Το Ιράν ξεκίνησε στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον ιρανικών και ιρακινών κουρδικών οργανώσεων στην ημιαυτόνομη κουρδική περιοχή του γειτονικού Ιράκ, καθώς ο περιφερειακός πόλεμος που πυροδοτήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ μπήκε και επίσημα στην έβδομη ημέρα του.
Όπως μετέδωσαν μέσα ενημέρωσης την Πέμπτη (5/3), η Τεχεράνη πλήττει «αντιϊρανικές αποσχιστικές δυνάμεις», αναφερόμενη σε ιρανικές και ιρακινές κουρδικές ομάδες που εκτιμάται ότι έχουν βάσεις σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές κοντά στα σύνορα Ιράν–Ιράκ. Σύμφωνα με τοπικές αναφορές, ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν την πόλη Σουλεϊμανίγια στην ημιαυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν.
«Στοχοποιήσαμε τα αρχηγεία κουρδικών ομάδων που αντιτίθενται στην επανάσταση στο ιρακινό Κουρδιστάν με τρεις πυραύλους», μετέδωσε την Πέμπτη το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων IRNA επικαλούμενο στρατιωτική ανακοίνωση. Ο ιρανικός στρατός είχε αναφέρει νωρίτερα ότι χρησιμοποίησε «30 drones» εναντίον κουρδικών θέσεων.
Η επίθεση σημειώθηκε λίγες ημέρες μετά από δημοσιεύματα που ανέφεραν ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump βρίσκεται σε στενές επαφές με ιρανικές και ιρακινές κουρδικές οργανώσεις, με την Ουάσινγκτον να ελπίζει ότι θα τις αξιοποιήσει για να πυροδοτήσει λαϊκή εξέγερση στο Ιράν.
Διάφορες ιρανικές κουρδικές οργανώσεις εντός του Ιράν, οι οποίες διατηρούν στενούς δεσμούς με τους Κούρδους του Ιράκ, αντιτίθενται εδώ και χρόνια στην Τεχεράνη από βάσεις στο βόρειο Ιράκ και κατά μήκος των συνόρων Ιράν–Ιράκ, ενώ εκτιμάται ότι διαθέτουν συνολικά δεκάδες χιλιάδες μαχητές.
Γιατί οι κουρδικές οργανώσεις συνεργάζονται με τις ΗΠΑ
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι στόχος είναι να διασπαστούν οι ιρανικές δυνάμεις και να αποδυναμωθεί το στρατιωτικά κυριαρχούμενο καθεστώς της Τεχεράνης, σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN.
Υπάρχουν επίσης εικασίες ότι οι κουρδικές οργανώσεις θα μπορούσαν να υποστηριχθούν ώστε να αποκτήσουν τον έλεγχο περιοχών στο βόρειο Ιράν, δημιουργώντας ένα χερσαίο «μαξιλάρι ασφαλείας» για τις ισραηλινές δυνάμεις που ενδέχεται να κινηθούν από το Ιράκ.
Οι αμερικανοϊσραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν πλήξει εκτεταμένα περιοχές κατά μήκος των συνόρων Ιράν–Ιράκ από την έναρξη του πολέμου το Σάββατο, πιθανόν για να αποδυναμώσουν τις ιρανικές άμυνες και να επιτρέψουν σε κουρδικές αντιπολιτευόμενες οργανώσεις να περάσουν βαθύτερα στο ιρανικό έδαφος, σύμφωνα με ενημέρωση του αμερικανικού think tank The Soufan Center.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν αποκλείσει την αποστολή χερσαίων δυνάμεων, αν και αναλυτές δήλωσαν στο Al Jazeera ότι το δύσβατο έδαφος του Ιράν θα καθιστούσε μια τέτοια επιχείρηση εξαιρετικά δύσκολη.
Εάν οι ΗΠΑ υποστηρίξουν τελικά αυτές τις οργανώσεις εναντίον της Τεχεράνης, αυτό θα σήμαινε ότι η Ουάσινγκτον τις αντιμετωπίζει ως «πιόνια σε μια σκακιέρα», δήλωσε ο Winthrop Rodgers, ερευνητής στο βρετανικό think tank Chatham House.
Οι κουρδικές οργανώσεις στο προσκήνιο
Μέχρι την Πέμπτη ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε οι κουρδικές οργανώσεις είχαν επιβεβαιώσει την ύπαρξη κάποιας συμφωνίας.
Ωστόσο είναι γνωστό ότι ο Τραμπ έχει συνομιλήσει με δύο ηγέτες κουρδικών κομμάτων στο Ιράκ: τον Masoud Barzani, επικεφαλής του Kurdistan Democratic Party, και τον Bafel Talabani, ηγέτη της Patriotic Union of Kurdistan, σύμφωνα με το αμερικανικό μέσο Axios. Ο Talabani επιβεβαίωσε την επικοινωνία την Τετάρτη.
Ο Τραμπ φέρεται επίσης να συνομίλησε με τον Mustafa Hijri, επικεφαλής του Democratic Party of Iranian Kurdistan, σύμφωνα με το CNN που επικαλείται Κούρδο αξιωματούχο.
Παράλληλα, ιρανικές κουρδικές ένοπλες οργανώσεις με χιλιάδες μαχητές στα σύνορα Ιράν–Ιράκ συγκρότησαν μία εβδομάδα πριν από την έναρξη του πολέμου τη συμμαχία Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan.
Η συμμαχία εξέδωσε ανακοινώσεις στην αρχή της σύγκρουσης προαναγγέλλοντας επικείμενη παρέμβαση και καλώντας μέλη των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων να αυτομολήσουν. Σύμφωνα με το ισραηλινό μέσο i24News, μέχρι την Τετάρτη χιλιάδες μαχητές της είχαν ήδη εισέλθει στο Ιράν.
Η στάση των Κούρδων του Ιράκ
Το Kurdistan Democratic Party αποτελεί το κυβερνών κόμμα της ημιαυτόνομης κυβέρνησης της Περιφέρειας Κουρδιστάν και ελέγχει την πρωτεύουσα Ερμπίλ καθώς και την πόλη Ντουχόκ, ενώ διατηρεί ιστορικούς δεσμούς με ιρανικές κουρδικές οργανώσεις.
Ωστόσο η Περιφερειακή Κυβέρνηση Κουρδιστάν δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ότι υποστηρίζει επιθέσεις εναντίον του Ιράν, ακόμη και ενώ ιρανικά drones έχουν πλήξει αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Ερμπίλ. Την Τετάρτη ο πρόεδρος της περιοχής Nechirvan Barzani είχε συνομιλία με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi, διαβεβαιώνοντας ότι η περιοχή «δεν θα αποτελέσει μέρος συγκρούσεων» που στοχεύουν την Τεχεράνη.
Το 2023 οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία ασφαλείας με την οποία το Ιράκ δεσμεύτηκε να αφοπλίσει και να μετακινήσει ιρανικές αντιπολιτευόμενες οργανώσεις από το έδαφός του, αν και φαίνεται ότι πολλές παραμένουν ακόμη εκεί, γεγονός που αντανακλά τον περιορισμένο έλεγχο της κυβέρνησης.
Οι Κούρδοι του Ιράκ, οι οποίοι διατηρούν στενές σχέσεις τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το Ιράν, βρίσκονται σε «δύσκολη θέση», σημείωσε ο Rodgers, καθώς δέχονται έντονες πιέσεις από πολλαπλές πλευρές, μεταξύ των οποίων και φιλοϊρανικές ιρακινές πολιτοφυλακές.
Η ιστορία της αμερικανικής εμπλοκής με κουρδικές οργανώσεις
Οι Κούρδοι αποτελούν εθνοτική μειονότητα διασκορπισμένη σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, χωρίς δικό τους κράτος, με παρουσία κυρίως στο Ιράν, το Ιράκ, τη Συρία και βασικά την Τουρκία.
Στο Ιράκ τα κουρδικά εθνικιστικά κινήματα κατέγραψαν σημαντική πρόοδο κατά τον Πόλεμο του Κόλπου 1991 συνεργαζόμενα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που συνέβαλε στη δημιουργία της αυτοδιοικούμενης περιοχής του ιρακινού Κουρδιστάν. Η CIA εκπαίδευσε και εξόπλισε επίσης τον στρατό της περιοχής, γνωστό ως Peshmerga, μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Στη Συρία, η Ουάσινγκτον εξόπλισε και εκπαίδευσε τις People’s Protection Units, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα των Syrian Democratic Forces και είχαν καθοριστικό ρόλο στη μάχη κατά του ISIS.
Ωστόσο όταν το 2025 ξέσπασαν συγκρούσεις με τις δυνάμεις της συριακής κυβέρνησης υπό τον πρόεδρο Ahmed al-Sharaa, η Ουάσινγκτον απομακρύνθηκε από την κουρδική οργάνωση και στήριξε τη Δαμασκό.
Η κουρδική αντίσταση στο Ιράν
Οι Ιρανοί Κούρδοι αντιτίθενται στην κυβέρνηση της Τεχεράνης ήδη πριν από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν το 1979 και η σημερινή αδυναμία του καθεστώτος δημιουργεί ευκαιρίες για την προώθηση των πολιτικών τους στόχων.
Ωστόσο η δημιουργία μιας συμμαχίας πολλών και διαφορετικών κουρδικών οργανώσεων είναι πρωτοφανής, σημειώνουν αναλυτές, και οι εσωτερικές ισορροπίες τους θα αποτελέσουν κρίσιμο παράγοντα για τον ρόλο που θα διαδραματίσουν στον πόλεμο.
Η υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών θεωρείται χρήσιμη, ιδίως σε επίπεδο αεροπορικών επιθέσεων κατά στρατιωτικών υποδομών, αλλά οι κουρδικές οργανώσεις πιθανότατα θα είναι προσεκτικές στο να βασιστούν υπερβολικά στην Ουάσινγκτον, ιδίως μετά την εγκατάλειψη των Κούρδων στη Συρία.
Σε αντίθεση με τα διαιρεμένα ιρανικά κινήματα, οι Κούρδοι του Ιράκ έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν μια ισχυρή αυτόνομη διοίκηση, με ανεπτυγμένη οικονομία και διεθνείς σχέσεις, κάτι που οι κουρδικές οργανώσεις θα επιθυμούσαν να επιτύχουν και σε ένα δημοκρατικό Ιράν.
«Δεν πιστεύω ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει δώσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις στους Ιρανούς Κούρδους για την υποστήριξη των πολιτικών τους στόχων», δήλωσε ο Rodgers, προσθέτοντας ότι το σχέδιο των ΗΠΑ «δεν φαίνεται να έχει μελετηθεί σε βάθος».
Ορισμένα ιστορικά στοιχεία
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι παγκόσμιες δυνάμεις υποσχέθηκαν στους Κούρδους σε όλη τη Μέση Ανατολή τη δημιουργία δικού τους κράτους, αλλά αυτό δεν έγινε ποτέ.
Πολλοί Κούρδοι αποδίδουν την εξέλιξη αυτή στη Συμφωνία Σάικς-Πικό του 1916, μια μυστική συμφωνία μεταξύ της Βρετανίας και της Γαλλίας που διαμόρφωσε τα σύνορα της Μέσης Ανατολής και που τους διαίρεσε μεταξύ κρατών που κατά περιόδους υπήρξαν εχθρικά απέναντί τους.
Έκτοτε, οι Κούρδοι έχουν αντιμετωπίσει σε διάφορες διακρίσεις, όπως απαγορεύσεις στη χρήση της γλώσσας τους, στον εορτασμό της πολιτιστικής τους ταυτότητας ή ακόμη και στη χορήγηση υπηκοότητας.
Οι πρακτικές αυτές ενίσχυσαν τα αιτήματα για μεγαλύτερη κουρδική αυτονομία. Σε ορισμένες χώρες εμφανίστηκαν ένοπλες οργανώσεις, όπως το Εργατικό Κόμμα Κουρδιστάν, το οποίο χαρακτηρίζεται τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες.
Οι Κούρδοι αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού του Ιράν και συγκεντρώνονται κυρίως στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας, κατά μήκος των συνόρων με το Ιράκ. Κατά καιρούς έχουν βρεθεί στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων διαμαρτυρίας κατά της θεοκρατικής κυβέρνησης του Ιράν.
Το 2022, η 22χρονη Ιρανή κουρδικής καταγωγής Μάχσα Αμίνι πέθανε μετά τη σύλληψή της από την «αστυνομία ηθών», κατηγορούμενη για παραβίαση των αυστηρών κανόνων ενδυμασίας για τις γυναίκες. Ο θάνατός της πυροδότησε ένα πανεθνικό κύμα διαδηλώσεων, που επικεντρώθηκε στα δικαιώματα και τις ελευθερίες των γυναικών στο Ιράν, αλλά ανέδειξε και τα μακροχρόνια παράπονα της κουρδικής μειονότητας.
Σε κάποια στιγμή των κινητοποιήσεων, Κούρδοι διαδηλωτές κατέλαβαν την πόλη Οσναβιέχ, στην κουρδική περιοχή του Ιράν, αν και σύντομα ανακαταλήφθηκε από κυβερνητικές δυνάμεις.
«Δεν αφορά μόνο τη μαντίλα», είχε δηλώσει τότε η Χάνα Γιαζντανπάνα, εκπρόσωπος του Κόμματος Ελευθερίας του Κουρδιστάν, μιας ιρανικής παραστρατιωτικής οργάνωσης με έδρα στο Ιράκ. «Οι Κούρδοι θέλουν ελευθερία».
Ορισμένες ένοπλες κουρδικές οργανώσεις του Ιράν έχουν βάσεις στο Ιρακινό Κουρδιστάν, μια περιοχή στο βόρειο Ιράκ που αποσχίστηκε από τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης το 1992 με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Η περιοχή αναγνωρίζεται ως ημιαυτόνομη από τα Ηνωμένα Έθνη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταξύ άλλων.
www.worldenergynews.gr
