Η σημασία του ανακυκλωμένου αλουμινίου καθίσταται ακόμη μεγαλύτερη σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει συνεχή μείωση της πρωτογενούς παραγωγής και αυξημένους κινδύνους εφοδιασμού λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή
Καθώς η παγκόσμια βιομηχανία επιταχύνει τη μετάβαση από το πρωτογενές στο ανακυκλωμένο αλουμίνιο, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ολοένα πιο σύνθετο δίλημμα.
Σύμφωνα με το AL Circle, από τη μία πλευρά διαθέτει ισχυρή ζήτηση, προηγμένες τεχνολογίες ανακύκλωσης και φιλόδοξους στόχους βιωσιμότητας. Από την άλλη, αντιμετωπίζει αυξανόμενη έλλειψη διαθέσιμων απορριμμάτων αλουμινίου, εξαιτίας των αυξημένων εξαγωγών προς χώρες όπως η Ινδία, η Κίνα και η Ταϊλάνδη.
Το φαινόμενο που η ευρωπαϊκή βιομηχανία αποκαλεί «διαρροή απορριμμάτων» έχει εξελιχθεί σε σοβαρή πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως δήλωσε ο Mario Conserva, γενικός γραμματέας της FACE, περίπου 1,2 εκατ. τόνοι απορριμμάτων αλουμινίου εξάγονται κάθε χρόνο σε τρίτες χώρες. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί στο 25% της συνολικής ευρωπαϊκής δυναμικότητας ανακύκλωσης και θα μπορούσε να υποκαταστήσει σχεδόν το ένα τέταρτο των εισαγωγών πρωτογενούς αλουμινίου.
Η σημασία του ανακυκλωμένου αλουμινίου καθίσταται ακόμη μεγαλύτερη σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει συνεχή μείωση της πρωτογενούς παραγωγής και αυξημένους κινδύνους εφοδιασμού λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η Ευρώπη εισάγει περίπου 1,4 εκατ. τόνους ακατέργαστου αλουμινίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 19% των συνολικών εισαγωγών της. Οποιαδήποτε διακοπή αυτών των ροών θα ενίσχυε την πίεση στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες και θα αύξανε περαιτέρω τη ζήτηση για ανακυκλωμένο μέταλλο.
Ο Djibril René, διευθυντής Βιομηχανίας και Πληροφοριών Αγοράς της European Aluminium, εκτιμά ότι η πιθανή απώλεια εισαγωγών πρωτογενούς αλουμινίου θα οδηγήσει σε περαιτέρω ενίσχυση της ζήτησης για ανακυκλωμένο υλικό τα επόμενα χρόνια.
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τη διαρκή μείωση της ευρωπαϊκής πρωτογενούς παραγωγής αλουμινίου. Οι υψηλές τιμές ενέργειας οδήγησαν την παραγωγή από 7,782 εκατ. τόνους το 2018 σε 7,059 εκατ. τόνους το 2025.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η στροφή προς το ανακυκλωμένο αλουμίνιο θεωρείται αναπόφευκτη. Η ζήτηση αυξήθηκε από 6,6 εκατ. τόνους το 2021 σε 8 εκατ. τόνους το 2025, καταγράφοντας άνοδο 21,1%. Η αύξηση αυτή αποδίδεται στους αυστηρότερους στόχους ανακυκλωμένου περιεχομένου, στις πολιτικές απανθρακοποίησης και στην αυξημένη χρήση ανακυκλωμένου αλουμινίου στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, των κατασκευών και της συσκευασίας.
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές έχουν δώσει boost στην ανακύκλωση
Οι ευρωπαϊκές πολιτικές έχουν δώσει boost στην ανακύκλωση
Παράλληλα, η Ευρώπη έχει ενισχύσει σημαντικά τη δυναμικότητα ανακύκλωσής της. Σύμφωνα με την European Aluminium, έχουν επενδυθεί περίπου 700 εκατ. ευρώ σε νέες εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, επεκτάσεις υφιστάμενων μονάδων και τεχνολογικές αναβαθμίσεις.
Σημαντική ώθηση έχουν προσφέρει και οι ευρωπαϊκές πολιτικές. Η EU Waste Framework Directive βελτίωσε τα ποσοστά ανακύκλωσης, ενώ ο νέος κανονισμός Packaging and Packaging Waste Regulation επιβάλλει όλα τα προϊόντα συσκευασίας που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ να είναι ανακυκλώσιμα και υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν συστήματα επιστροφής εγγύησης για τη συλλογή κουτιών αλουμινίου.
Επιπλέον, ο Critical Raw Materials Act ενισχύει τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις επενδύσεις σε υποδομές ανακύκλωσης, ενώ νέοι κανόνες κυκλικής οικονομίας για τα οχήματα αναμένεται να βελτιώσουν την ανάκτηση υλικών από οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους.
Χάρη σε αυτές τις πολιτικές, η Ευρώπη παρήγαγε περίπου 7 εκατ. τόνους απορριμμάτων αλουμινίου το 2024. Το 95% του αλουμινίου από οχήματα και κατασκευές ανακτάται, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τα κουτιά αλουμινίου φτάνει το 76%.
Ωστόσο, τα υψηλά ποσοστά ανάκτησης δεν επιλύουν το βασικό πρόβλημα. Η συλλογή και ανακύκλωση δεν εγγυώνται ότι το υλικό θα παραμείνει διαθέσιμο στην ευρωπαϊκή αγορά, εφόσον μεγάλες ποσότητες εξάγονται σε τρίτες χώρες.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το βασικό κενό της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η ΕΕ διαθέτει πληθώρα μέτρων που ενθαρρύνουν τη συλλογή και την ανακύκλωση, αλλά λιγότερα εργαλεία που να διασφαλίζουν ότι τα ανακτημένα υλικά παραμένουν διαθέσιμα στους ευρωπαίους ανακυκλωτές και μεταποιητές.
Η οικονομική πίεση γίνεται εμφανής και στις τιμές. Σύμφωνα με τον Μάριο Κονσέρβα, οι τιμές των απορριμμάτων αλουμινίου στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 80% από το 2019 και πλέον διαπραγματεύονται σε επίπεδα που ξεπερνούν το 90% της τιμής του πρωτογενούς αλουμινίου στο London Metal Exchange. Αυτό περιορίζει τα περιθώρια κέρδους των ευρωπαϊκών μονάδων ανακύκλωσης, αποθαρρύνει νέες επενδύσεις και σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγεί ακόμη και σε αναστολή δραστηριοτήτων ή κλείσιμο εγκαταστάσεων.
Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για περιορισμούς στις εξαγωγές απορριμμάτων αλουμινίου αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Εφόσον το ανακυκλωμένο αλουμίνιο θεωρείται κρίσιμο για την ευρωπαϊκή στρατηγική απανθρακοποίησης, πολλοί υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό εμπορεύσιμο απόβλητο αλλά ως στρατηγική πρώτη ύλη.
Η Κομισιόν εξετάζει ήδη μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Στο πλαίσιο του Clean Industrial Deal προτείνεται η επιβολή τελών εξαγωγής ώστε να καταστεί οικονομικά πιο ελκυστική η ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών εντός της Ένωσης.
Παράλληλα, η European Aluminium υποστηρίζει την επιβολή αμοιβαίων μέτρων απέναντι σε χώρες που εφαρμόζουν ήδη περιορισμούς στο εμπόριο απορριμμάτων αλουμινίου. Η πρόταση αυτή έχει υποστηριχθεί και από τον Mario Draghi στην πρόσφατη έκθεσή του για το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Οι κυριότεροι προορισμοί των ευρωπαϊκών εξαγωγών απορριμμάτων είναι η Ινδία, η Μαλαισία, η Ινδονησία και η Κίνα, χώρες που εφαρμόζουν διάφορους δασμούς ή διοικητικούς περιορισμούς στο εμπόριο απορριμμάτων. Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ εξαιρούν τα απορρίμματα αλουμινίου από τους δασμούς του καθεστώτος Section 232, προσελκύοντας επιπλέον ευρωπαϊκές ποσότητες και επιδεινώνοντας το πρόβλημα.
Η βιομηχανία προτείνει επίσης τη δημιουργία ξεχωριστού δείκτη αναφοράς στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας εκπομπών ETS για την ανακύκλωση αλουμινίου, ώστε να αναγνωριστεί καλύτερα ο ρόλος της στην πορεία απανθρακοποίησης της Ευρώπης.
Παράλληλα, ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM) θα μπορούσε να ενισχύσει έμμεσα την παραμονή των απορριμμάτων αλουμινίου στην Ευρώπη, εφόσον καταστήσει λιγότερο ανταγωνιστικές τις εισαγωγές αλουμινίου υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος και αυξήσει τη ζήτηση για ευρωπαϊκό ανακυκλωμένο μέταλλο.
Το συμπέρασμα είναι σαφές. Η Ευρώπη έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό πλαίσιο πολιτικών που ενθαρρύνουν την ανακύκλωση και έχουν ήδη αποδώσει σημαντικά αποτελέσματα. Ωστόσο, εάν θέλει να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές πρωτογενούς αλουμινίου, να περιορίσει τις εκπομπές και να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση, δεν μπορεί να συνεχίσει να επιτρέπει την ανεξέλεγκτη έξοδο εκατομμυρίων τόνων απορριμμάτων αλουμινίου από την ευρωπαϊκή αγορά.
