Μια νέα πειραματική θεραπεία θα μπορούσε επιτέλους να προσφέρει ελπίδα σε εκατομμύρια ανθρώπους με ξηρή ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας - μία από τις κύριες αιτίες τύφλωσης σε ηλικιωμένους ενήλικες
Ερευνητές στο Aalto University ανακάλυψαν έναν τρόπο να θερμαίνουν απαλά τον ιστό στο πίσω μέρος του ματιού χρησιμοποιώντας υπέρυθρο φως, ενεργοποιώντας τα φυσικά συστήματα «καθαρισμού και επιδιόρθωσης» των κυττάρων πριν προκληθεί σοβαρή βλάβη.
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (AMD) επηρεάζει έναν τεράστιο αριθμό ηλικιωμένων ενηλίκων. Περίπου το 1/3 των ατόμων άνω των 80 ετών έχουν AMD, και περίπου 20 εκατομμύρια Αμερικανοί ηλικίας 40 ετών και άνω ζουν με την πάθηση.
Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι η ξηρή μορφή της AMD. Συνήθως εξελίσσεται σταδιακά, αλλά με τον χρόνο μπορεί να βλάψει την κεντρική όραση, καθιστώντας πιο δύσκολη την αναγνώριση προσώπων, την ανάγνωση, την οδήγηση ή την εστίαση σε αντικείμενα ευθείας όρασης.
Οι γιατροί εξακολουθούν να έχουν περιορισμένες επιλογές για να τη σταματήσουν έγκαιρα
Ωστόσο, μια μελέτη από το Aalto University προτείνει μια διαφορετική στρατηγική.
Αντί να προσπαθούν να αντικαταστήσουν κατεστραμμένα κύτταρα αφού έχει ήδη προχωρήσει η απώλεια όρασης, οι ερευνητές διερευνούν αν μπορούν να βοηθήσουν τα ευάλωτα κύτταρα του ματιού να αμυνθούν και να επιδιορθωθούν πριν η ασθένεια προκαλέσει σοβαρή βλάβη.
Η προσέγγιση χρησιμοποιεί ελεγχόμενη θερμότητα που παρέχεται με υπέρυθρο φως κοντινού φάσματος.
Ο στόχος είναι να θερμανθεί απαλά ο ιστός στο πίσω μέρος του ματιού όσο χρειάζεται για να ενεργοποιηθούν τα φυσικά συστήματα επιδιόρθωσης, χωρίς να προκληθεί βλάβη.
Βοηθώντας τα γερασμένα κύτταρα του ματιού να αμυνθούν
Ο καθηγητής Ari Koskelainen λέει ότι η ιδέα είναι να ενισχυθεί ο προστατευτικός μηχανισμός μέσα στα προσβεβλημένα κύτταρα.
«Η κυτταρική λειτουργικότητα και οι προστατευτικοί μηχανισμοί εξασθενούν με την ηλικία, γεγονός που εκθέτει τον βυθό [την εσωτερική επιφάνεια στο πίσω μέρος του ματιού] σε έντονο οξειδωτικό στρες», εξηγεί.
«Οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου βλάπτουν τις πρωτεΐνες, προκαλώντας λανθασμένη αναδίπλωση και συσσωμάτωση, και στη συνέχεια αρχίζουν να συσσωρεύονται λιπώδεις πρωτεϊνικές εναποθέσεις που ονομάζονται drusen, οι οποίες είναι το κύριο διαγνωστικό κριτήριο για τη ξηρή μορφή της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας» συμπλήρωσε ο ίδιος.
Αυτές οι λιπώδεις πρωτεϊνικές εναποθέσεις, γνωστές ως drusen, είναι ένα βασικό προειδοποιητικό σημάδι της ξηρής AMD.
Καθώς συσσωρεύονται, μπορούν να επηρεάσουν την υγεία του αμφιβληστροειδούς, ιδιαίτερα της ωχράς κηλίδας, του τμήματος του ματιού που είναι υπεύθυνο για την καθαρή κεντρική όραση.
Η νέα μέθοδος έχει σχεδιαστεί για το στάδιο της πρώιμης διάγνωσης, όταν μπορεί να υπάρχει ακόμη χρόνος για επιβράδυνση ή ενδεχομένως αναστολή της εξέλιξης της νόσου.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος που η εργασία έχει τραβήξει την προσοχή: Στοχεύει τη βλάβη πριν αυτή γίνει καταστροφική.
Γιατί η θερμότητα μπορεί να βοηθήσει
Ο ιστός πρέπει να θερμανθεί μόνο κατά λίγους βαθμούς, και το πίσω μέρος του ματιού είναι δύσκολο να μετρηθεί άμεσα. Αν η θερμοκρασία ξεπεράσει τους 45 βαθμούς Κελσίου, μπορεί να προκληθεί βλάβη στον ιστό.
Για να λύσουν αυτό το πρόβλημα, οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα σύστημα που μπορεί να θερμαίνει τον ιστό με υπέρυθρο φως κοντινού φάσματος, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθεί τη θερμοκρασία.
Αυτός ο έλεγχος σε πραγματικό χρόνο είναι κεντρικός για την προσέγγιση, καθώς η θεραπεία εξαρτάται από τη διατήρηση ενός ασφαλούς και χρήσιμου εύρους.
Η θερμότητα δεν προορίζεται για να κάψει ή να καταστρέψει ιστό. Αντίθετα, λειτουργεί περισσότερο ως ελεγχόμενο σήμα στρες. Οι ερευνητές ελπίζουν να ενεργοποιήσουν προστατευτικές αντιδράσεις που εξασθενούν με την ηλικία.
Μία από αυτές περιλαμβάνει τις πρωτεΐνες θερμικού σοκ (heat shock proteins). Αυτές οι πρωτεΐνες παράγονται όταν τα κύτταρα βρίσκονται υπό στρες και μπορούν να βοηθήσουν τις κατεστραμμένες πρωτεΐνες να αναδιπλωθούν σωστά. Αν η επιδιόρθωση δεν είναι δυνατή, οι λανθασμένες πρωτεΐνες συνήθως διασπώνται σε αμινοξέα ώστε το κύτταρο να τις επαναχρησιμοποιήσει ή να τις απομακρύνει.
Ενεργοποιώντας το σύστημα καθαρισμού του κυττάρου
Αν οι κατεστραμμένες πρωτεΐνες έχουν ήδη συσσωρευτεί, μια άλλη διαδικασία γίνεται σημαντική. Ονομάζεται αυτοφαγία, και ο Yoshinori Ohsumi έλαβε το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 2016 για ανακαλύψεις σχετικές με αυτήν.
Η αυτοφαγία λειτουργεί σαν σύστημα καθαρισμού του κυττάρου. Μια μεμβράνη σχηματίζεται γύρω από ανεπιθύμητο υλικό, και ειδικές πρωτεΐνες αναγνώρισης βοηθούν στη διοχέτευση ενζύμων που διασπούν παλιά ή κατεστραμμένα συστατικά.
Στην ξηρή AMD, αυτός ο μηχανισμός καθαρισμού έχει σημασία, επειδή οι πρωτεϊνικές εναποθέσεις και το κυτταρικό στρες είναι βασικά χαρακτηριστικά της νόσου.
«Καταφέραμε να δείξουμε ότι μπορούμε να ενεργοποιήσουμε όχι μόνο την παραγωγή των πρωτεϊνών θερμικού σοκ, αλλά και την αυτοφαγία μέσω των θερμικών σοκ. Αυτή η διαδικασία είναι σαν αποκομιδή απορριμμάτων», λέει ο Koskelainen.
Αυτό καθιστά τη θεραπεία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Δεν στοχεύει μόνο ένα σύμπτωμα. Προσπαθεί να επανενεργοποιήσει δύο βασικά συστήματα επιβίωσης που χρησιμοποιούν τα κύτταρα για να επιδιορθώνουν βλάβες και να απομακρύνουν επιβλαβές υλικό.
Ενθαρρυντικά αποτελέσματα πριν από δοκιμές σε ανθρώπους
Η μέθοδος έχει δοκιμαστεί σε ποντίκια και χοίρους. Σε αυτές τις μελέτες σε ζώα, οι ερευνητές έδειξαν ότι η ελεγχόμενη θέρμανση μπορεί να ενεργοποιήσει την επιθυμητή προστατευτική απόκριση στον ιστό του αμφιβληστροειδούς.
Το επόμενο σημαντικό βήμα είναι οι δοκιμές σε ανθρώπους. Οι κλινικές δοκιμές σε ασθενείς έχουν προγραμματιστεί να ξεκινήσουν στη Φινλανδία την άνοιξη του 2026. Το πρώτο στάδιο θα επικεντρωθεί στην ασφάλεια, όχι στο αν η θεραπεία βελτιώνει την όραση ή σταματά την εξέλιξη της AMD. Αν αυτή η φάση πάει καλά, οι ερευνητές ελπίζουν να μάθουν πόσο συχνά θα πρέπει να επαναλαμβάνεται η διαδικασία.
«Η θεραπεία πρέπει να είναι επαναλαμβανόμενη, καθώς η απόκριση μπορεί να αρχίσει να εξασθενεί ήδη λίγες ημέρες μετά τη θεραπεία», λέει ο Koskelainen.
Αυτό το στοιχείο είναι σημαντικό. Η θεραπεία μπορεί να μην είναι μια εφάπαξ λύση. Αν λειτουργήσει στους ανθρώπους, θα μπορούσε να μοιάζει περισσότερο με θεραπεία συντήρησης, που επαναλαμβάνεται περιοδικά για να διατηρεί ενεργά τα προστατευτικά συστήματα του ματιού.
Ένας ταχέως εξελισσόμενος τομέας για την ξηρή AMD
Μέχρι τώρα, η ξηρή AMD περιγραφόταν συχνά ως μια κατάσταση με λίγες ουσιαστικές θεραπευτικές επιλογές, ειδικά στα πρώιμα στάδια.
Στις ΗΠΑ, ο FDA έχει εγκρίνει το Valeda Light Delivery System, μια διαφορετική συσκευή βασισμένη στο φως για επιλεγμένους ασθενείς με ξηρή AMD. Σε αντίθεση με τη θεραπεία του Aalto, το Valeda χρησιμοποιεί φωτοβιοδιέγερση αντί για ελεγχόμενη θέρμανση του αμφιβληστροειδούς.
Τα έγγραφα του FDA το περιγράφουν ως συνταγογραφούμενη συσκευή που προορίζεται να βελτιώσει την οπτική οξύτητα σε ασθενείς με ορισμένες μορφές ξηρής AMD και χωρίς γεωγραφική ατροφία που αφορά το κέντρο ή νεοαγγειακή μακροπάθεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η θεραπεία του Aalto έχει ήδη αποδειχθεί σε ασθενείς. Παραμένει πειραματική μέχρι τα δεδομένα από τις δοκιμές σε ανθρώπους να δείξουν αν είναι ασφαλής και αποτελεσματική, αλλά κερδίζει σοβαρή προσοχή.
Από ανακάλυψη στο εργαστήριο στις κλινικές οφθαλμολογίας
Η μελέτη του Aalto δημοσιεύθηκε στο Nature Communications. Οι ερευνητές εργάζονται επίσης για την εμπορική αξιοποίηση της τεχνολογίας μέσω μιας νεοφυούς επιχείρησης έρευνας-σε-επιχείρηση με την ονομασία Maculaser.
«Ένα αισιόδοξο χρονοδιάγραμμα θα έβλεπε τη μέθοδο να χρησιμοποιείται ήδη σε νοσοκομειακές οφθαλμολογικές κλινικές μέσα σε μόλις τρία χρόνια», λέει ο Koskelainen. «Ο τελικός στόχος είναι να είναι άμεσα διαθέσιμη στον τοπικό οφθαλμίατρό σας».
Αν οι μελλοντικές μελέτες επιβεβαιώσουν τα πρώιμα αποτελέσματα, ένας ελεγχόμενος παλμός θερμότητας λέιζερ θα μπορούσε να γίνει ένας νέος τρόπος για να βοηθηθούν τα γερασμένα μάτια να προστατευθούν πριν ξεκινήσει η απώλεια όρασης.
www.worldenergynews.gr
