Μια πιθανή αλλαγή κατεύθυνσης στην εμπορική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης σηματοδοτεί κοινό άτυπο διπλωματικό έγγραφο που παρουσίασαν αυτή την εβδομάδα Γαλλία και Γερμανία, ζητώντας την ενίσχυση των ευρωπαϊκών εργαλείων εμπορικής άμυνας, οικονομικής ασφάλειας και βιομηχανικής πολιτικής. Η παρέμβαση έρχεται λίγες ημέρες πριν από τις συνομιλίες του Ευρωπαίου επιτρόπου Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς στο Πεκίνο και ενόψει της συζήτησης των Ευρωπαίων ηγετών για νέα προστατευτικά μέτρα.
Το κείμενο δεν κατονομάζει συγκεκριμένες χώρες, ωστόσο η συγκυρία παραπέμπει πρωτίστως στην Κίνα. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ έναντι της κινεζικής οικονομίας εκτιμάται ότι έφτασε το 2025 περίπου το 1 δισ. ευρώ ημερησίως, εντείνοντας τις ανησυχίες για τις ανισορροπίες στο διεθνές εμπόριο και τις επιπτώσεις των πρακτικών που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό. Η επιλογή, πάντως, να διατηρηθεί ουδέτερη διατύπωση ως προς τις χώρες στις οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν τα μέτρα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν και έναντι άλλων εμπορικών εταίρων.
Από τη διαφωνία για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα στη γαλλογερμανική σύγκλιση
Η κοινή στάση Παρισιού και Βερολίνου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μόλις πριν από δύο χρόνια οι δύο χώρες είχαν βρεθεί σε αντίθετες πλευρές στο ζήτημα των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων. Η ΕΕ επέβαλε τότε αντισταθμιστικούς δασμούς έως 35%, έπειτα από έρευνα για επιδοτήσεις που θεωρήθηκαν ασύμβατες με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Η Γερμανία είχε καταψηφίσει την επιβολή των δασμών, επικαλούμενη τον κίνδυνο κινεζικών αντιποίνων, ενώ η Γαλλία είχε υποστηρίξει το μέτρο. Παράλληλα, η αποτελεσματικότητά του αποδείχθηκε περιορισμένη: οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες απορρόφησαν μέρος του πρόσθετου κόστους και στράφηκαν περισσότερο στις εξαγωγές υβριδικών μοντέλων, τα οποία δεν καλύπτονταν από τους συγκεκριμένους δασμούς.
Η σημερινή συμφωνία των δύο μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ να ζητήσουν συντονισμένη και ισχυρότερη εμπορική αντίδραση συνιστά, επομένως, αξιοσημείωτη μεταβολή. Το πραγματικό βάρος της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι προτάσεις θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες αποφάσεις και εφαρμοστέα μέτρα.
Περισσότερα εργαλεία κατά του αθέμιτου ανταγωνισμού
Το γαλλογερμανικό έγγραφο αναγνωρίζει ότι οι επίμονες εμπορικές ανισορροπίες και τα ελλείμματα που συνδέονται με πρακτικές στρέβλωσης της αγοράς απαιτούν πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση. Η θέση αυτή σηματοδοτεί μετατόπιση σε σχέση με την προηγούμενη στάση της ΕΕ, η οποία είχε απορρίψει ως παραπλανητικές τις αμερικανικές ανησυχίες για τα εμπορικά ελλείμματα και τις παγκόσμιες ανισορροπίες.
Παράλληλα, προτείνεται ευρύτερη αξιοποίηση των παραδοσιακών μηχανισμών εμπορικής άμυνας, όπως οι δασμοί αντιντάμπινγκ, οι αντισταθμιστικοί δασμοί κατά των επιδοτήσεων και τα μέτρα διασφάλισης. Οι δύο κυβερνήσεις ζητούν επίσης πιο ενεργή χρήση των διακριτικών αρμοδιοτήτων που διαθέτει ήδη η ΕΕ: από την έναρξη ερευνών με πρωτοβουλία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έως την επέκταση της προστασίας σε ευρύτερες κατηγορίες προϊόντων και την ενίσχυση των πόρων που διατίθενται στις σχετικές διαδικασίες.
Ωστόσο, η εντατικότερη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων δεν θεωρείται από μόνη της επαρκής απάντηση. Οι χρονοβόρες έρευνες, οι αυστηρές προϋποθέσεις για την απόδειξη ζημίας και οι δυσκολίες αποτίμησης των επιδοτήσεων και του ντάμπινγκ σε οικονομίες που δεν λειτουργούν με όρους ελεύθερης αγοράς περιορίζουν την αποτελεσματικότητά τους.
Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόταση για συντόμευση των διαδικασιών και διεύρυνση των αρμοδιοτήτων, μεταξύ άλλων ώστε να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα η καταστρατήγηση των εμπορικών μέτρων. Οι αλλαγές αυτές θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή αντίδραση, χωρίς όμως να απαιτούν κατ’ ανάγκη την άμεση δημιουργία ενός εντελώς νέου πλαισίου.
Η Κομισιόν στο επίκεντρο ενός ταχύτερου μηχανισμού αντίδρασης
Η πιο σημαντική πρόταση αφορά τη δημιουργία ενός νέου εργαλείου που θα επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει γρήγορα προσαρμοσμένα εμπορικά ή άλλα αντίμετρα απέναντι σε πιέσεις, εξαναγκασμό ή αντίποινα από τρίτες χώρες.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο μοντέλο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί να ενεργοποιεί τα μέτρα, εκτός εάν ειδική πλειοψηφία των κρατών-μελών τα απορρίψει. Η αλλαγή αυτή θα διαφοροποιούσε ουσιαστικά τη σημερινή διαδικασία, καθώς ο υφιστάμενος μηχανισμός κατά του οικονομικού εξαναγκασμού προϋποθέτει την ενεργή στήριξη των κρατών-μελών, κάτι που μπορεί να δυσχεραίνει τη λήψη αποφάσεων.
Η μεταφορά μεγαλύτερης πρωτοβουλίας στην Κομισιόν θα μπορούσε να επιταχύνει την αντίδραση της Ένωσης και να στείλει σαφές μήνυμα προς τους εμπορικούς εταίρους ότι οι πιέσεις και οι μονομερείς ενέργειες ενδέχεται να αντιμετωπίζονται με συντονισμένα αντίμετρα. Η υιοθέτηση της πρότασης, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών και τις τελικές αποφάσεις για τον σχεδιασμό του μηχανισμού.
Γιατί η απουσία αναφοράς στην Κίνα αφορά και τις ΗΠΑ
Το έγγραφο δεν αναφέρει ονομαστικά την Κίνα, επιλογή που μπορεί να ερμηνευθεί με δύο τρόπους. Από τη μία πλευρά, αντανακλά την πρόθεση της ΕΕ να διατηρήσει τα μέτρα της ουδέτερα ως προς τη χώρα προέλευσης, αποφεύγοντας την εικόνα μιας πολιτικής που στοχεύει αποκλειστικά συγκεκριμένους εμπορικούς εταίρους.
Από την άλλη, η ίδια ουδετερότητα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο εφαρμογής των νέων εργαλείων και έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών. Το ενδεχόμενο αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στις διατλαντικές σχέσεις, καθώς η ρητή αναφορά στην Κίνα έχει λειτουργήσει κατά καιρούς ως ένδειξη του κατά πόσο η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να ευθυγραμμιστεί με την Ουάσιγκτον στην αντιμετώπιση του Πεκίνου.
Μια πιο ενιαία και αποτελεσματική Ευρώπη θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυση, να αποτελέσει ισχυρότερο εταίρο των ΗΠΑ απέναντι στις πρακτικές που στρεβλώνουν τον διεθνή ανταγωνισμό. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι οι δύο πλευρές θα συμφωνούν πάντοτε ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης των εμπορικών απειλών. Η δυνατότητα της ΕΕ να ενεργεί αυτόνομα, ακόμη και όταν οι ενέργειές της ενδέχεται να επηρεάζουν αμερικανικά συμφέροντα, αποτελεί βασικό στοιχείο της νέας προσέγγισης.
Η αμερικανική κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει δώσει έμφαση στην ισχύ και την εθνική κυριαρχία, εκφράζοντας παράλληλα επιφυλάξεις για μια Ευρώπη που, κατά την αντίληψή της, θα μπορούσε να ζητά ανταλλάγματα για τη συμμετοχή της στην αντιμετώπιση της Κίνας. Υπό αυτό το πρίσμα, μια ΕΕ που διαθέτει δικά της εργαλεία και ενεργεί με βάση την εκτίμηση των οικονομικών κινδύνων θα μπορούσε να αποτελέσει πιο αυτόνομο και προβλέψιμο εταίρο, ακόμη και αν διατηρεί το δικαίωμα να λαμβάνει μέτρα και κατά των ΗΠΑ.
Η συμφωνία Γαλλίας και Γερμανίας συνιστά σημαντικό πρώτο βήμα προς μια πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή εμπορική πολιτική. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν οι προτάσεις θα αποκτήσουν συγκεκριμένη μορφή τους επόμενους μήνες και κατά πόσο τα κράτη-μέλη θα συμφωνήσουν να παραχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μεγαλύτερη ευχέρεια και ταχύτητα αντίδρασης απέναντι στις διεθνείς εμπορικές πιέσεις.
www.worldenergynews.gr
