Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η Ισπανία αξίζει ένα μεγάλο χειροκρότημα για την ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας, τη διατήρηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε σχετικά χαμηλά επίπεδα και τη βελτίωση της ενεργειακής της ανεξαρτησίας. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι η αύξηση του κόστους του δικτύου, καθώς και οι τεχνικές δυσκολίες που προκύπτουν από την ενσωμάτωση ολοένα μεγαλύτερης ισχύος από αιολικές και ηλιακές μονάδες, δικαιολογούν και ορισμένες επιφυλάξεις
Σε ομιλία της τον Ιούνιο στο Teatro Real, την ιστορική όπερα της Μαδρίτης, η Τερέζα Ριμπέρα, εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, χαρακτήρισε την Ισπανία «σημείο αναφοράς στην ανάπτυξη καθαρών μορφών ενέργειας».
Η πρώην υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος της Ισπανίας υποστήριξε ότι η χώρα είναι «καλύτερα προετοιμασμένη» από άλλες ευρωπαϊκές χώρες να αντιμετωπίσει διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό που προκύπτουν από γεωπολιτικές συγκρούσεις, όπως η σημερινή στη Μέση Ανατολή. Κατά τη διάρκεια της θητείας της, όταν είχε την ευθύνη για την κλιματική πολιτική της Ισπανίας, η ΕΕ δεσμεύτηκε για φιλόδοξους στόχους: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 42,5% της ακαθάριστης τελικής κατανάλωσης ενέργειας έως το 2030 και οι καθαρές εκπομπές να μηδενιστούν έως το 2050.
Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η Ισπανία αξίζει ένα μεγάλο χειροκρότημα για την ανάπτυξη της πράσινης ενέργειας, τη διατήρηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε σχετικά χαμηλά επίπεδα και τη βελτίωση της ενεργειακής της ανεξαρτησίας. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι η αύξηση του κόστους του δικτύου, καθώς και οι τεχνικές δυσκολίες που προκύπτουν από την ενσωμάτωση ολοένα μεγαλύτερης ισχύος από αιολικές και ηλιακές μονάδες, δικαιολογούν και ορισμένες επιφυλάξεις.
Η Ισπανία κατέγραψε το 2024 την τέταρτη χαμηλότερη μέση χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, στα 63,30 ευρώ/MWh, έναντι 84,70 ευρώ/MWh κατά μέσο όρο στην Ένωση, «χάρη στο υψηλό μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών», σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης το 2025. Οι δύο μέσες τιμές παρέμειναν πέρυσι σχετικά σταθερές, στα περίπου 65,28 ευρώ/MWh και 89,60 ευρώ/MWh αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσαν η Montel και η δεξαμενή σκέψης Ember.
Η υποχώρηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας συνέπεσε με την αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές. Η αιολική και η ηλιακή ισχύς της Ισπανίας αυξήθηκαν από 22,9 GW και 4,4 GW το 2016 σε 33,5 GW και 45,8 GW αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία του διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς. Το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές αντιστοιχούσαν περίπου στο 56% του ενεργειακού μείγματος ηλεκτροπαραγωγής, ενώ η πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο συμμετείχαν με 19% και 16,8% αντίστοιχα.
Η τεράστια εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών της Ισπανίας, η δεύτερη μεγαλύτερη στην ΕΕ μετά τη Γερμανία, εξασφαλίζει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα είναι «πολύ χαμηλότερες από ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες», σύμφωνα με τον Κάρλος Τόρες, ανώτερο αντιπρόεδρο και επικεφαλής του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας της συμβουλευτικής Rystad Energy. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών βοηθά επίσης την Ισπανία να περιορίζει τις επιπτώσεις γεωπολιτικών γεγονότων που προκαλούν απότομες αυξήσεις στις τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου.
«Η ανανεώσιμη ενέργεια είναι ο τρόπος για να περιορίσουμε αυτές τις εξαρτήσεις τόσο από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία όσο και από τις ΗΠΑ και να γίνουμε πιο αυτάρκεις στην παραγωγή ενέργειας», σημειώνει ο Τόρες, ο οποίος εξακολουθεί να βλέπει την Ισπανία ως πρότυπο για την πράσινη μετάβαση.
Η «πιο εμφανής» επίπτωση αυτής της διαδικασίας ήταν η μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η χαμηλότερου κόστους πράσινη παραγωγή εισέρχεται στο ενεργειακό μείγμα. Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή ευθυγραμμίζεται με τη σημερινή προτεραιότητα της ΕΕ να μειώσει την ενεργειακή εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, προσθέτει.
Η αλλαγή στη σειρά κόστους της ηλεκτροπαραγωγής
Στην ισπανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου η ακριβότερη τεχνολογία που βρίσκεται σε λειτουργία καθορίζει την τιμή που λαμβάνουν όλοι οι παραγωγοί, οι μονάδες φυσικού αερίου καθόρισαν μόλις το 9% των ωριαίων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά τους πρώτους πέντε μήνες του έτους, έναντι 75% στην Ιταλία, σύμφωνα με την Ember. Το ποσοστό είναι επίσης πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο του 52% που είχε καταγραφεί στην Ισπανία το 2021, όταν η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ακόμη ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από το φυσικό αέριο, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
«Έχουμε πολύ λιγότερες ώρες κατά τις οποίες οι τιμές καθορίζονται από το φυσικό αέριο σε σχέση με άλλες χώρες και αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί», δήλωσε ο Γκονθάλο Εσκριμπάνο, διευθυντής Ενέργειας στο ισπανικό Ινστιτούτο Real Instituto Elcano.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο διευθυντής της Montel EnAppSys, Ζαν-Πολ Χάρρεμαν. Όπως σημειώνει, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών στην Ισπανία έχει πράγματι καταφέρει να αλλάξει τη σειρά κόστους στην αγορά και να αποσυνδέσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας από το φυσικό αέριο για περισσότερες περιόδους από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, επισημαίνει ότι η επέκταση των ανανεώσιμων πηγών στην Ισπανία έχει προχωρήσει ταχύτερα από τις αναγκαίες αλλαγές στις υποδομές του ηλεκτρικού δικτύου.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η ανεπαρκής ανάπτυξη του δικτύου για την απορρόφηση της μεγάλης αύξησης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές έχει οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος για την Ισπανία. Ένα φωτοβολταϊκό έργο χρειάζεται συνήθως ένα έως δύο χρόνια για να κατασκευαστεί, ενώ οι υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένες και τα έργα επέκτασης σχεδιάζονται σε πολύ μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, εξηγεί ο Τόρες της Rystad Energy.
Αυξάνεται το κόστος του δικτύου
Η Ισπανία αντιμετωπίζει αυξανόμενο κόστος για τη διατήρηση της σταθερότητας, της ασφάλειας και της ισορροπίας του ηλεκτρικού δικτύου, καθώς η ενσωμάτωση διαλείπουσας παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές είναι γενικά ακριβότερη από την αντίστοιχη συμβατική παραγωγή από άνθρακα και φυσικό αέριο. Το συγκεκριμένο κόστος αφορά τις επικουρικές υπηρεσίες που διαχειρίζεται ο διαχειριστής του δικτύου και περιλαμβάνουν υπηρεσίες όπως εφεδρείες ισχύος, ρύθμιση συχνότητας και έλεγχο τάσης.
Το κόστος των επικουρικών υπηρεσιών στην Ισπανία αυξήθηκε από 7,33 ευρώ/MWh το 2022 σε 22,03 ευρώ/MWh φέτος, παρά το γεγονός ότι οι χονδρεμπορικές τιμές μειώθηκαν από πάνω από 167 ευρώ/MWh σε περίπου 61,25 ευρώ/MWh κατά την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τα στοιχεία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας επόμενης ημέρας.
Ένα από τα στοιχεία του κόστους του συστήματος που έχει αυξηθεί περισσότερο το τελευταίο διάστημα είναι η υπηρεσία τεχνικών περιορισμών. Η Ισπανία δαπανά σήμερα περίπου 5 δισ. ευρώ τον χρόνο για τη συγκεκριμένη διαδικασία εξισορρόπησης, έναντι 724 εκατ. ευρώ που εκτιμούσε ο διαχειριστής Red Eléctrica το 2021.
Η αύξηση του κόστους αντανακλά «τους τεχνολογικούς περιορισμούς αυτού του νέου ενεργειακού μείγματος», υποστηρίζει ο Λουίς Ατιένθα, ο οποίος διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος της Red Eléctrica από το 2004 έως το 2012, όταν η αιολική και η ηλιακή ενέργεια άρχισαν να αναπτύσσονται δυναμικά στη χώρα.
Στην αρχή της θητείας του, στελέχη της Red Eléctrica προειδοποιούσαν ότι το ηλεκτρικό σύστημα μπορούσε να απορροφήσει μόλις περίπου 9-11 GW ανανεώσιμης ισχύος, εν μέρει λόγω προβλημάτων ελέγχου τάσης στις συγκεκριμένες μονάδες. Οι τεχνικές και κανονιστικές εξελίξεις είχαν ως αποτέλεσμα, έως το τέλος της θητείας του ως επικεφαλής του διαχειριστή το 2012, η Ισπανία να διαθέτει 22 GW εγκατεστημένης αιολικής ισχύος, αναφέρει ο Ατιένθα.
Η ισπανική ρυθμιστική αρχή ενέργειας απέδωσε τα προβλήματα τάσης στην ηλεκτρική διακοπή που έπληξε την Ιβηρική Χερσόνησο στις 28 Απριλίου 2025, υποστηρίζοντας ότι ο διαχειριστής θα έπρεπε να γνωρίζει πως ο έλεγχος της τάσης δεν επαρκούσε για να διαχειριστεί την εισροή ανανεώσιμης ενέργειας. Όπως και κατά τη θητεία του στη Red Eléctrica, ο Ατιένθα ζητά μεγαλύτερη προσοχή στα δίκτυα και αυξημένες επενδύσεις στις υποδομές, προκειμένου να μειωθεί το κόστος των επικουρικών υπηρεσιών και να ενισχυθεί η σταθερότητα του δικτύου σε ένα σύστημα με σημαντική συμμετοχή διαλείπουσας ηλιακής και αιολικής παραγωγής.
«Η επένδυση στα δίκτυα είναι φθηνότερη από το να αποδεχόμαστε τους περιορισμούς. Η εγκατάσταση περισσότερων αντιδραστήρων διακλάδωσης ή περισσότερων σύγχρονων πυκνωτών για τον έλεγχο της τάσης είναι φθηνότερη από το να πρέπει να θέτουμε σε λειτουργία μια μονάδα συνδυασμένου κύκλου με κόστος 120 ευρώ/MWh, 130 ευρώ/MWh ή 150 ευρώ/MWh για πολλές ώρες τον χρόνο», σημειώνει, αναφερόμενος στα πρόσφατα σχέδια ενίσχυσης του ισπανικού δικτύου με νέο εξοπλισμό.
«Η Ισπανία επενδύει μαζικά στο δίκτυο και στην ανθεκτικότητα μετά το μπλακ άουτ, γεγονός που ανεβάζει το κόστος του δικτύου περίπου 25% υψηλότερα από εκείνο της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά είναι αναμενόμενο, καθώς χρειάζεται να καλυφθεί μέρος των καθυστερημένων επενδύσεων», αναφέρει ο Χάρρεμαν της Montel EnAppSys.
Πηγές του διαχειριστή κάνουν λόγο για «επενδύσεις-ρεκόρ» στα δίκτυα, ώστε να υποστηριχθεί η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, ύψους σχεδόν 1,6 δισ. ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 40% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχουν απορροφήσει 61 GW νέας πράσινης ισχύος την τελευταία δεκαετία και «διαθέτουν δυναμικότητα για πολύ περισσότερη».
Οι ίδιες πηγές επανέλαβαν ότι το περσινό μπλακ άουτ δεν προκλήθηκε από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά αποτέλεσε ένα «πολυπαραγοντικό, απρόβλεπτο και πρωτοφανές περιστατικό». Εκτός από την απότομη πτώση της παραγωγής σε αρκετές φωτοβολταϊκές μονάδες, ο έλεγχος της τάσης στις συμβατικές μονάδες ήταν ανεπαρκής.
Να μην κατηγορείται η ενεργειακή μετάβαση
Η αύξηση του κόστους διαχείρισης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές και η εγγενής διαλείπουσα λειτουργία της πράσινης ενέργειας οδήγησαν ορισμένους πολιτικούς και μέρος της κοινής γνώμης, μετά το μπλακ άουτ, να αμφισβητήσουν τον ρυθμό της ενεργειακής μετάβασης της Ισπανίας.
Ο Εσκριμπάνο του Elcano χαρακτηρίζει το μπλακ άουτ «ισχυρό πλήγμα» για την εικόνα της Ισπανίας ως ηγέτιδας δύναμης στη νέα πράσινη οικονομία, ιδιαίτερα καθώς οι αναλυτές φοβούνται ότι ένα αντίστοιχο περιστατικό θα μπορούσε να επαναληφθεί. «Δεν πιστεύω ότι η Ισπανία θα έχει άλλη τέτοια ευκαιρία για να τοποθετηθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής οικονομίας», σημειώνει.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Ισπανία διαθέτει ορισμένες από τις χαμηλότερες χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και ένα ενεργειακό σύστημα που βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές και την προστατεύει από εξωτερικούς γεωπολιτικούς παράγοντες. Όπως αναφέρει, η ισπανική αγορά διαθέτει πλέον «πολύ μεγαλύτερη ορατότητα των τιμών μακροπρόθεσμα», χωρίς την ανησυχία για το αν η Ρωσία «θα κόψει το φυσικό αέριο» ή «αν θα κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ».
«Ναι, είμαστε μια ιστορία επιτυχίας – βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή και έχουμε αναγνωρίσει σωστά ότι αυτό αποτέλεσε έναν εξαιρετικό μοχλό ανταγωνιστικότητας», δηλώνει ο Ατιένθα, ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Red Eléctrica, αναφερόμενος στην πράσινη ενεργειακή στρατηγική της Ισπανίας.
Ο ίδιος θυμάται ότι το 2010, επίσημη κινεζική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το κέντρο ελέγχου ανανεώσιμων πηγών της Red Eléctrica, το οποίο τότε θεωρούνταν διεθνές σημείο αναφοράς για την ενσωμάτωση της πράσινης ενέργειας. Περισσότερο από 15 χρόνια αργότερα, η Ισπανία εξακολουθεί να δίνει τον ρυθμό στην ενεργειακή μετάβαση, με τις ανανεώσιμες πηγές να έχουν πλέον φτάσει ακόμη και στο Teatro Real, του οποίου τα φωτοβολταϊκά πάνελ στην οροφή τού έχουν χαρίσει τη φήμη μιας «βιώσιμης» όπερας.
www.worldenergynews.gr
