Οι εταιρείες που θα πραγματοποιούν αποστολές εξόρυξης θα χρειάζονται άδεια από τα κράτη που συμμετέχουν στο σύστημα, γεγονός που θα επέτρεπε να συνδεθεί η συμμόρφωση με το διεθνές φορολογικό καθεστώς με την έκδοση και τη διατήρηση των σχετικών αδειών
Η εξόρυξη ορυκτών στη Σελήνη και σε αστεροειδείς μπορεί στο μέλλον να εξελιχθεί σε μια βιομηχανία αξίας τρισεκατομμυρίων, όμως μαζί με τα τεχνολογικά και οικονομικά οφέλη ανακύπτει ένα ακόμη ζήτημα: πώς θα φορολογούνται οι εταιρείες που θα δραστηριοποιούνται εκτός Γης και πώς θα διανέμονται τα έσοδα μεταξύ των χωρών.
Μελέτη στην οποία συμμετείχε ο Πετρ Ζίμτσικ, επικεφαλής του Κέντρου Οικονομικών και Ανάλυσης Δεδομένων του NEWTON University, προτείνει τη δημιουργία ενός διεθνούς φορολογικού πλαισίου που θα λαμβάνει υπόψη τον πληθωρισμό, τις μεταβολές στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τη μεγάλη μεταβλητότητα των τιμών των πρώτων υλών. Παράλληλα, μέρος των εσόδων θα μπορούσε να κατευθύνεται και σε χώρες που δεν θα διαθέτουν την τεχνολογία για εξορύξεις στο Διάστημα.
«Η καλύτερη προσέγγιση είναι να διαιρεθούν τα συνολικά φορολογικά έσοδα από την εξόρυξη διαστημικών πόρων για δύο διαφορετικούς σκοπούς», δήλωσε ο Ζίμτσικ στο MINING.COM, προτείνοντας μεταξύ άλλων τη δημιουργία ενός Παγκόσμιου Μερίσματος Διαστημικών Πόρων για τις χώρες.
Το προτεινόμενο μοντέλο επιχειρεί να απαντήσει σε μια σειρά από ερωτήματα που θα βρεθούν στο επίκεντρο όταν οι ιδιωτικές εταιρείες αρχίσουν να αξιοποιούν εμπορικά πόρους από τη Σελήνη, αστεροειδείς και άλλα ουράνια σώματα. Μεταξύ αυτών είναι το ποιος θα εισπράττει τους φόρους, πότε θα καθίστανται απαιτητοί, πώς θα αποτιμώνται πόροι που δεν διαθέτουν ακόμη πραγματική αγοραία τιμή και εάν χώρες χωρίς διαστημική τεχνολογία θα πρέπει να συμμετέχουν στα οικονομικά οφέλη.
Ένας διεθνής φορολογικός μηχανισμός
Ο Ζίμτσικ προτείνει τη δημιουργία μιας κεντρικής φορολογικής αρχής μέσω πολυμερούς συνθήκης υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, κατά τρόπο ανάλογο με τη διαδικασία που οδήγησε στη Συνθήκη για το Διάστημα τη δεκαετία του 1960.
Ως σημείο εκκίνησης θα μπορούσε να λειτουργήσει η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Ειρηνικές Χρήσεις του Εξώτερου Διαστήματος (COPUOS), η οποία αποτελεί ήδη το βασικό πολυμερές φόρουμ για τη διαμόρφωση διεθνών κανόνων σχετικά με τις διαστημικές δραστηριότητες. Η επιτροπή, ωστόσο, δεν διαθέτει ανεξάρτητο μηχανισμό φορολόγησης ή επιβολής των κανόνων.
Για τον λόγο αυτό, οι συμμετέχουσες χώρες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ξεχωριστή Αρχή Φορολόγησης Διαστημικών Πόρων, με την COPUOS να παρέχει τεχνική και νομική υποστήριξη. Η εφαρμογή των κανόνων θα εξακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό να εξαρτάται από τις εθνικές κυβερνήσεις, μέσω των διαδικασιών αδειοδότησης.
Οι εταιρείες που θα πραγματοποιούν αποστολές εξόρυξης θα χρειάζονται άδεια από τα κράτη που συμμετέχουν στο σύστημα, γεγονός που θα επέτρεπε να συνδεθεί η συμμόρφωση με το διεθνές φορολογικό καθεστώς με την έκδοση και τη διατήρηση των σχετικών αδειών.
Πότε θα επιβάλλεται ο φόρος
Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα αφορά τον χρόνο κατά τον οποίο θα γεννάται η φορολογική υποχρέωση. Η φορολόγηση των υλικών αμέσως μετά την εξόρυξή τους θα ήταν διοικητικά απλούστερη, θα μπορούσε όμως να επιβαρύνει σημαντικά τις εταιρείες πριν προλάβουν να αποσβέσουν τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται για την ανάπτυξη μιας διαστημικής εξορυκτικής δραστηριότητας.
Ο Ζίμτσικ προτείνει αρχικά η φορολογία να επικεντρώνεται στην οικονομική πρόσοδο, δηλαδή στις αποδόσεις που απομένουν αφού μια εταιρεία έχει ανακτήσει τις νόμιμες επενδύσεις και το λειτουργικό κόστος.
Με αυτό το μοντέλο, μια αποτυχημένη αποστολή δεν θα δημιουργούσε μεγάλο φορολογικό βάρος μόνο και μόνο επειδή πραγματοποιήθηκε εξόρυξη. Η φορολόγηση θα ξεκινούσε όταν το έργο θα άρχιζε να αποφέρει έκτακτες οικονομικές αποδόσεις.
Το σύστημα θα μπορούσε στη συνέχεια να προσαρμοστεί καθώς θα αναπτυσσόταν η οικονομία εκτός Γης. Οι πόροι που θα εξορύσσονται στο Διάστημα ενδέχεται να μην επιστρέφουν ποτέ στη Γη, αλλά να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή υποδομών σε τροχιά, τον ανεφοδιασμό διαστημικών σταθμών ή την ανάπτυξη εγκαταστάσεων στη Σελήνη και τον Άρη.
Σε ένα ώριμο σύστημα, θα μπορούσε να προβλέπεται ένας μικρός διοικητικός φόρος κατά την εξόρυξη, υψηλότερη φορολογία όταν ένας πόρος πωλείται ή καταναλώνεται και τελική φορολογική εκκαθάριση εφόσον το υλικό καταλήξει τελικά σε αγορά της Γης.
Παράλληλα, τα φορολογικά όρια θα μπορούσαν να εκφράζονται σε μια σταθερή διεθνή λογιστική μονάδα, συνδεδεμένη με ένα καλάθι σημαντικών νομισμάτων και εμπορευμάτων, ώστε οι εταιρείες να προστατεύονται από τις έντονες διακυμάνσεις του πληθωρισμού και των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Η φορολογία που θα συνδέεται με την κερδοφορία θα λειτουργούσε επίσης ως μηχανισμός απορρόφησης των διακυμάνσεων στις τιμές των εμπορευμάτων. Όταν οι τιμές υποχωρούν ή το κόστος αυξάνεται, ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής θα μειώνεται, ενώ θα αυξάνεται όταν τα έργα αποφέρουν μεγαλύτερες οικονομικές προσόδους.
Το ζήτημα της διανομής των εσόδων
Ακόμη πιο δύσκολο πολιτικά μπορεί να αποδειχθεί το ερώτημα ποιοι θα επωφελούνται από τη νέα βιομηχανία, εφόσον αρχικά μόνο ένας περιορισμένος αριθμός πλούσιων χωρών και ιδιωτικών επιχειρήσεων διαθέτει το απαιτούμενο κεφάλαιο και την τεχνολογία.
Η πρόταση προβλέπει ότι ένα σταθερό ποσοστό των διεθνών φορολογικών εσόδων από τους διαστημικούς πόρους θα χρηματοδοτεί ένα Παγκόσμιο Μέρισμα Διαστημικών Πόρων. Τα ποσά θα κατανέμονται μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών με βάση έναν συνδυασμό κριτηρίων, όπως ο πληθυσμός, οι αναπτυξιακές ανάγκες και η συνεισφορά κάθε χώρας στο παγκόσμιο διαστημικό οικοσύστημα.
Ο πληθυσμός θα αντανακλά την αντίληψη ότι οι εξωγήινοι πόροι αποτελούν ζήτημα ευρύτερου ενδιαφέροντος για την ανθρωπότητα, ενώ το αναπτυξιακό κριτήριο θα κατευθύνει μεγαλύτερο μέρος των εσόδων προς χώρες χαμηλότερου εισοδήματος. Παράλληλα, θα αναγνωρίζεται η συμβολή χωρών που παρέχουν υποδομές, ερευνητική δραστηριότητα, δυνατότητες εκτόξευσης ή επιστημονική τεχνογνωσία.
Ένα επιπλέον μέρος των εσόδων θα μπορούσε να διοχετεύεται σε ένα Παγκόσμιο Ταμείο Ανάπτυξης, το οποίο θα χρηματοδοτεί δημόσια αγαθά, όπως η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, οι υποδομές καθαρής ενέργειας, η πλανητική άμυνα και η πρόσβαση αναπτυσσόμενων χωρών σε διαστημικές υποδομές.
Με αυτόν τον τρόπο, χώρες που δεν θα διαθέτουν δυνατότητες εξόρυξης θα διατηρούν οικονομικό μερίδιο στη νέα βιομηχανία, περιορίζοντας ενδεχομένως τον κίνδυνο η τεχνολογική πρωτοπορία στο Διάστημα να διευρύνει περαιτέρω τις ανισότητες μεταξύ κρατών.
Ο Ζίμτσικ προτείνει η διαχείριση του ταμείου να είναι ανεξάρτητη τόσο από τις εταιρείες εξόρυξης όσο και από μεμονωμένες εθνικές κυβερνήσεις. Ένα πιθανό μοντέλο θα ήταν η συμμετοχή κρατών, ανεξάρτητων επιστημόνων, οικονομολόγων και νομικών σε ένα νέο διοικητικό όργανο.
Φορολογία χωρίς αναγνώριση κυριαρχίας
Η ανεξαρτησία του μηχανισμού θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση ενός κρίσιμου νομικού ζητήματος: εάν η είσπραξη χρημάτων από εταιρείες που αξιοποιούν εξωγήινους πόρους θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αναγνώριση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας.
Σύμφωνα με τον Ζίμτσικ, οι εισφορές θα πρέπει να χαρακτηρίζονται ρητά ως φορολογικές πληρωμές και όχι ως αντάλλαγμα που δημιουργεί δικαιώματα ιδιοκτησίας.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Συνθήκη για το Διάστημα απαγορεύει την εθνική ιδιοποίηση του εξώτερου διαστήματος και των ουράνιων σωμάτων, ενώ το νομικό καθεστώς των πόρων που εξορύσσονται από αυτά εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς συζήτησης.
www.worldenergynews.gr
