Ανάκαμψη του όγκου πωλήσεων, αλλά με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κλάδων – Οι ανατιμήσεις εξακολουθούν να αποτελούν βασικό παράγοντα διαμόρφωσης της κατανάλωσης
Από την απότομη πτώση της πανδημίας και τη μεταπανδημική ανάκαμψη έως το κύμα πληθωρισμού και τις γεωπολιτικές εντάσεις, το ελληνικό λιανεμπόριο έχει περάσει τα τελευταία επτά χρόνια από διαδοχικές δοκιμασίες. Παρά τις πιέσεις, ο κλάδος έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, με τον πραγματικό όγκο των πωλήσεων να βρίσκεται πλέον 11% υψηλότερα από τα προ πανδημίας επίπεδα.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Eurobank στην έκδοση «7 Ημέρες Οικονομία», η εικόνα του λιανεμπορίου έχει αλλάξει σημαντικά από το 2019 έως σήμερα. Η αξία των πωλήσεων έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο από τις πραγματικές ποσότητες που αγοράζουν οι καταναλωτές, γεγονός που αποτυπώνει τον έντονο και παρατεταμένο αντίκτυπο των ανατιμήσεων.
Η μεγάλη πτώση της πανδημίας
Η πανδημία αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο σοκ για το ελληνικό λιανεμπόριο. Μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου 2020, ο γενικός δείκτης όγκου λιανικού εμπορίου υποχώρησε κατά 26,4%, ενώ στο δεύτερο lockdown η πτώση ήταν ηπιότερη, στο 13%.
Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν στην ένδυση και την υπόδηση, όπου ο όγκος των πωλήσεων μειώθηκε κατά 72,3% στο πρώτο lockdown. Στα καλλυντικά, τα έπιπλα, τα ηλεκτρικά είδη και τον οικιακό εξοπλισμό η πτώση ξεπέρασε το 50%.
Αντίθετα, τα μεγάλα καταστήματα τροφίμων εμφάνισαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Τον Μάρτιο του 2020 ο όγκος των πωλήσεών τους αυξήθηκε κατά 16,5% σε σχέση με τον Φεβρουάριο, ενώ κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown παρέμεινε κοντά στα προ πανδημίας επίπεδα.
Η επιστροφή της ζήτησης και η έκρηξη του πληθωρισμού
Με την άρση των περιορισμών, η κατανάλωση ανέκαμψε γρήγορα. Τον Μάιο του 2021 ο γενικός δείκτης όγκου λιανικού εμπορίου ήταν ήδη 8,7% υψηλότερος από τον Φεβρουάριο του 2020.
Η ένδυση και η υπόδηση αποτέλεσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα της απότομης επαναφοράς της ζήτησης, καθώς τον Μάιο του 2021 ο όγκος των πωλήσεων ήταν 25,9% υψηλότερος από το προ πανδημίας επίπεδο.
Η ανάκαμψη, σε συνδυασμό με τα προβλήματα στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και τις επιπτώσεις της πανδημίας στο παγκόσμιο εμπόριο, συνέβαλε όμως και στην επιτάχυνση του πληθωρισμού.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση. Το 2022 οι πωλήσεις σε τρέχουσες τιμές αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 12,4%, ενώ ο πραγματικός όγκος μόλις κατά 3,4%.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών καταγράφηκαν στα καύσιμα και λιπαντικά αυτοκινήτων (24,5%), στα μεγάλα καταστήματα τροφίμων (10,6%) και στην κατηγορία τρόφιμα-ποτά-καπνός (9,7%).
Το 2023 οι τιμές κρύβουν την πραγματική εικόνα
Η απόσταση ανάμεσα στις ονομαστικές και τις πραγματικές πωλήσεις διευρύνθηκε περαιτέρω το 2023.
Ο συνολικός όγκος του λιανικού εμπορίου μειώθηκε κατά 3,3%, ενώ ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε κατά 3,8%, καθώς ο αποπληθωριστής ενισχύθηκε κατά 7,4%.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η εικόνα στα τρόφιμα. Στα μεγάλα καταστήματα τροφίμων ο όγκος των πωλήσεων μειώθηκε κατά 3,1%, ενώ ο τζίρος αυξήθηκε κατά 8,1%. Στην κατηγορία τρόφιμα-ποτά-καπνός ο όγκος αυξήθηκε μόλις κατά 1,9%, την ώρα που ο κύκλος εργασιών ενισχύθηκε κατά 12%.
Με άλλα λόγια, ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της αξίας των λιανικών πωλήσεων δεν προερχόταν από μεγαλύτερες ποσότητες, αλλά από υψηλότερες τιμές.
Επιστρέφει η πραγματική κατανάλωση
Η εικόνα άρχισε να αλλάζει το 2025, όταν οι πραγματικές πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 2,1%. Η τάση συνεχίστηκε και στο πρώτο πεντάμηνο του 2026, με τον όγκο των πωλήσεων να αυξάνεται κατά 3,5%.
Με εξαίρεση τα καύσιμα και λιπαντικά αυτοκινήτων και την ένδυση-υπόδηση, όλες οι υπόλοιπες βασικές κατηγορίες κατέγραψαν αύξηση του όγκου πωλήσεων.
Παρά τις νέες πιέσεις που δημιουργούν οι γεωπολιτικές εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο, η κατανάλωση και η εμπιστοσύνη των καταναλωτών εμφανίζουν μέχρι στιγμής ανθεκτικότητα. Στην εξέλιξη αυτή συμβάλλει και η θετική πορεία του τουρισμού.
Ποιοι κλάδοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν
Στο πρώτο πεντάμηνο του 2026, ο όγκος των λιανικών πωλήσεων ήταν 11% υψηλότερος από το αντίστοιχο διάστημα του 2019.
Η άνοδος, ωστόσο, δεν ήταν ομοιόμορφη.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφηκαν:
-Φαρμακευτικά-καλλυντικά: +83,4%
-Έπιπλα-ηλεκτρικά είδη-οικιακός εξοπλισμός: +39,5%
-Βιβλία-χαρτικά-λοιπά είδη: +38,4%
Αντίθετα, η ένδυση-υπόδηση παρέμεινε ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα με το 2019, με αύξηση μόλις 0,5%, ενώ στα πολυκαταστήματα ο όγκος μειώθηκε κατά 2,7% και στα καύσιμα και λιπαντικά κατά 13%.
Οι καταναλωτές στρέφονται περισσότερο στα σούπερ μάρκετ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μετατόπιση της κατανάλωσης προς τα μεγάλα καταστήματα τροφίμων.
Σε σύγκριση με το πρώτο πεντάμηνο του 2019, ο όγκος των πωλήσεων στα μεγάλα καταστήματα τροφίμων αυξήθηκε κατά 13,3%, ενώ στην ευρύτερη κατηγορία τρόφιμα-ποτά-καπνός η αύξηση ήταν μόλις 1,6%.
Καθώς η σωρευτική αύξηση των τιμών στις δύο κατηγορίες ήταν παρόμοια, η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι μέρος της καταναλωτικής δαπάνης έχει μετακινηθεί από τα εξειδικευμένα καταστήματα τροφίμων προς τα μεγάλα καταστήματα και τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ.
Υγεία και σπίτι κερδίζουν έδαφος
Η πανδημία φαίνεται ότι άφησε πιο μόνιμο αποτύπωμα στις καταναλωτικές συνήθειες.
Η ζήτηση για προϊόντα υγείας, προσωπικής φροντίδας και είδη που σχετίζονται με τη διαβίωση στο σπίτι ενισχύθηκε σημαντικά.
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα φαρμακευτικά-καλλυντικά σημείωσαν άνοδο του πραγματικού όγκου πωλήσεων κατά 83,4%, ενώ οι τιμές τους αυξήθηκαν σωρευτικά μόλις κατά 8,2%. Αντίστοιχα, στα έπιπλα, τα ηλεκτρικά είδη και τον οικιακό εξοπλισμό ο όγκος αυξήθηκε κατά 39,5%, με τις τιμές να αυξάνονται κατά 4%.
Στον αντίποδα βρίσκονται οι κατηγορίες που επηρεάστηκαν περισσότερο από τις ανατιμήσεις.
Στα τρόφιμα-ποτά-καπνό, η αξία των πωλήσεων αυξήθηκε κατά 35,6% σε σχέση με το 2019, αλλά ο όγκος μόλις κατά 1,6%, καθώς οι τιμές αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 33,5%.
Ανάλογη εικόνα καταγράφεται στην ένδυση-υπόδηση: ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε κατά 25,1%, οι τιμές κατά 24,4%, αλλά ο πραγματικός όγκος πωλήσεων παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητος.
Στα καύσιμα και λιπαντικά η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη: παρά την αύξηση της αξίας των πωλήσεων κατά 5,8%, ο όγκος μειώθηκε κατά 13%, ενώ οι τιμές αυξήθηκαν κατά 21,7%.
Ανθεκτικό το λιανεμπόριο, αλλά με «βαρύ» αποτύπωμα των τιμών
Η συνολική εικόνα δείχνει έναν κλάδο που κατάφερε να απορροφήσει διαδοχικά σοκ και να επιστρέψει σε τροχιά πραγματικής ανάπτυξης.
Ο όγκος των πωλήσεων βρίσκεται πλέον 11% πάνω από τα προ πανδημίας επίπεδα, ενώ η αξία των πωλήσεων έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο, κατά 40,6%. Η μεγάλη αυτή απόκλιση αποτυπώνει τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν οι ανατιμήσεις τα τελευταία χρόνια.
Το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο για τη διατήρηση της ανάκαμψης. Καθοριστικοί παράγοντες θα είναι η πορεία του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, η τουριστική και γενικότερα εξωτερική ζήτηση, αλλά και η εξέλιξη των τιμών, ιδιαίτερα των ενεργειακών.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι το ελληνικό λιανεμπόριο όχι μόνο άντεξε την τελευταία επταετία των αλλεπάλληλων κρίσεων, αλλά έχει πλέον επιστρέψει σε θετική πορεία ως προς τις πραγματικές πωλήσεις. Ωστόσο, η εικόνα της κατανάλωσης έχει αλλάξει: οι καταναλωτές αγοράζουν διαφορετικά, αναζητούν περισσότερο την αξία και μετακινούν τη δαπάνη τους μεταξύ κατηγοριών και καναλιών, ενώ οι υψηλές τιμές εξακολουθούν να επηρεάζουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα.
www.worldenergynews.gr
