Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αναδιαμόρφωσε τις διεθνείς ενεργειακές ροές, εκτόξευσε το κόστος καυσίμων και λιπασμάτων και εξάντλησε σημαντικό μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων ασφαλείας - Η Ινδία, η Ευρώπη και οι διεθνείς αγορές βρήκαν εναλλακτικές λύσεις, αλλά η ανθεκτικότητα του συστήματος έχει πλέον υψηλό τίμημα
Οκτώ μήνες μετά την έναρξη των αναταράξεων που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά έχει αποδείξει ότι μπορεί να προσαρμόζεται ακόμη και στις πιο σοβαρές διαταραχές. Η κρίση στη ναυσιπλοΐα των Στενών του Ορμούζ απείλησε να προκαλέσει εκτεταμένες ελλείψεις πετρελαίου, φυσικού αερίου, καυσίμων αεροσκαφών και λιπασμάτων, με ιδιαίτερα έντονες επιπτώσεις στην Ασία και την Ευρώπη.
Τελικά, οι εναλλακτικές προμήθειες, η ανακατεύθυνση των εμπορικών ροών, η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων και ο περιορισμός της κατανάλωσης απέτρεψαν τα χειρότερα σενάρια.
Ωστόσο, η προσαρμογή αυτή δεν ήταν ανέξοδη. Οι τιμές αυξήθηκαν, οι μεταφορές έγιναν ακριβότερες και τα παγκόσμια αποθέματα ενέργειας μειώθηκαν σημαντικά. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς άντεξε το σύστημα την κρίση, αλλά και πόσο καλά προετοιμασμένο είναι για την επόμενη.
Όπως αναφέρει ο Robert Rapier σε άρθρο του στο OilPrice το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα αποδείχθηκε αξιοσημείωτα προσαρμοστικό, αλλά μεγάλο μέρος αυτής της προσαρμογής είχε σημαντικό κόστος.
Η Ινδία βρήκε νέες πηγές προμήθειας LPG
Η Ινδία αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πρώιμα παραδείγματα πραγματικής έλλειψης προϊόντος. Παραδοσιακά, η χώρα προμηθευόταν περίπου το 90% των εισαγωγών της σε LPG από τη Μέση Ανατολή, γεγονός που την καθιστούσε ιδιαίτερα ευάλωτη όταν η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ σχεδόν κατέρρευσε.
Η κυβέρνηση περιόρισε τις διαθέσιμες ποσότητες LPG για τη βιομηχανία, προκειμένου να προστατεύσει την τροφοδοσία των νοικοκυριών με αέριο μαγειρέματος. Παράλληλα, ενθάρρυνε ορισμένους καταναλωτές να στραφούν σε εναλλακτικά καύσιμα και έλαβε μέτρα για να αποτρέψει τη δημιουργία αποθεμάτων από φόβο έλλειψης, καθώς οι εξαγωγές LPG από τη Μέση Ανατολή μειώνονταν κατακόρυφα.
Τελικά, η Ινδία και άλλοι Ασιάτες αγοραστές κατάφεραν να βρουν εναλλακτικές προμήθειες, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Φορτία LPG από τις ΗΠΑ ανακατευθύνθηκαν προς την Ασία. Ωστόσο, η αντικατάσταση της κοντινής παραγωγής του Περσικού Κόλπου με προμήθειες από τις ακτές του Αμερικανικού Κόλπου του Μεξικού σήμαινε μεγαλύτερα ταξίδια και υψηλότερο κόστος μεταφοράς.
Μέχρι το φθινόπωρο, η άμεση έλλειψη είχε υποχωρήσει, καθώς οι εισαγωγές διαφοροποιήθηκαν και οι προμήθειες από τη Μέση Ανατολή άρχισαν να ανακάμπτουν.
Το συγκεκριμένο επεισόδιο ανέδειξε τόσο τη δύναμη όσο και τις αδυναμίες του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας. Η Ινδία δεν έμεινε απλώς χωρίς αέριο μαγειρέματος, επειδή οι εναλλακτικοί προμηθευτές ανταποκρίθηκαν στις υψηλότερες τιμές.
Ωστόσο, η εξασφάλιση αυτών των εναλλακτικών προμηθειών απαιτούσε μεγαλύτερες αλυσίδες εφοδιασμού, υψηλότερο κόστος, κυβερνητικές παρεμβάσεις και σημαντικές οικονομικές ζημιές για τις κρατικές εταιρείες εμπορίας καυσίμων, οι οποίες συνέχισαν να πωλούν επιδοτούμενο LPG κάτω από τις τιμές της αγοράς.
Η έλλειψη υποχώρησε, αλλά το οικονομικό κόστος δεν εξαφανίστηκε.
Οι αγορές λιπασμάτων προσαρμόστηκαν, αλλά όχι πλήρως
Τα λιπάσματα αποτέλεσαν μια ακόμη σημαντική πηγή ανησυχίας, καθώς ο Περσικός Κόλπος διαδραματίζει δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στην παγκόσμια γεωργία.
Οι παραγωγοί του Κόλπου αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και αμμωνίας, ενώ η περιοχή έχει επίσης μεγάλη σημασία για την αγορά θείου. Το θείο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων, επομένως οι διαταραχές μπορούν να επεκταθούν πολύ πέρα από τις χώρες που το παράγουν.
Οι ανησυχίες αυτές επιβεβαιώθηκαν γρήγορα. Οι τιμές της ουρίας εκτοξεύθηκαν μετά τη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εξαγωγών λιπασμάτων από τον Περσικό Κόλπο αποσύρθηκαν προσωρινά από την αγορά.
Αυτό ενίσχυσε τους φόβους ότι οι ελλείψεις λιπασμάτων θα μπορούσαν τελικά να μειώσουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών και να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές τροφίμων.
Η εξέλιξη αποδείχθηκε λιγότερο σοβαρή από ό,τι αρχικά αναμενόταν. Η Κίνα αύξησε τις εξαγωγές ουρίας, η ζήτηση υποχώρησε μετά την περίοδο εφαρμογής λιπασμάτων στο βόρειο ημισφαίριο και οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων απομακρύνθηκαν από τα πολεμικά υψηλά επίπεδα.
Οι αγορές φωσφορικών λιπασμάτων, ωστόσο, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη στενότητα, καθώς οι ελλείψεις θείου συνεχίζουν να περιορίζουν την παραγωγή.
Αντί για μια παρατεταμένη παγκόσμια έλλειψη λιπασμάτων, η αναταραχή μεταφέρθηκε σταδιακά μέσα στην αλυσίδα εφοδιασμού, καθώς ορισμένα σημεία συμφόρησης υποχώρησαν, ενώ άλλα παρέμειναν.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Οι ελλείψεις εμπορευμάτων σπάνια παραμένουν αμετάβλητες. Οι υψηλές τιμές ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση, προσελκύουν νέους προμηθευτές και μεταβάλλουν τις εμπορικές ροές. Ωστόσο, αυτές οι προσαρμογές απαιτούν χρόνο και συνήθως επιβάλλουν κόστος σε κάποιο άλλο σημείο του συστήματος.
Η Ευρώπη απέφυγε τις ελλείψεις, αλλά όχι το υψηλότερο κόστος
Η Ευρώπη ίσως αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα μιας έλλειψης που πολλοί φοβούνταν, αλλά τελικά σε μεγάλο βαθμό δεν εκδηλώθηκε.
Τον Απρίλιο, η απώλεια των προμηθειών καυσίμων αεροσκαφών από τη Μέση Ανατολή προκάλεσε ανησυχίες ότι οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πραγματικές ελλείψεις κατά τη διάρκεια της πολυάσχολης καλοκαιρινής τουριστικής περιόδου.
Η Ευρώπη είχε καταστεί ολοένα και πιο εξαρτημένη από τις εισαγωγές καυσίμων αεροσκαφών, καθώς η εγχώρια δυναμικότητα διύλισης μειωνόταν. Αυτό την άφηνε εκτεθειμένη στη διακοπή των προμηθειών από τον Περσικό Κόλπο.
Αντίθετα, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αύξησαν την παραγωγή καυσίμων αεροσκαφών, ενώ οι εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Αφρική συνέβαλαν στην αντικατάσταση των ποσοτήτων που έλειπαν από τη Μέση Ανατολή.
Τα αποθέματα προσέφεραν ένα επιπλέον περιθώριο ασφαλείας και το καλοκαίρι πέρασε χωρίς τη σοβαρή έλλειψη που ορισμένοι φοβούνταν.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη απέφυγε τις συνέπειες. Τα καύσιμα αεροσκαφών έγιναν αισθητά ακριβότερα, αναγκάζοντας τις αεροπορικές εταιρείες να απορροφήσουν υψηλότερο κόστος και να επανεξετάσουν δρομολόγια που πλέον δεν ήταν οικονομικά βιώσιμα.
Η αγορά αντιμετώπισε σε μεγάλο βαθμό τη φυσική έλλειψη μέσω υψηλότερων τιμών, εναλλακτικών διαδρομών εφοδιασμού, αυξημένης παραγωγής στα διυλιστήρια και μειωμένης ζήτησης.
Το φυσικό αέριο
Το φυσικό αέριο παρουσιάζει μια παρόμοια κατάσταση. Η Ευρώπη εισήλθε σε αυτή τη σύγκρουση από ισχυρότερη θέση σε σχέση με εκείνη που βρισκόταν κατά τη διάρκεια της κρίσης του ρωσικού φυσικού αερίου το 2022, επειδή είχε επεκταθεί η δυναμικότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και οι προμήθειες είχαν διαφοροποιηθεί.
Παρά ταύτα, οι υψηλότερες διεθνείς τιμές φυσικού αερίου κατέστησαν ακριβότερη την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Η Γερμανία εισήλθε στον Νοέμβριο με ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης για την έναρξη της χειμερινής περιόδου, αφήνοντας την Ευρώπη με μικρότερα περιθώρια ασφαλείας σε περίπτωση που ο χειμώνας που έρχεται αποδειχθεί ιδιαίτερα ψυχρός.
Η σημαντικότερη εξέλιξη από τον Απρίλιο ίσως δεν είναι κάποια μεμονωμένη έλλειψη, αλλά όσα συνέβησαν με τα αποθέματα και την πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα που υπό κανονικές συνθήκες λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι στις διαταραχές του εφοδιασμού.
Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου, παρά τις μεγάλες αποδεσμεύσεις ποσοτήτων από τα έκτακτα στρατηγικά αποθέματα.
Τα πετρελαιοφόρα ταξιδεύουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το κόστος μεταφοράς έχει αυξηθεί και τα αποθέματα ντίζελ παραμένουν περιορισμένα σε αρκετές περιοχές.
Αυτά τα αποθέματα ασφαλείας είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το παγκόσμιο σύστημα συνέχισε να λειτουργεί παρά την απώλεια ενός σημαντικού ενεργειακού σημείου διέλευσης.
Τα αποθέματα υπήρχαν ακριβώς για να αντιμετωπίζονται τέτοιου είδους έκτακτες καταστάσεις, ενώ οι υψηλότερες τιμές ενθάρρυναν τα διυλιστήρια, τους εμπόρους, τους παραγωγούς και τους καταναλωτές να προσαρμοστούν.
Ωστόσο, κάθε βαρέλι πετρελαίου που αντλείται από τις αποθήκες και κάθε μονάδα εφεδρικής παραγωγικής δυναμικότητας που τίθεται σε λειτουργία αφήνει λιγότερη προστασία απέναντι στην επόμενη διαταραχή.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η σύγκρουση με το Ιράν δεν εκδηλώθηκε μεμονωμένα.
Διακοπές λειτουργίας διυλιστηρίων, τυφώνες, ένας ψυχρός χειμώνας, μια ακόμη γεωπολιτική κρίση ή απλώς μια ζήτηση υψηλότερη από την αναμενόμενη θα επηρέαζαν πλέον ένα σύστημα που διαθέτει μικρότερα περιθώρια εφεδρείας από ό,τι είχε στις αρχές του έτους.
Μεγάλο μέρος του κόσμου αντιμετώπιζε ελλείψεις, ενώ οι Αμερικανοί βίωναν κυρίως υψηλότερες τιμές, η ανησυχία ήταν ότι μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να επεκταθεί στις μεταφορές, τη γεωργία, τη βιομηχανία και τις αγορές ενέργειας των νοικοκυριών.
Τα συμπεράσματα
Έξι μήνες αργότερα, τα αποτελέσματα είναι ανάμεικτα, αλλά αποκαλυπτικά. Η Ινδία αντιμετώπισε πραγματική έλλειψη LPG και βρήκε εναλλακτικές προμήθειες.
Οι τιμές των λιπασμάτων εκτοξεύθηκαν, αλλά οι αγορές αζωτούχων λιπασμάτων προσαρμόστηκαν, ενώ ορισμένοι περιορισμοί στην αγορά φωσφορικών λιπασμάτων εξακολουθούν να υφίστανται.
Η Ευρώπη απέφυγε μια μεγάλη έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών, αν και οι αεροπορικές εταιρείες και οι επιβάτες πληρώνουν υψηλότερο κόστος καυσίμων. Παράλληλα, η ήπειρος εισέρχεται στον χειμώνα με λιγότερο άνετα επίπεδα αποθεμάτων φυσικού αερίου.
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα λύγισε πολύ περισσότερο από όσο περίμεναν πολλοί, αλλά δεν κατέρρευσε.
Αυτό αποδεικνύει πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι το διεθνές εμπόριο όταν επιτρέπεται στις αγορές να ανακατευθύνουν τις προμήθειες προς τις περιοχές που είναι διατεθειμένες να πληρώσουν γι' αυτές.
Το λιγότερο καθησυχαστικό συμπέρασμα είναι ότι μεγάλο μέρος της ευελιξίας που απέτρεψε μια χειρότερη κρίση προήλθε από τα αποθέματα, την πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα, τα έκτακτα στρατηγικά αποθέματα, τις μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές και τη μείωση της ζήτησης.
Αυτά τα μέτρα αγόρασαν χρόνο για τον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα περιόρισαν το περιθώριο ασφαλείας που θα είναι διαθέσιμο για την επόμενη κρίση.
Οι ελλείψεις τον Απρίλιο δεν εξελίχθηκαν ακριβώς όπως αναμενόταν. Οι αγορές βρήκαν υποκατάστατες πηγές προμήθειας και οι καταναλωτές προσαρμόστηκαν, όπως συμβαίνει τελικά στις αγορές εμπορευμάτων.
Όμως, οι εναλλακτικές λύσεις είχαν το τίμημά τους και, έξι μήνες αργότερα, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα διαθέτει πλέον σημαντικά μικρότερα περιθώρια για να αντιμετωπίσει ένα νέο απρόοπτο.
www.worldenergynews.gr
Τελικά, οι εναλλακτικές προμήθειες, η ανακατεύθυνση των εμπορικών ροών, η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων και ο περιορισμός της κατανάλωσης απέτρεψαν τα χειρότερα σενάρια.
Ωστόσο, η προσαρμογή αυτή δεν ήταν ανέξοδη. Οι τιμές αυξήθηκαν, οι μεταφορές έγιναν ακριβότερες και τα παγκόσμια αποθέματα ενέργειας μειώθηκαν σημαντικά. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς άντεξε το σύστημα την κρίση, αλλά και πόσο καλά προετοιμασμένο είναι για την επόμενη.
Όπως αναφέρει ο Robert Rapier σε άρθρο του στο OilPrice το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα αποδείχθηκε αξιοσημείωτα προσαρμοστικό, αλλά μεγάλο μέρος αυτής της προσαρμογής είχε σημαντικό κόστος.
Η Ινδία βρήκε νέες πηγές προμήθειας LPG
Η Ινδία αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πρώιμα παραδείγματα πραγματικής έλλειψης προϊόντος. Παραδοσιακά, η χώρα προμηθευόταν περίπου το 90% των εισαγωγών της σε LPG από τη Μέση Ανατολή, γεγονός που την καθιστούσε ιδιαίτερα ευάλωτη όταν η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ σχεδόν κατέρρευσε.
Η κυβέρνηση περιόρισε τις διαθέσιμες ποσότητες LPG για τη βιομηχανία, προκειμένου να προστατεύσει την τροφοδοσία των νοικοκυριών με αέριο μαγειρέματος. Παράλληλα, ενθάρρυνε ορισμένους καταναλωτές να στραφούν σε εναλλακτικά καύσιμα και έλαβε μέτρα για να αποτρέψει τη δημιουργία αποθεμάτων από φόβο έλλειψης, καθώς οι εξαγωγές LPG από τη Μέση Ανατολή μειώνονταν κατακόρυφα.
Τελικά, η Ινδία και άλλοι Ασιάτες αγοραστές κατάφεραν να βρουν εναλλακτικές προμήθειες, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Φορτία LPG από τις ΗΠΑ ανακατευθύνθηκαν προς την Ασία. Ωστόσο, η αντικατάσταση της κοντινής παραγωγής του Περσικού Κόλπου με προμήθειες από τις ακτές του Αμερικανικού Κόλπου του Μεξικού σήμαινε μεγαλύτερα ταξίδια και υψηλότερο κόστος μεταφοράς.
Μέχρι το φθινόπωρο, η άμεση έλλειψη είχε υποχωρήσει, καθώς οι εισαγωγές διαφοροποιήθηκαν και οι προμήθειες από τη Μέση Ανατολή άρχισαν να ανακάμπτουν.
Το συγκεκριμένο επεισόδιο ανέδειξε τόσο τη δύναμη όσο και τις αδυναμίες του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας. Η Ινδία δεν έμεινε απλώς χωρίς αέριο μαγειρέματος, επειδή οι εναλλακτικοί προμηθευτές ανταποκρίθηκαν στις υψηλότερες τιμές.
Ωστόσο, η εξασφάλιση αυτών των εναλλακτικών προμηθειών απαιτούσε μεγαλύτερες αλυσίδες εφοδιασμού, υψηλότερο κόστος, κυβερνητικές παρεμβάσεις και σημαντικές οικονομικές ζημιές για τις κρατικές εταιρείες εμπορίας καυσίμων, οι οποίες συνέχισαν να πωλούν επιδοτούμενο LPG κάτω από τις τιμές της αγοράς.
Η έλλειψη υποχώρησε, αλλά το οικονομικό κόστος δεν εξαφανίστηκε.
Οι αγορές λιπασμάτων προσαρμόστηκαν, αλλά όχι πλήρως
Τα λιπάσματα αποτέλεσαν μια ακόμη σημαντική πηγή ανησυχίας, καθώς ο Περσικός Κόλπος διαδραματίζει δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στην παγκόσμια γεωργία.
Οι παραγωγοί του Κόλπου αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και αμμωνίας, ενώ η περιοχή έχει επίσης μεγάλη σημασία για την αγορά θείου. Το θείο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων, επομένως οι διαταραχές μπορούν να επεκταθούν πολύ πέρα από τις χώρες που το παράγουν.
Οι ανησυχίες αυτές επιβεβαιώθηκαν γρήγορα. Οι τιμές της ουρίας εκτοξεύθηκαν μετά τη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ εκατομμύρια μετρικοί τόνοι εξαγωγών λιπασμάτων από τον Περσικό Κόλπο αποσύρθηκαν προσωρινά από την αγορά.
Αυτό ενίσχυσε τους φόβους ότι οι ελλείψεις λιπασμάτων θα μπορούσαν τελικά να μειώσουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών και να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές τροφίμων.
Η εξέλιξη αποδείχθηκε λιγότερο σοβαρή από ό,τι αρχικά αναμενόταν. Η Κίνα αύξησε τις εξαγωγές ουρίας, η ζήτηση υποχώρησε μετά την περίοδο εφαρμογής λιπασμάτων στο βόρειο ημισφαίριο και οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων απομακρύνθηκαν από τα πολεμικά υψηλά επίπεδα.
Οι αγορές φωσφορικών λιπασμάτων, ωστόσο, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη στενότητα, καθώς οι ελλείψεις θείου συνεχίζουν να περιορίζουν την παραγωγή.
Αντί για μια παρατεταμένη παγκόσμια έλλειψη λιπασμάτων, η αναταραχή μεταφέρθηκε σταδιακά μέσα στην αλυσίδα εφοδιασμού, καθώς ορισμένα σημεία συμφόρησης υποχώρησαν, ενώ άλλα παρέμειναν.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Οι ελλείψεις εμπορευμάτων σπάνια παραμένουν αμετάβλητες. Οι υψηλές τιμές ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση, προσελκύουν νέους προμηθευτές και μεταβάλλουν τις εμπορικές ροές. Ωστόσο, αυτές οι προσαρμογές απαιτούν χρόνο και συνήθως επιβάλλουν κόστος σε κάποιο άλλο σημείο του συστήματος.
Η Ευρώπη απέφυγε τις ελλείψεις, αλλά όχι το υψηλότερο κόστος
Η Ευρώπη ίσως αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα μιας έλλειψης που πολλοί φοβούνταν, αλλά τελικά σε μεγάλο βαθμό δεν εκδηλώθηκε.
Τον Απρίλιο, η απώλεια των προμηθειών καυσίμων αεροσκαφών από τη Μέση Ανατολή προκάλεσε ανησυχίες ότι οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πραγματικές ελλείψεις κατά τη διάρκεια της πολυάσχολης καλοκαιρινής τουριστικής περιόδου.
Η Ευρώπη είχε καταστεί ολοένα και πιο εξαρτημένη από τις εισαγωγές καυσίμων αεροσκαφών, καθώς η εγχώρια δυναμικότητα διύλισης μειωνόταν. Αυτό την άφηνε εκτεθειμένη στη διακοπή των προμηθειών από τον Περσικό Κόλπο.
Αντίθετα, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αύξησαν την παραγωγή καυσίμων αεροσκαφών, ενώ οι εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Αφρική συνέβαλαν στην αντικατάσταση των ποσοτήτων που έλειπαν από τη Μέση Ανατολή.
Τα αποθέματα προσέφεραν ένα επιπλέον περιθώριο ασφαλείας και το καλοκαίρι πέρασε χωρίς τη σοβαρή έλλειψη που ορισμένοι φοβούνταν.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη απέφυγε τις συνέπειες. Τα καύσιμα αεροσκαφών έγιναν αισθητά ακριβότερα, αναγκάζοντας τις αεροπορικές εταιρείες να απορροφήσουν υψηλότερο κόστος και να επανεξετάσουν δρομολόγια που πλέον δεν ήταν οικονομικά βιώσιμα.
Η αγορά αντιμετώπισε σε μεγάλο βαθμό τη φυσική έλλειψη μέσω υψηλότερων τιμών, εναλλακτικών διαδρομών εφοδιασμού, αυξημένης παραγωγής στα διυλιστήρια και μειωμένης ζήτησης.
Το φυσικό αέριο
Το φυσικό αέριο παρουσιάζει μια παρόμοια κατάσταση. Η Ευρώπη εισήλθε σε αυτή τη σύγκρουση από ισχυρότερη θέση σε σχέση με εκείνη που βρισκόταν κατά τη διάρκεια της κρίσης του ρωσικού φυσικού αερίου το 2022, επειδή είχε επεκταθεί η δυναμικότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και οι προμήθειες είχαν διαφοροποιηθεί.
Παρά ταύτα, οι υψηλότερες διεθνείς τιμές φυσικού αερίου κατέστησαν ακριβότερη την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Η Γερμανία εισήλθε στον Νοέμβριο με ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης για την έναρξη της χειμερινής περιόδου, αφήνοντας την Ευρώπη με μικρότερα περιθώρια ασφαλείας σε περίπτωση που ο χειμώνας που έρχεται αποδειχθεί ιδιαίτερα ψυχρός.
Η σημαντικότερη εξέλιξη από τον Απρίλιο ίσως δεν είναι κάποια μεμονωμένη έλλειψη, αλλά όσα συνέβησαν με τα αποθέματα και την πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα που υπό κανονικές συνθήκες λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι στις διαταραχές του εφοδιασμού.
Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου, παρά τις μεγάλες αποδεσμεύσεις ποσοτήτων από τα έκτακτα στρατηγικά αποθέματα.
Τα πετρελαιοφόρα ταξιδεύουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το κόστος μεταφοράς έχει αυξηθεί και τα αποθέματα ντίζελ παραμένουν περιορισμένα σε αρκετές περιοχές.
Αυτά τα αποθέματα ασφαλείας είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το παγκόσμιο σύστημα συνέχισε να λειτουργεί παρά την απώλεια ενός σημαντικού ενεργειακού σημείου διέλευσης.
Τα αποθέματα υπήρχαν ακριβώς για να αντιμετωπίζονται τέτοιου είδους έκτακτες καταστάσεις, ενώ οι υψηλότερες τιμές ενθάρρυναν τα διυλιστήρια, τους εμπόρους, τους παραγωγούς και τους καταναλωτές να προσαρμοστούν.
Ωστόσο, κάθε βαρέλι πετρελαίου που αντλείται από τις αποθήκες και κάθε μονάδα εφεδρικής παραγωγικής δυναμικότητας που τίθεται σε λειτουργία αφήνει λιγότερη προστασία απέναντι στην επόμενη διαταραχή.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η σύγκρουση με το Ιράν δεν εκδηλώθηκε μεμονωμένα.
Διακοπές λειτουργίας διυλιστηρίων, τυφώνες, ένας ψυχρός χειμώνας, μια ακόμη γεωπολιτική κρίση ή απλώς μια ζήτηση υψηλότερη από την αναμενόμενη θα επηρέαζαν πλέον ένα σύστημα που διαθέτει μικρότερα περιθώρια εφεδρείας από ό,τι είχε στις αρχές του έτους.
Μεγάλο μέρος του κόσμου αντιμετώπιζε ελλείψεις, ενώ οι Αμερικανοί βίωναν κυρίως υψηλότερες τιμές, η ανησυχία ήταν ότι μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να επεκταθεί στις μεταφορές, τη γεωργία, τη βιομηχανία και τις αγορές ενέργειας των νοικοκυριών.
Τα συμπεράσματα
Έξι μήνες αργότερα, τα αποτελέσματα είναι ανάμεικτα, αλλά αποκαλυπτικά. Η Ινδία αντιμετώπισε πραγματική έλλειψη LPG και βρήκε εναλλακτικές προμήθειες.
Οι τιμές των λιπασμάτων εκτοξεύθηκαν, αλλά οι αγορές αζωτούχων λιπασμάτων προσαρμόστηκαν, ενώ ορισμένοι περιορισμοί στην αγορά φωσφορικών λιπασμάτων εξακολουθούν να υφίστανται.
Η Ευρώπη απέφυγε μια μεγάλη έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών, αν και οι αεροπορικές εταιρείες και οι επιβάτες πληρώνουν υψηλότερο κόστος καυσίμων. Παράλληλα, η ήπειρος εισέρχεται στον χειμώνα με λιγότερο άνετα επίπεδα αποθεμάτων φυσικού αερίου.
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα λύγισε πολύ περισσότερο από όσο περίμεναν πολλοί, αλλά δεν κατέρρευσε.
Αυτό αποδεικνύει πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι το διεθνές εμπόριο όταν επιτρέπεται στις αγορές να ανακατευθύνουν τις προμήθειες προς τις περιοχές που είναι διατεθειμένες να πληρώσουν γι' αυτές.
Το λιγότερο καθησυχαστικό συμπέρασμα είναι ότι μεγάλο μέρος της ευελιξίας που απέτρεψε μια χειρότερη κρίση προήλθε από τα αποθέματα, την πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα, τα έκτακτα στρατηγικά αποθέματα, τις μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές και τη μείωση της ζήτησης.
Αυτά τα μέτρα αγόρασαν χρόνο για τον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα περιόρισαν το περιθώριο ασφαλείας που θα είναι διαθέσιμο για την επόμενη κρίση.
Οι ελλείψεις τον Απρίλιο δεν εξελίχθηκαν ακριβώς όπως αναμενόταν. Οι αγορές βρήκαν υποκατάστατες πηγές προμήθειας και οι καταναλωτές προσαρμόστηκαν, όπως συμβαίνει τελικά στις αγορές εμπορευμάτων.
Όμως, οι εναλλακτικές λύσεις είχαν το τίμημά τους και, έξι μήνες αργότερα, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα διαθέτει πλέον σημαντικά μικρότερα περιθώρια για να αντιμετωπίσει ένα νέο απρόοπτο.
www.worldenergynews.gr
