Καθώς ο πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν συνεχίζεται, ορισμένοι αναλυτές αναρωτιούνται γιατί η Κίνα και η Ρωσία φαίνεται να κρατούν αποστάσεις από τη σύγκρουση.
Σύμφωνα με το Atlantic Council, καμία από τις δύο χώρες δεν δείχνει πρόθυμη να εμπλακεί στρατιωτικά υπέρ της Τεχεράνης, ενώ η Κίνα εμφανίζεται διστακτική στην αποστολή όπλων και η Ρωσία επωφελείται από την άνοδο των τιμών πετρελαίου λόγω της κρίσης. Παρά τη ρητορική στήριξη, πολλοί εκτιμούν ότι οι πρόεδροι Vladimir Putin και Xi Jinping δεν θα εμπλακούν ουσιαστικά.
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση παραβλέπει τις βαθύτερες οικονομικές σχέσεις και τα κίνητρα πίσω από τον λεγόμενο «Άξονα Αποφυγής Κυρώσεων», ένα δίκτυο χωρών που συνεργάζονται για να παρακάμψουν τους δυτικούς περιορισμούς.
Μέσω πολύπλοκων εφοδιαστικών αλυσίδων, το Πεκίνο και η Μόσχα επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συντηρεί στο ακέριο τη στρατιωτική της δραστηριότητα στη Μέση Ανατολή.
Η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί πρόκληση μόνο για τις ΗΠΑ, αλλά και για το ευρύτερο δίκτυο υποστήριξής της.
Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump, η αντιμετώπιση της κατάστασης προϋποθέτει πίεση προς την Κίνα και τη Ρωσία για τον ρόλο τους στη στήριξη του ιρανικού καθεστώτος και την παράκαμψη κυρώσεων και ελέγχων εξαγωγών.
Το πλέγμα
Η λειτουργία αυτού του «Άξονα» βασίζεται σε ένα πλέγμα εμπορίου και τεχνολογίας.
Η Κίνα εισάγει πετρέλαιο από το Ιράν και τη Ρωσία, παρά τις κυρώσεις, και ταυτόχρονα προμηθεύει την Τεχεράνη με προηγμένες τεχνολογίες διπλής χρήσης.
Οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των τριών χωρών έχουν ενισχυθεί κυρίως λόγω γεωγραφίας αλλά και εξαιτίας της πίεσης από τις δυτικές κυρώσεις, καθώς δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε τεχνολογία από τη Δύση. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται εκτός του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, καθιστώντας τις πιο ανθεκτικές σε περιορισμούς.
Η βιομηχανία των drone
Το πρόγραμμα drone του Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη όπως η σειρά Shahed βασίζονται σε εισαγόμενα εξαρτήματα – ηλεκτρονικά, κινητήρες, συστήματα πλοήγησης και ημιαγωγούς – πολλά εκ των οποίων προέρχονται από τη Δύση αλλά φθάνουν στο Ιράν μέσω κινεζικών δικτύων διανομής. Η συνεργασία ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά τη στρατηγική συμφωνία Κίνας–Ιράν το 2024.
Η Ρωσία έχει επίσης ενισχύσει αυτή τη συνεργασία, ιδιαίτερα μετά το 2022, ανταλλάσσοντας τεχνογνωσία και τεχνολογία drones με το Ιράν. Δημιουργήθηκαν εγκαταστάσεις παραγωγής στη Ρωσία, ενώ έως το 2025 το μεγαλύτερο μέρος της συναρμολόγησης drones Shahed είχε μεταφερθεί εντός ρωσικού εδάφους.
Παράλληλα, αναπτύχθηκαν βελτιωμένες εκδόσεις με τη συνδρομή κινεζικών τεχνικών. Πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της Ουκρανία, Volodymyr Zelensky, αναφέρουν ότι η Ρωσία προμηθεύει πλέον το Ιράν με drones ρωσικής κατασκευής.
Και στα GPS η συνεργασία
Στον τομέα των συστημάτων πλοήγησης, η Κίνα διευκολύνει τη μεταφορά τόσο δικών της όσο και δυτικών τεχνολογιών προς το Ιράν, ενώ η Ρωσία παρέχει δορυφορικά δεδομένα και εμπειρία από τη χρήση drones στην Ουκρανία.
Κρίσιμο ρόλο διαδραματίζουν κινεζικές αγορές ηλεκτρονικών, όπου εξαρτήματα πολιτικής χρήσης μπορούν να ενσωματωθούν σε στρατιωτικά συστήματα. Το Ιράν χρησιμοποιεί επίσης το δορυφορικό σύστημα BeiDou της Κίνας για πλοήγηση και παραπλάνηση.
Η παραγωγή πυραύλων και εκρηκτικών βασίζεται σε χημικές πρώτες ύλες, πολλές από τις οποίες προμηθεύεται το Ιράν μέσω κινεζικών εταιρειών, παρά τους περιορισμούς.
Η χρήση ενδιάμεσων και διαμετακομιστικών κόμβων καθιστά δύσκολη την επιβολή των κυρώσεων, ενώ αναφορές δείχνουν ότι πλοία του «σκιώδους στόλου» μεταφέρουν ακόμη και πρόδρομες ουσίες για καύσιμα πυραύλων.
Παρά τις αυστηρές κυρώσεις των ΗΠΑ, το Ιράν διατηρεί την τεχνογνωσία και την πρόσβαση σε κρίσιμα εξαρτήματα για την ανασυγκρότηση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.
Η συνεργασία με την Κίνα και τη Ρωσία ενισχύει αυτή τη δυνατότητα, δημιουργώντας ένα ανθεκτικό δίκτυο παραγωγής και logistics.
Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να εντείνουν τους ελέγχους εξαγωγών, να στοχεύσουν ενδιάμεσους και διαμετακομιστικούς κόμβους και να ενισχύσουν τη διεθνή συνεργασία. Παράλληλα, απαιτούνται κίνητρα προς τρίτες χώρες ώστε να συμμορφώνονται με τα καθεστώτα ελέγχου, καθώς πολλές από αυτές στρέφονται προς τους αντιπάλους των ΗΠΑ για οικονομικούς λόγους.
Η αποτυχία αντιμετώπισης αυτού του δικτύου επιτρέπει τη συνεχιζόμενη ροή τεχνολογιών διπλής χρήσης, δίνοντας στο Ιράν τη δυνατότητα να αναπτύξει περαιτέρω τα οπλοστάσιά του, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το τέλος της σύγκρουσης.
www.worldenergynews.gr
