Η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει τα όρια των εναλλακτικών διαδρομών που έχουν δημιουργηθεί εδώ και χρόνια για την προστασία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου από μια διακοπή στα Στενά του Ορμούζ. Με την κίνηση μέσω του Ορμούζ να έχει περιοριστεί δραστικά, η Σαουδική Αραβία βασίζεται περισσότερο στον αγωγό East-West, ο οποίος μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τις ανατολικές περιοχές παραγωγής προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Όμως ο αγωγός τέθηκε εκτός λειτουργίας έπειτα από επιθέσεις με drones, ενώ στην άλλη άκρη της διαδρομής οι εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δημιουργούν έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου. Έτσι, η προσπάθεια παράκαμψης ενός κρίσιμου ενεργειακού «σημείου» μπορεί να μεταφέρει την ευπάθεια σε έναν άλλο αγωγό, λιμένα ή θαλάσσιο διάδρομο σύμφωνα με το OilPrice.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ενεργειακό σύστημα με ολοένα λιγότερες εφεδρείες, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά.
Ο αγωγός που χάνεται στον ορίζοντα
Για δεκαετίες, ο μεγαλύτερος γεωπολιτικός κίνδυνος που βάραινε την αγορά πετρελαίου ήταν τα Στενά του Ορμούζ. Πριν ξεκινήσει η σύγκρουση με το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων υγρών πετρελαϊκών προϊόντων περνούσε από αυτή τη στενή θαλάσσια οδό που χωρίζει το Ιράν από το Ομάν, καθιστώντας την το σημαντικότερο πετρελαϊκό «σημείο συμφόρησης» στον κόσμο.
Τώρα που η κυκλοφορία μέσω του Ορμούζ έχει διαταραχθεί σοβαρά, οι παραγωγοί του Κόλπου βασίζονται ολοένα περισσότερο στις περιορισμένες εναλλακτικές που διαθέτουν για να συνεχίσουν να διακινούν το πετρέλαιο. Για τη Σαουδική Αραβία, η σημαντικότερη από αυτές τις εναλλακτικές είναι ο αγωγός East-West Pipeline, ο οποίος μεταφέρει αργό πετρέλαιο μέσω της Αραβικής Χερσονήσου προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Τώρα όμως και αυτή η οδός διαφυγής δέχεται επίθεση. Επιθέσεις με drones ανάγκασαν τη Σαουδική Αραβία να διακόψει τη λειτουργία του αγωγού, ο οποίος προηγουμένως μετέφερε περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα — ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Σύμφωνα με το Reuters, τα διαθέσιμα αποθέματα στο Γιανμπού ενδέχεται να επαρκούν για να διατηρηθούν οι πρόσφατες εξαγωγές μόνο για πέντε έως επτά ημέρες, εφόσον η λειτουργία του αγωγού δεν αποκατασταθεί. Οι εκτιμήσεις για τις επισκευές διαφέρουν σημαντικά: μία πηγή του κλάδου εκτιμά ότι η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί πέντε έως έξι εβδομάδες, αν και η μερική λειτουργία ενδέχεται να επανέλθει νωρίτερα.
Το πρόβλημα όμως δεν τελειώνει στο Γιανμπού. Δυνάμεις των Χούθι, που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, έχουν προελάσει κατά μήκος των ακτών της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα και έχουν φτάσει στο νησί Περίμ, το οποίο βρίσκεται στα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Η τελευταία προέλαση των Χούθι τούς τοποθετεί σε ισχυρότερη θέση για να απειλήσουν έναν ακόμη κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο παγκόσμιας σημασίας, ακριβώς τη στιγμή που η Σαουδική Αραβία βασίζεται περισσότερο στις εξαγωγές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.
Η βασική διαδρομή παράκαμψης του Ορμούζ οδηγεί πλέον προς ένα δεύτερο σημείο συμφόρησης, το οποίο αντιμετωπίζει τους δικούς του αυξανόμενους κινδύνους ασφαλείας.
Η σημασία του αγωγού East-West
Υπό κανονικές συνθήκες, τα Στενά του Ορμούζ συγκεντρώνουν έναν εξαιρετικά μεγάλο όγκο του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου. Σύμφωνα με στοιχεία της EIA, οι ροές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 20,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το πρώτο εξάμηνο του 2025, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών πετρελαϊκών προϊόντων.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που μπορούν να παρακάμψουν τα στενά, όμως η EIA εκτιμά ότι συνολικά μπορούν να προσφέρουν περίπου 4,7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα δυναμικότητας παράκαμψης. Πρόκειται για σημαντική ποσότητα, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί μόνο ένα κλάσμα της κανονικής κίνησης μέσω του Ορμούζ.
Ο αγωγός East-West της Σαουδικής Αραβίας είναι η σημαντικότερη από αυτές τις εναλλακτικές. Μεταφέρει αργό πετρέλαιο από την ανατολική περιοχή παραγωγής της χώρας, διασχίζοντας την Αραβική Χερσόνησο μέχρι το Γιανμπού, επιτρέποντας έτσι στο σαουδαραβικό πετρέλαιο να φτάσει στην Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.
Υπό κανονικές συνθήκες, αυτή η εφεδρική υποδομή λειτουργεί ως ασφάλεια έναντι διαταραχών στον Περσικό Κόλπο. Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης, όμως, ο αγωγός έχει μετατραπεί σε βασική αρτηρία για τη διατήρηση των εξαγωγών, ενώ η κανονική διαδρομή παραμένει σοβαρά περιορισμένη.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται και στα δεδομένα μεταφοράς. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της EIA δείχνουν ότι οι ροές μέσω του Ορμούζ μειώθηκαν από 21,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το τέταρτο τρίμηνο του 2025 σε μόλις 4,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Κατά την ίδια περίοδο, οι ροές μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αυξήθηκαν από 5,4 εκατομμύρια σε 8,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Το παγκόσμιο σύστημα μεταφοράς πετρελαίου έχει ήδη αναδιαμορφώσει σημαντικά τις διαδρομές του ως απάντηση στη σύγκρουση.
Αυτό καθιστά μια επίθεση στον αγωγό East-West πολύ πιο σημαντική απ’ ό,τι θα ήταν υπό κανονικές συνθήκες. Η εφεδρική υποδομή αποκτά τη μεγαλύτερη αξία της όταν η κύρια διαδρομή αποτυγχάνει — και ακριβώς τότε ο συγκεκριμένος αγωγός δέχθηκε επίθεση.
Το ισχυρότερο στρατηγικό όπλο του Ιράν δεν ήταν απαραίτητα μια πυρηνική βόμβα, αλλά η γεωγραφία που ελέγχει γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Η τελευταία επίθεση επεκτείνει αυτό το μάθημα πέρα από το ίδιο το Ορμούζ, επειδή οι υποδομές που κατασκευάστηκαν για να μειώσουν την εξάρτηση από ένα σημείο συμφόρησης μπορούν να δημιουργήσουν νέες ευπάθειες αλλού.
Τα αποθέματα αγοράζουν μόνο χρόνο
Η Σαουδική Αραβία διατηρεί σημαντικά αποθέματα αργού πετρελαίου στο Γιανμπού, επομένως η διακοπή λειτουργίας του αγωγού δεν σταματά άμεσα τις εξαγωγές από το λιμάνι.
Όμως τα αποθέματα μπορούν να αντικαταστήσουν τις ροές μέσω αγωγών μόνο προσωρινά. Τα σημερινά αποθέματα στο Γιανμπού εκτιμάται ότι επαρκούν για περίπου πέντε έως επτά ημέρες με τους πρόσφατους ρυθμούς εξαγωγών, ενώ επιπλέον σαουδαραβικό αργό που αποθηκεύεται σε αιγυπτιακά λιμάνια παρέχει ένα ακόμη, περιορισμένο περιθώριο ασφαλείας.
Εάν οι επισκευές διαρκέσουν εβδομάδες αντί για ημέρες, τα αποθέματα αυτά θα αποτελέσουν τελικά περιοριστικό παράγοντα.
Η παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας έχει ήδη μειωθεί απότομα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Το βασίλειο ενημέρωσε τον OPEC ότι η παραγωγή μειώθηκε στα 6,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Αύγουστο, από 10,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Φεβρουάριο.
Εάν ο αγωγός παραμείνει εκτός λειτουργίας για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πρόσθετες δυσκολίες στη διατήρηση των εξαγωγών της, παρότι εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου.
Το να υπάρχει πετρέλαιο στο υπέδαφος δεν είναι το ίδιο με το να μπορεί να παραδοθεί όταν οι αγωγοί, τα λιμάνια και οι θαλάσσιες διαδρομές έχουν υποστεί ζημιές ή περιορισμούς.
Ένα ακόμη σημείο συμφόρησης
Ακόμη και η μεταφορά του αργού πετρελαίου στο Γιανμπού λύνει μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Τα δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από την Ερυθρά Θάλασσα πρέπει στη συνέχεια να φτάσουν στους πελάτες τους, ενώ τα φορτία που κατευθύνονται προς την Ασία περνούν γενικά από τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μεταξύ της Υεμένης και του Κέρατος της Αφρικής.
Περίπου 7% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαϊκών προϊόντων περνά από τα συγκεκριμένα στενά και οι Χούθι έχουν ήδη αποδείξει ότι μπορούν να διαταράξουν την εμπορική ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Οι τελευταίες προελάσεις τους αυξάνουν τον κίνδυνο γύρω από μια διαδρομή την οποία η Σαουδική Αραβία χρειάζεται πλέον περισσότερο από ποτέ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα κλείσει αναγκαστικά. Η ναυσιπλοΐα δεν χρειάζεται να σταματήσει εντελώς για να προκληθούν σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις, καθώς τα υψηλότερα ασφάλιστρα, οι εκτροπές πλοίων και οι μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από την Αφρική καταναλώνουν τόσο χρόνο όσο και διαθέσιμη χωρητικότητα δεξαμενόπλοιων.
Το στρατηγικό πρόβλημα είναι ότι το Ιράν έχει αποδείξει την ικανότητά του να διαταράξει την κύρια εξαγωγική διαδρομή μέσω του Ορμούζ, στην ανατολική πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, ενώ δυνάμεις που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν μπορούν να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στη δυτική πλευρά.
Ανάμεσα σε αυτά τα δύο σημεία συμφόρησης βρίσκεται ο αγωγός που σχεδιάστηκε για να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία μια εναλλακτική λύση όταν το Ορμούζ καθίσταται αναξιόπιστο.
Πως επηρεάζονται οι τιμές του πετρελαίου
Οι αγορές πετρελαίου ήδη αντικατοπτρίζουν την αυξημένη πίεση. Το αργό Brent έκλεισε την Παρασκευή στα 104,61 δολάρια το βαρέλι, ενώ το West Texas Intermediate (WTI) ολοκλήρωσε τη συνεδρίαση στα 100,05 δολάρια.
Και οι δύο δείκτες αυξήθηκαν περισσότερο από 8% σε εβδομαδιαία βάση, παρά την πτώση της Παρασκευής μετά τις αναφορές για πιθανές διπλωματικές συνομιλίες σχετικά με τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ.
Η έκθεση της αγοράς πετρελαίου της Παρασκευής έδειξε πόσο γρήγορα έχουν αντιδράσει οι τιμές καθώς οι επιθέσεις επεκτάθηκαν πέρα από τις αρχικές θαλάσσιες διαδρομές του Κόλπου.
Υπάρχουν ακόμη παράγοντες που εμποδίζουν μια ακόμη μεγαλύτερη εκτίναξη των τιμών. Οι υψηλές τιμές ενέργειας μπορούν να αποδυναμώσουν τη ζήτηση, η παραγωγή εκτός Περσικού Κόλπου παρέχει ένα σημαντικό απόθεμα ασφαλείας και τα αποθέματα έχουν βοηθήσει να αντισταθμιστούν οι διαταραχές στην προσφορά.
Ωστόσο, αυτά τα «μαξιλάρια» είναι περιορισμένα και κάθε πρόσθετο πρόβλημα στις υποδομές αφήνει την αγορά με λιγότερες εναλλακτικές σε περίπτωση που κάτι άλλο πάει στραβά.
Γι’ αυτό ο χρόνος που θα απαιτηθεί για την επισκευή του αγωγού East-West έχει τόσο μεγάλη σημασία.
Εάν η Σαουδική Αραβία αποκαταστήσει γρήγορα σημαντικό μέρος της δυναμικότητας, η διακοπή λειτουργίας του αγωγού μπορεί τελικά να αποδειχθεί ένα ακόμη προσωρινό σοκ σε μια εξαιρετικά ασταθή χρονιά.
Εάν οι επισκευές διαρκέσουν αρκετές εβδομάδες, ενώ παράλληλα συνεχιστεί η πίεση γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ένα ακόμη σημαντικό μέρος του πετρελαίου που εξακολουθεί να φτάνει στους παγκόσμιους πελάτες θα μπορούσε να απειληθεί.
Η αγορά ουσιαστικά ανακαλύπτει πόση εφεδρική δυνατότητα έχει απομείνει, τώρα που τόσο η κύρια διαδρομή όσο και η σημαντικότερη εναλλακτική της βρίσκονται υπό πίεση.
Η ενεργειακή ασφάλεια
Για δεκαετίες, οι συζητήσεις για την ενεργειακή ασφάλεια στη Μέση Ανατολή επικεντρώνονταν στο τι θα συνέβαινε εάν το Ιράν έκλεινε ή διέκοπτε σοβαρά τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Οι παραγωγοί απάντησαν κατασκευάζοντας αγωγούς, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και εναλλακτικές εξαγωγικές διαδρομές, και αυτές οι επενδύσεις έχουν συμβάλει στον περιορισμό των επιπτώσεων της σημερινής κρίσης.
Όμως οι υποδομές παράκαμψης δεν εξαλείφουν τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Απλώς μεταφέρουν την ενέργεια μέσω ενός διαφορετικού συνδυασμού αγωγών, λιμανιών και θαλάσσιων διαδρομών, καθένας από τους οποίους έχει τις δικές του ευπάθειες. Αυτό είναι το ευρύτερο μάθημα από τις τελευταίες επιθέσεις.
Η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται απλώς από την κατοχή πετρελαίου, αλλά από την ύπαρξη αρκετών εναλλακτικών δυνατοτήτων ώστε αυτό να μπορεί να παραχθεί, να μεταφερθεί και να παραδοθεί όταν ένα μέρος του συστήματος αποτυγχάνει.
Η αγορά πετρελαίου έχει ήδη μάθει πόσο ευάλωτα μπορούν να είναι τα Στενά του Ορμούζ. Τώρα ανακαλύπτει ότι και η οδός διαφυγής γύρω από το Ορμούζ έχει τις δικές της ευπάθειες.
www.worldenergynews.gr
