Σε μια ομιλία με έντονο γεωπολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό χαρακτήρα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε το όραμά της για την επόμενη ημέρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια Ευρώπη πιο ισχυρή
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκφώνησε την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union - SOTEU), σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονες γεωπολιτικές, οικονομικές και μεταναστευτικές πιέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σήμερα ισχυρότερη από ποτέ, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πρωτόγνωρες πιέσεις. Τα τελευταία χρόνια έχει ακολουθήσει μια πορεία μεγαλύτερης ανεξαρτησίας, ενισχύοντας την οικονομία και την άμυνά της και περιορίζοντας την εξάρτησή της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα.
Η ΕΕ έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη εμπορική δύναμη παγκοσμίως, ενώ προχωρά στον μετασχηματισμό της βιομηχανικής της πολιτικής, διατηρώντας το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Παράλληλα, οι αμυντικές δαπάνες έχουν αυξηθεί σχεδόν 80% την τελευταία πενταετία. Η Ευρώπη, υπογραμμίζεται, καλείται επίσης να στηρίζει τα κράτη και τους εταίρους της απέναντι σε πολεμικές, υβριδικές και κυβερνοαπειλές, από την Ουκρανία έως τις επιθέσεις με drones και την παραπληροφόρηση που στοχεύει τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες.
Αυξάνονται οι προκλήσεις
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συνέχισε λέγοντας πως παράλληλα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ολοένα πιο εχθρικό διεθνές περιβάλλον. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, νέες συγκρούσεις έχουν ξεσπάσει στην ευρύτερη περιοχή, ενώ ο ανταγωνισμός για τη βιομηχανική ισχύ και η μάχη για τον έλεγχο της πληροφορίας επηρεάζουν τις διεθνείς ισορροπίες και την ευρωπαϊκή δημοκρατία.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στις μεγάλες γεωπολιτικές εξελίξεις. Το αυξημένο κόστος ζωής και η στεγαστική κρίση επιβαρύνουν πολλές ευρωπαϊκές οικογένειες, ενώ η ταχύτητα των τεχνολογικών αλλαγών επηρεάζει την εργασία, τα εισοδήματα και την κοινωνία. Παράλληλα, η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται πιο ακραία, με λιγότερο χώρο για αποχρώσεις και διάλογο.
Κατά την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι πραγματικές αυτές ανησυχίες αξιοποιούνται για να διχάσουν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, τόσο από εξωτερικούς παράγοντες όσο και από πολιτικές δυνάμεις στο εσωτερικό της Ευρώπης. Η πρόεδρος της Κομισιόν υποστηρίζει ότι η απάντηση είναι μια ισχυρή και ανεξάρτητη Ευρώπη, με τη δυνατότητα να αποφασίζει η ίδια για το μέλλον της. Προειδοποιεί παράλληλα για την απειλή που, όπως λέει, συνιστούν ο υπερεθνικισμός, ο αντιευρωπαϊσμός, η ρωσική παρέμβαση και η παραπληροφόρηση.
«Τα ονόματα μπορεί να είναι διαφορετικά, αλλά ο στόχος είναι ο ίδιος», σημειώνει, υποστηρίζοντας ότι οι δυνάμεις αυτές επιδιώκουν να υπονομεύσουν τις ευρωπαϊκές αξίες και να διαρρήξουν την ενότητα της ΕΕ.
Οικονομία και ενιαία αγορά
Στο οικονομικό πεδίο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σημείωσε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία έχει αντέξει καλύτερα από τις αναμενόμενες επιπτώσεις των πολέμων στη Μέση Ανατολή, ενώ η ανεργία βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, οι υψηλότερες τιμές ενέργειας και το αυξημένο κόστος δανεισμού πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Απαιτούνται σαφείς δημοσιονομικές επιλογές, ώστε να διατηρηθεί η δημοσιονομική βιωσιμότητα χωρίς να περιοριστούν οι επενδύσεις. Όπως ανέφερε, η επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα.
Η Ευρώπη διαθέτει μια μεγάλη ενιαία αγορά, ισχυρή βιομηχανία και υπηρεσίες, σημαντικές αποταμιεύσεις και ένα από τα ισχυρότερα νομίσματα παγκοσμίως, αλλά εξακολουθεί να κατακερματίζει το κεφάλαιο, τα δίκτυα και την αγοραστική της δύναμη.
Στη συνέχεια, η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε στο σχέδιο για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, στη βάση και των προτάσεων των Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα. Όπως είπε, έχει ήδη επιτευχθεί πολιτική συμφωνία για τον οδικό χάρτη «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», με στόχο η ιστορική αυτή μεταρρύθμιση να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027.
Η ταχύτητα, σύμφωνα με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι πλέον κρίσιμη για τις επενδύσεις και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν θα προτείνει νέα μέτρα για την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, ιδιαίτερα για έργα στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη, ενώ θα επιδιώξει και περαιτέρω περιορισμό της γραφειοκρατίας που επιβαρύνει τις επιχειρήσεις και τις μικρομεσαίες εταιρείες.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέφερε ότι οι 12 προτάσεις «omnibus» που έχουν ήδη προωθηθεί μειώνουν το διοικητικό βάρος κατά περίπου 17 δισ. ευρώ ετησίως. Τόνισε, ωστόσο, ότι η απλούστευση των διαδικασιών πρέπει να αφορά όλα τα επίπεδα διοίκησης, επαναφέροντας τη συζήτηση για τις πρόσθετες εθνικές απαιτήσεις που επιβαρύνουν την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων.
Ενέργεια: λιγότερες εισαγωγές, περισσότερη ευρωπαϊκή παραγωγή
Στο ενεργειακό μέτωπο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να διατηρήσει τη βιομηχανική της ισχύ όσο οι τιμές ενέργειας παραμένουν διαρθρωτικά υψηλές.
Όπως ανέφερε, μετά τη διακοπή της ρωσικής παροχής φυσικού αερίου η ΕΕ διαφοροποίησε τις πηγές εφοδιασμού της και επένδυσε στις εγχώριες καθαρές μορφές ενέργειας, όπως οι ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική ενέργεια. Ωστόσο, το κλείσιμο του Ορμούζ ανέδειξε εκ νέου το κόστος της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν, από την έναρξη της σύγκρουσης το κόστος των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά 90 δισ. ευρώ, χωρίς να έχει προστεθεί ούτε μία επιπλέον ποσότητα ενέργειας.
Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει την ανάπτυξη οικονομικά προσιτής και εγχώριας καθαρής ενέργειας, από τις ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια έως το βιομεθάνιο, χωρίς αποκλεισμούς ως προς την τεχνολογία, αλλά με βασικό στόχο την ενεργειακή ανεξαρτησία.
Για τον σκοπό αυτό, η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει ταχύτερα στην ηλεκτροδότηση της οικονομίας.
Στόχος είναι να διπλασιαστεί το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2040, κάτι που, σύμφωνα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, απαιτούνται μεγαλύτερες επενδύσεις στα δίκτυα και ταχύτερες συνδέσεις νέων μονάδων. Όπως σημείωσε, πέρυσι εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 GW ανανεώσιμης ισχύος, ενώ εξαπλάσια ισχύς παραμένει σε αναμονή για σύνδεση στο δίκτυο.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η ΕΕ πρέπει να επιταχύνει τις επενδύσεις στα δίκτυα, τις συνδέσεις και τις υποδομές αποθήκευσης ενέργειας, με στόχο μια ευρωπαϊκή οικονομία που θα βασίζεται όλο και περισσότερο στον ηλεκτρισμό.
Εμπόριο με την Κίνα, κρίσιμες πρώτες ύλες και επενδύσεις
Στο μέτωπο του εμπορίου, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι προσπάθειες για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, περισσότερες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις υπονομεύονται όταν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται υπό ισότιμους όρους.
Όπως ανέφερε, το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα έχει φτάσει το 1 δισ. ευρώ την ημέρα, δημιουργώντας, όπως είπε, μια μη βιώσιμη κατάσταση που ήδη αποτυπώνεται στις ευρωπαϊκές βιομηχανικές περιοχές και εργοστάσια, με τον κίνδυνο περαιτέρω αποβιομηχάνισης.
Η πρόεδρος της Κομισιόν σημείωσε ότι η ΕΕ βρίσκεται σε διάλογο με το Πεκίνο για την εξισορρόπηση των εμπορικών σχέσεων, τονίζοντας όμως ότι πλέον χρειάζονται συγκεκριμένα αποτελέσματα. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η Ευρώπη θα αξιοποιήσει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για την αποκατάσταση μιας πιο ισορροπημένης σχέσης με την Κίνα.
Η φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε και στις εξαρτήσεις από κινεζικές εισαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών. Η Ευρώπη, όπως είπε, εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 80% από την Κίνα για πολλές από αυτές, ενώ για ορισμένα σπάνια μέταλλα η εξάρτηση φτάνει το 90%.
Στη συνέχεια, ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας νέας ευρωπαϊκής εταιρικής δομής για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, με στόχο την εξασφάλιση και δημιουργία αποθεμάτων για προϊόντα όπως ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μικροτσίπ, μπαταρίες, τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και αμυντικό εξοπλισμό. Όπως τόνισε, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη βιομηχανία, αλλά και την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία και ασφάλεια.
Περνώντας στη χρηματοδότηση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογράμμισε την ανάγκη να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να προσελκύουν κεφάλαια και να αναπτύσσονται. Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτήρισε κρίσιμη την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, ενώ ανακοίνωσε νέο πακέτο για τον τραπεζικό τομέα, με έμφαση στην απλούστευση των κανόνων και τον περιορισμό του κατακερματισμού της αγοράς.
Η Ευρώπη, πρόσθεσε, χρειάζεται μεγαλύτερη διάθεση και ικανότητα ανάληψης επενδυτικού κινδύνου, ιδιαίτερα για τις νεοφυείς επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας. Όπως ανέφερε, αυτές αναμένεται να προσελκύσουν το 2026 επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων σε επίπεδα-ρεκόρ.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ευρωπαϊκής καινοτομίας παρουσίασε την εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας ICEYE, που ιδρύθηκε από τον Πολωνό Ραφάλ και τον Φινλανδό Πέκα, οι οποίοι γνωρίστηκαν μέσω του προγράμματος Erasmus πριν από περίπου 15 χρόνια.
Η εταιρεία ξεκίνησε αναπτύσσοντας τεχνολογία δορυφορικής απεικόνισης, χρηματοδοτήθηκε αρχικά από το πρόγραμμα Horizon και στη συνέχεια αναπτύχθηκε μέσω ιδιωτικών επενδύσεων. Σήμερα δραστηριοποιείται διεθνώς, με γραφεία μεταξύ άλλων στη Φινλανδία, την Πολωνία, την Ισπανία και την Ελλάδα.
Κλείνοντας την ενότητα αυτή, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε την ICEYE παράδειγμα της ευρωπαϊκής καινοτομίας και της δυνατότητας αναζωογόνησης της επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη, καλώντας τους δύο ιδρυτές της να γίνουν δεκτοί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Κλιματική αλλαγή: «Το καλοκαίρι της αλήθειας» για την Ευρώπη
Περνώντας στις δύο μεγάλες προκλήσεις που, όπως είπε, θα καθορίσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ευημερία, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στην κλιματική αλλαγή και την τεχνητή νοημοσύνη, ξεκινώντας από τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χαρακτήρισε το φετινό καλοκαίρι «καλοκαίρι της αλήθειας», καθώς σχεδόν καμία περιοχή της Ευρώπης δεν έμεινε ανεπηρέαστη από πυρκαγιές, ακραίες θερμοκρασίες και την υποχώρηση των παγετώνων.
Όπως ανέφερε, περίπου 660.000 εκτάρια γης κάηκαν, χάθηκαν σχεδόν 12 εκατομμύρια τόνοι καλλιεργειών, ενώ μεγάλοι ποταμοί, όπως ο Δούναβης, ο Ρήνος και ο Γαρούνας, αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λόγω της ξηρασίας. Παράλληλα, οι καύσωνες συνδέθηκαν με περισσότερους από 35.000 επιπλέον θανάτους, ενώ γηροκομεία και νοσοκομεία βρέθηκαν αντιμέτωπα με επικίνδυνα υψηλές θερμοκρασίες.
Η φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι φετινές συνθήκες μπορεί να αποτελούν μόνο μια πρόγευση όσων έρχονται, καθώς οι μήνες του φετινού καλοκαιριού ήταν οι θερμότεροι που έχουν καταγραφεί, αλλά πιθανότατα θα είναι από τους πιο δροσερούς σε σχέση με τα επόμενα χρόνια. Όπως υπογράμμισε, η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η πρόεδρος της Κομισιόν τόνισε ότι η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει την προσπάθεια επίτευξης των κλιματικών στόχων της, συνδυάζοντας τη μείωση των εκπομπών με την προσαρμογή στις νέες συνθήκες. «Χρειαζόμαστε και τα δύο», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να επιτευχθεί ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Στη συνέχεια, ανακοίνωσε ότι η Κομισιόν θα παρουσιάσει τον επόμενο μήνα νέο πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα, στο οποίο θα εντοπίζονται οι 100 πιο ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης και θα αξιολογούνται οι κλιματικοί κίνδυνοι και το επίπεδο στο οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίζονται.
Παράλληλα, η ΕΕ θα επιδιώξει να ενισχύσει την ανάπτυξη τεχνολογιών προσαρμογής, από ανθεκτικές στην ξηρασία καλλιέργειες και αντιπλημμυρικά έργα έως ενεργειακά αποδοτικές λύσεις ψύξης. Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, πρόκειται για μια μεγάλη αναδυόμενη αγορά στην οποία η Ευρώπη έχει ήδη ισχυρή θέση.
Τέλος, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρθηκε στο μεγάλο κενό στην ασφαλιστική κάλυψη φυσικών καταστροφών. Σήμερα, όπως είπε, μόνο περίπου το 25% των ζημιών από καταστροφές στην Ευρώπη καλύπτεται από ιδιωτική ασφάλιση, με αποτέλεσμα οι εθνικοί προϋπολογισμοί να λειτουργούν συχνά ως «ασφαλιστής τελευταίας καταφυγής».
Για να περιοριστεί αυτό το κενό, η Κομισιόν θα δημιουργήσει Συμμαχία για την Ασφάλιση έναντι Κλιματικών Κινδύνων (Climate Insurance Alliance).
Καύσωνες, νερό και δασικές πυρκαγιές
Συνεχίζοντας για την κλιματική προσαρμογή, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι «δεν μπορεί να επαναληφθεί» ένα καλοκαίρι σαν το φετινό. Όπως ανέφερε, η Κομισιόν θα παρουσιάσει σύντομα ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για τους καύσωνες, με καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ενισχυμένη υγειονομική ετοιμότητα, μέτρα προσαρμογής των πόλεων και προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρθηκε στη συνέχεια στην ασφάλεια του νερού και των τροφίμων, προειδοποιώντας για τους κινδύνους από την έλλειψη νερού και τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού. Όπως είπε, σχεδόν ένα λίτρο στα τέσσερα που μεταφέρονται μέσω των ευρωπαϊκών δικτύων ύδρευσης χάνεται, κυρίως λόγω διαρροών.
Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν θα προωθήσει μια νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το νερό, με στόχο την καλύτερη διαχείριση ενός πόρου που είναι κρίσιμος τόσο για τη βιομηχανία όσο και για την επισιτιστική ασφάλεια. Η φον ντερ Λάιεν τόνισε επίσης ότι θα κατατεθούν προτάσεις για καλύτερη διαχείριση των κινδύνων και για την κάλυψη του ασφαλιστικού κενού που προκαλούν οι φυσικές καταστροφές.
Αναφερόμενη στους αγρότες, η πρόεδρος της Κομισιόν εξήρε την προσπάθειά τους απέναντι στις ακραίες καιρικές συνθήκες, διαβεβαιώνοντας ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να τους στηρίζει.
Στη συνέχεια, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στάθηκε στις δασικές πυρκαγιές, οι οποίες, όπως είπε, γίνονται συχνότερες, εντονότερες και εξαπλώνονται σε μεγαλύτερες εκτάσεις. Χαιρέτισε την ευρωπαϊκή συνεργασία και την ανάπτυξη πυροσβεστικών μέσων σε ολόκληρη την ήπειρο, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται μεγαλύτερη προετοιμασία.
Η Κομισιόν έχει αναθέσει σε έμπειρους Ευρωπαίους πυροσβέστες και στελέχη υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης να εξετάσουν συνολικά την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, από τον συντονισμό πολιτικής προστασίας και στρατιωτικών δυνάμεων έως την ανάγκη για νέες επιχειρησιακές δυνατότητες. Μεταξύ των προτάσεων που εξετάζονται είναι και η δημιουργία μελλοντικού ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης.
Κλείνοντας την αναφορά της στις πυρκαγιές, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μίλησε για τον Δανό πιλότο Ρούνε Κίνταλ, ο οποίος επέστρεψε στην Ευρώπη από τον Καναδά για να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις κατά των πυρκαγιών. Τον Ιούλιο πραγματοποίησε σειρά αποστολών στην Ελλάδα και, παρά το γεγονός ότι επρόκειτο να ξεκουραστεί, αποφάσισε να παραμείνει καθώς η κατάσταση παρέμενε κρίσιμη.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Κίνταλ και ο αξιωματικός σύνδεσμος πυρόσβεσης που επέβαινε μαζί του έχασαν τη ζωή τους σε τραγικό δυστύχημα.
Η φον ντερ Λάιεν καλωσόρισε στην αίθουσα τη μητέρα και τα δύο αδέλφια του Δανού πιλότου, Μάργκιτ, Τούε και Κάαρε, ως ειδικούς προσκεκλημένους. «Ο Ρούνε έδωσε τη ζωή του για να σώσει άλλους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «σήμερα, ολόκληρη η Ευρώπη τού οφείλει».
Τεχνητή νοημοσύνη: οι ευκαιρίες και οι νέοι κίνδυνοι
Περνώντας στη δεύτερη μεγάλη πρόκληση της εποχής, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία, όπως είπε, εξελίσσεται με ταχύτητα σε βασική υποδομή για την ευρωπαϊκή οικονομία και την ασφάλεια.
Η Ευρώπη, τόνισε, θέλει να αξιοποιήσει την AI για τη βελτίωση της κοινωνίας, της ποιότητας ζωής και της παραγωγικότητας. Παράλληλα, όμως, πρέπει να αντιμετωπίσει τους κινδύνους της, καθώς όσο πιο ισχυρά γίνονται τα προηγμένα μοντέλα τόσο πιο σοβαρές είναι οι απειλές.
Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, τα νέα μοντέλα θα μπορούσαν να επιτρέψουν κυβερνοεπιθέσεις σε επίπεδο που μέχρι σήμερα θεωρούνταν αδιανόητο, ενώ σύντομα τέτοιες δυνατότητες ενδέχεται να περάσουν σε χέρια αντιπάλων της Ευρώπης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν επίσης τα αυτοβελτιούμενα μοντέλα. Περιστατικά στα οποία πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης φέρεται να ξέφυγαν από το προβλεπόμενο περιβάλλον λειτουργίας τους ή εισήγαγαν κακόβουλο κώδικα, όπως ανέφερε, δείχνουν τι μπορεί να ακολουθήσει. Μετά και το περιστατικό στο Hugging Face, οι προειδοποιήσεις από την κοινότητα των προγραμματιστών έχουν ενταθεί, ενώ στελέχη κορυφαίων εταιρειών AI ζητούν να επιβραδυνθεί η ανάπτυξη αυτοβελτιούμενων μοντέλων.
Ευρωπαϊκοί κανόνες και διεθνής συνεργασία
«Αν οι ίδιοι οι άνθρωποι που αναπτύσσουν αυτή την τεχνολογία είναι ξεκάθαροι, τότε πρέπει να είμαστε και εμείς», σημείωσε, υποστηρίζοντας την ανάγκη για ελεγχόμενο ρυθμό ανάπτυξης των πιο προηγμένων μοντέλων. Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτήρισε τον AI Act κρίσιμο εργαλείο για τη θέσπιση κανόνων ασφαλείας και υπογράμμισε ότι η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στη διαμόρφωση μιας παγκόσμιας προσέγγισης για την ασφαλή ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Η Κομισιόν, όπως ανέφερε, θα ενισχύσει τη συνεργασία με χώρες που μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες, όπως ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο, με στόχο κοινές δράσεις για την αξιολόγηση και επαλήθευση των μοντέλων, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και την ενίσχυση της ασφάλειας της AI.
Yπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται δικές της δυνατότητες στην τεχνητή νοημοσύνη, ιδιαίτερα για την προστασία της εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας. Πρέπει να παραμείνει στην τεχνολογική κούρσα, καθώς αυτό συνδέεται άμεσα με την ανεξαρτησία της. Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν σχεδιάζει μεγάλη ενίσχυση της υπολογιστικής ισχύος της Ευρώπης και θα παρουσιάσει προτάσεις για την ανάπτυξή της με τρόπο αποδοτικό και με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Παράλληλα, όπως ανακοίνωσε, θα δημιουργηθούν νέοι τρόποι αξιοποίησης δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων, ώστε να κατευθύνονται σε πολλά υποσχόμενες ευρωπαϊκές νεοφυείς και τεχνολογικές επιχειρήσεις.
Ο περιορισμός των κινδύνων της AI είναι προϋπόθεση για να αξιοποιηθούν στο μέγιστο τα οφέλη της. Όπως ανέφερε, η Ευρώπη έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα, μεταξύ άλλων στις gigafactories και την τεχνολογική της αυτονομία.
Το ζητούμενο, όπως είπε, είναι να μεταφερθεί η AI από την οθόνη στην πραγματική οικονομία και την κοινωνία: στα εργοστάσια, τα νοσοκομεία, τη γεωργία ακριβείας, τα ενεργειακά δίκτυα, την αυτόνομη οδήγηση, την άμυνα και το διάστημα.
Πέντε τομείς προτεραιότητας
Η Κομισιόν επικεντρώνει πλέον την προσπάθειά της σε πέντε τομείς όπου η βιομηχανική AI μπορεί να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη αξία: υγεία, μεταφορές, αγροδιατροφή, προηγμένη μεταποίηση και άμυνα-διάστημα. Όπως ανακοίνωσε τον Νοέμβριο θα παρουσιαστούν σημαντικές πρωτοβουλίες για τους συγκεκριμένους τομείς, με τη συμμετοχή κρατών-μελών, ευρωβουλευτών, βιομηχανίας και επιχειρηματιών.
Το μήνυμα, όπως το διατύπωσε, είναι σαφές: η Ευρώπη θέλει την τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να δημιουργεί περισσότερη αξία με μεγαλύτερη υπευθυνότητα, χαμηλότερο κόστος και μικρότερη κατανάλωση ενέργειας, αλλά πάνω απ’ όλα με τον άνθρωπο να διατηρεί τον έλεγχο των αποφάσεων.
Κοινωνικά δικαιώματα, στέγαση και ισότητα
Συνεχίζοντας στο κοινωνικό σκέλος, η φον ντερ Λάιεν υπενθύμισε ότι το 2027 συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την υιοθέτηση του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, υποσχόμενη ότι η Κομισιόν θα συνεχίσει να εφαρμόζει τις αρχές του.
Όπως ανακοίνωσε, θα παρουσιαστεί ένα Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Φροντίδα (European Care Deal), με στόχο την αντιμετώπιση των προκλήσεων που προκαλούν οι δημογραφικές αλλαγές. Παράλληλα, η Επιτροπή έχει προτείνει την πρώτη ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη στέγαση, με μέτρα απέναντι στις επιπτώσεις των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικίας.
«Η φροντίδα δεν είναι προνόμιο. Η στέγαση δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαιώματα», τόνισε, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη του σήμερα είναι διαφορετική από εκείνη πριν από μία δεκαετία και ότι, παρά την πρόοδο σε αρκετούς τομείς, θεμελιώδεις αξίες εξακολουθούν να αμφισβητούνται.
Νέες εμπορικές συμμαχίες και ο «Μεσαίος Διάδρομος»
Περνώντας στις διεθνείς σχέσεις, η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ευημερία και ασφάλεια δεν μπορούν να οικοδομηθούν μόνο στο εσωτερικό της Ένωσης. Όπως ανέφερε, μέσα στη χρονιά η ΕΕ υπέγραψε εμπορικές συμφωνίες με την Ινδία, τη Mercosur, το Μεξικό, την Αυστραλία και την Ινδονησία, έχοντας πλέον συμφωνίες με περισσότερες από 80 χώρες – περισσότερες από οποιαδήποτε άλλη οικονομία στον κόσμο.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ένα νέο διεθνές έργο συνδεσιμότητας που θα συνδέει τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία με την ευρωπαϊκή αγορά, μέσω του λεγόμενου «Μεσαίου Διαδρόμου» (Middle Corridor). Μέσω του Global Gateway, η ΕΕ θα επιδιώξει να κινητοποιήσει έως και 12 δισ. ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, με στόχο τη διαφοροποίηση των εμπορικών διαδρομών, τον τριπλασιασμό των εμπορικών ροών και τη σημαντική μείωση του χρόνου μεταφοράς εμπορευμάτων έως το 2030.
Για την προώθηση του σχεδίου, όπως ανακοίνωσε, θα πραγματοποιηθεί Σύνοδος Κορυφής για την Περιφερειακή Συνδεσιμότητα, μαζί με τον πρωθυπουργό της Βουλγαρίας.
Η Ευρώπη αναζητά νέες διεθνείς συμμαχίες
Η πρόεδρος της Κομισιόν χαρακτήρισε τις νέες συνεργασίες στρατηγική επιλογή για την Ευρώπη, αλλά και απάντηση στις πιέσεις που δέχεται το διεθνές σύστημα που βασίζεται σε κανόνες.
«Για κάποιους, η απάντηση είναι να προχωρήσουν μόνοι τους. Για εμάς αυτό δεν αποτελεί επιλογή», τόνισε, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να υπερασπίζεται το διεθνές σύστημα κανόνων, χωρίς όμως να θεωρεί πλέον ότι αυτό από μόνο του αρκεί για την προστασία των ευρωπαϊκών συμφερόντων. Η νέα πραγματικότητα απαιτεί επανασχεδιασμό των διεθνών συνεργασιών και δημιουργία ευρύτερων συμμαχιών για την ανθεκτικότητα των οικονομιών και την προστασία της δημοκρατίας.
Νέα «Συμμαχία για το Μέλλον» με τον Καναδά
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «ανοίγει την πόρτα» στον Καναδά για να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της, ένα καθεστώς που δεν προβλέπεται στις Συνθήκες της Ένωσης.
Η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στην πολιτική της ΕΕ.
Η ΕΕ έχει ιστορικά αντιμετωπίσει με επιφυλακτικότητα τις ευέλικτες μορφές ένταξης, ενώ τα κράτη-μέλη της αντέδρασαν χλιαρά στην πρόταση της Γερμανίας τον Μάιο για «συνδεδεμένη ένταξη» της Ουκρανίας, ως ενδιάμεσο βήμα προς την πλήρη ένταξη.
«Οι συνεργασίες αποτελούν στρατηγική επιλογή για την Ευρώπη. Αλλά ανταποκρίνονται επίσης στο ρήγμα στο διεθνές σύστημα που βασίζεται σε κανόνες», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο.
Ρωσικές απειλές και νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας
Στο ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η ειρήνη αποτελεί θεμελιώδη λόγο ύπαρξης της ΕΕ, αλλά σήμερα απειλείται από τον συνεχιζόμενο πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και από αυξανόμενες απειλές στο ευρωπαϊκό έδαφος.
Στο τραπέζι Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας
Η πρόεδρος της Κομισιόν τάχθηκε επίσης υπέρ μιας μόνιμης μορφής διαβούλευσης των ηγετών για την ασφάλεια της Ευρώπης, με τη συμμετοχή εταίρων όπως η Ουκρανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και ο Καναδάς. Όπως ανακοίνωσε, η ΕΕ θα παρουσιάσει προτάσεις για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ότι η ανάγκη για μια τέτοια δομή έχει καταστεί ακόμη πιο επείγουσα λόγω της φύσης και της κλίμακας των σημερινών κινδύνων.
«Η ασφάλεια της Ευρώπης είναι αδιαίρετη», ήταν το μήνυμα με το οποίο έκλεισε αυτή την ενότητα.
Ευρωπαϊκή άμυνα και κοινές στρατιωτικές δυνατότητες
Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας με τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών έχει οδηγήσει, όπως είπε, σε επενδύσεις-ρεκόρ σε εξοπλισμούς και στρατιωτικές δυνατότητες, ενώ προχωρούν νέα κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα.
Η πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι οι κοινές προμήθειες σημαίνουν μεγαλύτερες παραγγελίες για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, καλύτερη διαλειτουργικότητα και οικονομίες κλίμακας. Το επόμενο βήμα, όπως είπε, αφορά τις λεγόμενες στρατηγικές δυνατότητες υποστήριξης (strategic enablers), οι οποίες είναι απαραίτητες για μια αξιόπιστη άμυνα.
Σε αυτές περιλαμβάνονται η αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, οι στρατηγικές μεταφορές, ο εναέριος ανεφοδιασμός, οι διαστημικές δυνατότητες και η κυβερνοάμυνα. Για τον σκοπό αυτό ανακοίνωσε ένα νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για στρατηγικές αμυντικές δυνατότητες, πλήρως ευθυγραμμισμένο με το ΝΑΤΟ.
Νέα στήριξη στην Ουκρανία ενόψει του χειμώνα
Η φον ντερ Λάιεν πέρασε στη συνέχεια στην Ουκρανία, σημειώνοντας ότι ο επερχόμενος χειμώνας θα είναι ιδιαίτερα δύσκολος, αλλά υπογραμμίζοντας ότι τα ρωσικά drones και οι βορειοκορεατικοί πύραυλοι δεν έχουν κάμψει το ουκρανικό φρόνημα.
Πρώτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της Ουκρανίας ενόψει του χειμώνα, με ανθρωπιστική βοήθεια και στήριξη των ενεργειακών και θερμαντικών υποδομών. Παράλληλα, η Ευρώπη θα ενισχύσει την αντιαεροπορική άμυνα της χώρας.
Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι συμφωνήθηκε για πρώτη φορά η αγορά αμερικανικών πυραύλων Patriot, οι οποίοι πρέπει να παραδοθούν άμεσα, αλλά τόνισε παράλληλα την ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή. Στο πλαίσιο αυτό, ΕΕ και Ουκρανία θα επιδιώξουν την ανάπτυξη ενός οικονομικά προσιτού και αρθρωτού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, με την ονομασία Freyja, συνδυάζοντας την πολεμική εμπειρία και την καινοτομία της Ουκρανίας με την ευρωπαϊκή τεχνολογία και παραγωγική ικανότητα.
Η πρωτοβουλία Freyja, όπως είπε, αποτελεί μόνο την αρχή. Με τα υπόλοιπα κονδύλια του SAFE, η ΕΕ θα δημιουργήσει νέο πρόγραμμα κοινών αμυντικών έργων με ουκρανικές εταιρείες.
Αυστηρότερη εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας
Τρίτο σκέλος της στήριξης, σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, είναι η περαιτέρω πίεση προς τη Ρωσία. Δεν απαιτούνται απαραίτητα νέες κυρώσεις, είπε, αλλά κυρίως αυστηρότερη εφαρμογή των υφιστάμενων και κλείσιμο όλων των παραθύρων που επιτρέπουν την παράκαμψή τους.
«Οι κυρώσεις μας είναι επώδυνες. Ασκούν τεράστια πίεση στη ρωσική οικονομία», υποστήριξε, σημειώνοντας ότι η Μόσχα επιχειρεί με κάθε τρόπο να τις παρακάμψει.
Κέντρο Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας
Η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η ανοιχτή κοινωνία αποτελεί μεγάλη δύναμη της Ευρώπης, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθεί από αντιπάλους για τη διαστρέβλωση της δημόσιας συζήτησης και της αλήθειας. Για τον λόγο αυτό, η ΕΕ χρειάζεται κοινές δυνατότητες πρόβλεψης, εντοπισμού και αντιμετώπισης τέτοιων απειλών. Υπενθύμισε ότι πέρυσι ανακοίνωσε τη δημιουργία του Κέντρου Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας, το οποίο ήδη συνεργάζεται με τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η συνεργασία αυτή, όπως είπε, θα ενισχυθεί με τη συγκέντρωση πόρων και τεχνογνωσίας από κυβερνήσεις και άλλους φορείς.
Ο δρόμος προς την ευρωπαϊκή ένταξη
Η πρόεδρος της Κομισιόν τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ιδέα παραμένει ζωντανή, όπως, σύμφωνα με την ίδια, αποδεικνύεται από τις χώρες που βρίσκονται γύρω από την ΕΕ.
«Αρκεί να κοιτάξουμε την Ουκρανία και τη Μολδαβία. Τα Δυτικά Βαλκάνια. Όλες εκείνες τις χώρες που βρίσκονται κοντά στην Ένωσή μας», είπε.
Καθώς, όπως υπογράμμισε, «το μέλλον τους βρίσκεται μέσα στην Ένωσή μας», η Κομισιόν θα παρουσιάσει σύντομα οδικούς χάρτες για τις πιο προχωρημένες υποψήφιες χώρες, με τη διαδικασία ένταξης να παραμένει αυστηρά συνδεδεμένη με την πρόοδο κάθε χώρας.
«Η διαδικασία αυτή θα παραμείνει αξιοκρατική. Και επαναλαμβάνω: ο σεβασμός στις αξίες μας είναι αδιαπραγμάτευτος», τόνισε.
«Η Ευρώπη πρέπει να ξαναβρεί τη δύναμη της ιδέας της»
Κλείνοντας την ομιλία της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέστρεψε στις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη «θα παραμείνει πάντα πιστή στις αξίες της».
«Η Ένωσή μας γεννήθηκε ως ένα σχέδιο ειρήνης, ώστε το τραγικό παρελθόν μας να δώσει τη θέση του σε ένα κοινό μέλλον για τους Ευρωπαίους», ανέφερε.
Όπως είπε, δεκαετίες αργότερα εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να βλέπουν στην Ευρώπη μια υπόσχεση, ακόμη και σε χώρες τόσο μακρινές όσο ο Καναδάς. «Κι όμως, συχνά ξεχνάμε πόσο ισχυρή παραμένει αυτή η υπόσχεση», τόνισε.
Νέο «Συνέδριο της Ευρώπης»
Η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε στο Συνέδριο της Ευρώπης του 1948, που συγκέντρωσε σημαντικές προσωπικότητες της ηπείρου για να συζητήσουν το μέλλον της ευρωπαϊκής συνεργασίας.
«Ως κοινωνία, πρέπει να ξαναβρούμε αυτή την ικανότητα να σκεφτόμαστε την Ευρώπη», είπε.
Με αφορμή την επόμενη χρονιά, κατά την οποία θα συμπληρωθούν 70 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης, ανακοίνωσε τη διοργάνωση ενός νέου Συνεδρίου της Ευρώπης. Σε αυτό θα συμμετάσχουν διανοούμενοι και συγγραφείς, καλλιτέχνες και επιστήμονες, πολίτες και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών από ολόκληρη την Ευρώπη.
«Χρειαζόμαστε τα πιο φωτεινά μυαλά μας, από όλη την Ένωσή μας και ολόκληρη την ήπειρό μας», ανέφερε. Στόχος, όπως είπε, είναι να διαμορφωθεί ένα όραμα που θα εμπνεύσει τη νέα γενιά Ευρωπαίων και θα βοηθήσει την ήπειρο να «ξανακερδίσει την ευρωπαϊκή της φαντασία».
www.worldenergynews.gr
