Ειδικοί εκτιμούν ότι οι αποτελεσματικές επιθεωρήσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας απαιτούν ευρεία πρόσβαση για την επαλήθευση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, των δραστηριοτήτων εμπλουτισμού και των πυρηνικών υποδομών
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες και σύνθετες προκλήσεις επιθεώρησης και επαλήθευσης σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Μετά από στρατιωτικά πλήγματα και περιορισμένη πρόσβαση σε κρίσιμες εγκαταστάσεις, η δυνατότητα της υπηρεσίας να παρακολουθήσει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και τις σχετικές δραστηριότητες της Τεχεράνης έχει αποδυναμωθεί.
Εν μέσω μιας συνεχιζόμενης διαμάχης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης σχετικά με το αν οι διεθνείς παρατηρητές μπορούν να επαληθεύσουν τη συμμόρφωση του Ιράν με τις υποχρεώσεις του για τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων, πρώην αξιωματούχοι δήλωσαν στο RFE/RL ότι η κλίμακα, το εύρος και το επίπεδο πρόσβασης είναι κρίσιμα για την επιτυχία των επιθεωρήσεων σύμφωνα με το OilPrice.
Οι λεπτομέρειες αυτών δεν έχουν ακόμη καθοριστεί, αν και ο Ραφαέλ Γκρόσι, επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), δήλωσε ότι ο οργανισμός του ΟΗΕ «θα εργαστεί πολύ σύντομα πάνω στις λεπτομέρειες — ημερομηνίες, διαδικασίες, τοποθεσίες».
Αυτό δεν σημαίνει, σύμφωνα με ειδικούς, ότι ο οργανισμός δεν έχει ήδη καταρτίσει ένα σχέδιο προτεραιοτήτων για πιθανές επιθεωρήσεις.
«Σχεδόν σίγουρα έχουν ένα σχέδιο για το πότε θα επιστρέψουν, ποιες είναι οι προτεραιότητες, πού θα ήθελαν να πάνε πρώτα, δεύτερα, τρίτα», δήλωσε η Λόρα Ρόκγουντ, πρώην διαπραγματεύτρια της IAEA για το Ιράν, στο RFE/RL.
«Το βασικό είναι να βρεθεί πού ακριβώς βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο... θα στοιχημάτιζα ότι έχουν ήδη ένα σχέδιο για την ημέρα που θα χρειαστεί να επιστρέψουν», πρόσθεσε η Ρόκγουντ, η οποία συμμετείχε σε υψηλού επιπέδου διαπραγματεύσεις για το Ιράν κατά τη διάρκεια 28ετούς καριέρας στη IAEA πριν αποσυρθεί το 2013.
Απομείωση ουρανίου
Ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει στο υψηλότερο επίπεδο πυρηνικών επιθεωρήσεων και το Ιράν λέει ότι δεν σκοπεύει να επιτρέψει τις επιθεωρήσεις, το σημείο 8 του μνημονίου κατανόησης (MOU) ΗΠΑ–Ιράν αναφέρει ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε μια «ελάχιστη μεθοδολογία» σύμφωνα με την οποία τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) του Ιράν θα «απομειώνονται επί τόπου υπό την εποπτεία της ΔΟΑΕ».
Ωστόσο, οι λεπτομέρειες αυτού μπορεί επίσης να αποδειχθούν αμφιλεγόμενες.
«Αν οι επιθεωρητές της IAEA μπορούσαν να μετρήσουν και να χαρακτηρίσουν τόσο το υψηλά όσο και το χαμηλά εμπλουτισμένο υλικό πριν από την απομείωση, τότε η απλή αριθμητική δίνει μια καλή εικόνα του προϊόντος. Στη συνέχεια θα ήθελαν να το μετρήσουν και να το σφραγίσουν για μελλοντική λογοδοσία», δήλωσε ο Μάθιου Σαρπ, πρώην διευθυντής για τα πυρηνικά ζητήματα του Ιράν στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (NSC) την περίοδο 2021–2022.
«Αν όμως, από την άλλη, το Ιράν κάνει μόνο του την απομείωση και στη συνέχεια δώσει το προϊόν στους επιθεωρητές, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να γνωρίζουμε πόσο HEU υπήρχε αρχικά, κάτι που θα μπορούσε να δημιουργήσει αβεβαιότητες για το αν όλο το υλικό εμπλουτισμού στο 60% έχει απομειωθεί ή αν μέρος του παραμένει εκτός γνώσης μας», είπε ο Σαρπ, σήμερα ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών του MIT.
Αυτή τη στιγμή, η τοποθεσία περίπου 450 κιλών HEU του Ιράν δεν είναι σαφής. Μετά τις αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μπορεί να είναι θαμμένο κάτω από συντρίμμια σε υπόγειο καταφύγιο κάτω από ένα βουνό ή οι ιρανικές αρχές να έχουν μεταφέρει μέρος ή όλο το υλικό αλλού για να το αποκρύψουν.
Αν όμως εντοπιστεί και απομειωθεί με επιτυχία, το επόμενο βήμα είναι να αποτραπεί η επανεμπλούτισή του στο μέλλον.
Παρακολούθηση εμπλουτισμού
Το MOU αναφέρει ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να «συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού και άλλα αμοιβαία συμφωνημένα θέματα σχετικά με τις πυρηνικές ανάγκες της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με βάση ένα ικανοποιητικό πλαίσιο που θα συμφωνηθεί στην τελική συμφωνία».
Ειδικοί δήλωσαν ότι η επαλήθευση αυτού πρέπει να περιλαμβάνει ρόλο της IAEA .
«Οποιαδήποτε αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου είναι σχετικά άνευ νοήματος αν δεν μπορεί να επαληθευτεί και αν η IAEA δεν έχει πρόσβαση ώστε να διασφαλίσει ότι δεν υπάρχουν κρυφές πυρηνικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τον εμπλουτισμό αλλού στη χώρα», δήλωσε η Κέλσι Νταβενπορτ, διευθύντρια πολιτικής μη διάδοσης στο Arms Control Association.
«Το επίπεδο πρόσβασης, η παροχή πληροφοριών στη IAEA , το πόσο γρήγορα το Ιράν πρέπει να συμμορφωθεί με αιτήματα πρόσβασης — όλα αυτά θα είναι καθοριστικά», είπε.
«Μόλις το επίπεδο εμπλουτισμού πέσει χαμηλά, κάτω από 5%, είναι πολύ πιο ασφαλές να μεταφερθεί το υλικό εκτός χώρας. Θα μπορούσε να αποθηκευτεί σε διεθνή τράπεζα καυσίμου στο Καζακστάν», πρόσθεσε η Νταβενπορτ.
Η ιδέα της αποστολής του απομειωμένου ουρανίου εκτός Ιράν φαίνεται να βρίσκει σύμφωνες τις ΗΠΑ. Σε πρόσφατη ενημέρωση προς δημοσιογράφους, ένας αξιωματούχος είπε ότι η αραίωση εντός Ιράν είναι «το ελάχιστο», αλλά ότι «θα πιέσουμε για περισσότερα».
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος είπε ότι η Ουάσιγκτον θα βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στον πυρηνικό οργανισμό του ΟΗΕ και σε τεχνικές ομάδες των ΗΠΑ για την επαλήθευση. «Δεν είμαστε στον τομέα της εμπιστοσύνης», είπε ο αξιωματούχος.
Η ΔΟΑΕ έχει στο παρελθόν επαληθεύσει τη συμμόρφωση του Ιράν με τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, την οποία επικύρωσε το 1970, καθώς και με το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015.
www.worldenergynews.gr
