικούς περιορισμούς. Αντίθετα, στο Αζερμπαϊτζάν οι ΗΠΑ δεν θα άρουν κυρώσεις αλλά απλώς θα διατηρήσουν τη δυνατότητα παροχής περιορισμένης στρατιωτικής βοήθειας.
Η αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν παραμένει εξαιρετικά μικρή. Από το 2002, η Ουάσιγκτον έχει παράσχει περίπου 80 εκατ. δολάρια σε αμυντική βοήθεια, κυρίως μη φονικού χαρακτήρα. Κατά την επίσκεψή του τον Φεβρουάριο, ο Βανς υποσχέθηκε επιπλέον περιπολικά σκάφη για την ασφάλεια λιμένων. Ακόμη και αν καταργηθεί η Section 907, η συνεργασία εκτιμάται ότι θα παραμείνει επικεντρωμένη στην ασφάλεια συνόρων και στην έγκαιρη προειδοποίηση, καθώς το Αζερμπαϊτζάν προμηθεύεται ήδη επιθετικά οπλικά συστήματα από την Τουρκία και το Ισραήλ.
Το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί των ΗΠΑ είναι η ίδια η Section 907. Ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με την ανάλυση, θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτό το εργαλείο για να ενισχύσει την εικόνα του ως ειρηνοποιού, συνδέοντας την απελευθέρωση κρατουμένων με τη σταθεροποίηση του Νοτίου Καυκάσου. Εκτιμάται μάλιστα ότι ο Αλίγιεφ ενδέχεται να είναι πιο πρόθυμος να διαπραγματευθεί σε σχέση με τον Αλεξάντρ Λουκασένκο της Λευκορωσίας, καθώς στο Αζερμπαϊτζάν η αντιπολίτευση είναι πολύ πιο αδύναμη και δεν απειλεί ουσιαστικά την εξουσία.
Η προτεινόμενη συμφωνία προβλέπει ότι πριν από τις αρμενικές εκλογές το Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε να απελευθερώσει ορισμένους Αρμενίους κρατούμενους από το Καραμπάχ ως ένδειξη καλής θέλησης. Στη συνέχεια, Ουάσιγκτον και Μπακού θα διαπραγματεύονταν την κατάργηση της Section 907 με αντάλλαγμα την απελευθέρωση επιπλέον κρατουμένων από το Αζερμπαϊτζάν.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της πρότασης, όλοι οι εμπλεκόμενοι θα είχαν οφέλη. Το Μπακού θα διατηρούσε έναν συνομιλητή υπέρ της ειρήνης στην Αρμενία και θα έλυνε ένα βασικό πρόβλημα στις σχέσεις του με τις ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ θα πετύχαινε απελευθέρωση κρατουμένων και διπλωματική επιτυχία με περιορισμένο πολιτικό κόστος. Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο θα μπορούσαν να παρουσιάσουν μια σπάνια επιτυχία στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ η Αρμενία θα εξασφάλιζε την επιστροφή πολιτών της και μια πιο σταθερή πορεία εξομάλυνσης σχέσεων με τους γείτονές της.
Το άρθρο καταλήγει ότι Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία έχουν ήδη σημειώσει σημαντική πρόοδο τους τελευταίους μήνες, ενισχύοντας τις ενεργειακές σχέσεις και προχωρώντας σε συμφωνίες οριοθέτησης συνόρων. Με επιπλέον αμερικανική πίεση και διπλωματική ώθηση, οι δύο χώρες θα μπορούσαν να προχωρήσουν ακόμη πιο κοντά σε μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία, με την απελευθέρωση κρατουμένων να αποτελεί το επόμενο κρίσιμο βήμα.
