Η Μόσχα υποστηρίζει συστηματικά ότι η Δύση επιδιώκει να αποσταθεροποιήσει διάφορες περιοχές του κόσμου για να διατηρήσει την κυριαρχία της και να αποδυναμώσει γεωπολιτικούς ανταγωνιστές. Ο Πούτιν έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι οι «δυτικές ελίτ» επιδιώκουν μια «παγκόσμια σύγκρουση» με στόχο τη στρατηγική ήττα της Ρωσίας, κάτι που η Μόσχα θεωρεί υπαρξιακή απειλή
Η αυξανόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία αναμένεται να προσφέρει στη Ρωσία νέες ευκαιρίες ενίσχυσης της επιρροής της στην Κεντρική Ασία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Μόσχα θεωρεί ότι το διεθνές σύστημα ασφαλείας αποδυναμώνεται και ότι η λεγόμενη «συλλογική Δύση» διαβρώνει την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία έχει δει τη γεωπολιτική ισορροπία στα σύνορά της να μεταβάλλεται σημαντικά και την επιρροή της να περιορίζεται σε μεγάλο μέρος του μετασοβιετικού χώρου εκτός της Κεντρικής Ασίας. Η Φινλανδία και η Σουηδία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ, η Βουλγαρία υιοθέτησε το ευρώ, ενώ το εμπόριο μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας μειώθηκε κατά περισσότερο από 83% έως το τέταρτο τρίμηνο του 2025.
Οι χώρες της Βαλτικής —Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία— έχουν περιορίσει το εμπόριό τους με τη Ρωσία κατά περίπου 90% από το 2022, ενώ η Μολδαβία ενίσχυσε τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ και απέκτησε καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην ΕΕ το 2022. Παράλληλα, η Ουκρανία έχει απομακρυνθεί οριστικά από τη ρωσική σφαίρα επιρροής ήδη από το 2014, παρά τη συνεχιζόμενη στρατιωτική πίεση της Μόσχας.
Στον Νότιο Καύκασο, η θέση της Ρωσίας έχει επίσης αποδυναμωθεί. Η Αρμενία «πάγωσε» τη συμμετοχή της στον Οργανισμό Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO) το 2024 και προσέγγισε περαιτέρω την Ευρώπη, υπογράφοντας το 2026 κοινές δηλώσεις στρατηγικής συνεργασίας με τη Βρετανία και τη Γαλλία. Οι σχέσεις της Μόσχας με το Αζερμπαϊτζάν επιδεινώθηκαν μετά το περιστατικό με την Azerbaijan Airlines τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ η ΕΕ ενισχύει ταυτόχρονα τη στρατηγική της συνεργασία με το Μπακού.
Εξαίρεση παραμένει η Γεωργία, όπου η κυβέρνηση του Georgian Dream έχει φέρει τη χώρα πιο κοντά στη Ρωσία και έχει αναστείλει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, προκαλώντας την αναστολή της στρατηγικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 2024.
Εκτός μετασοβιετικού χώρου, η ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στις εκλογές της Ουγγαρίας το 2026 θεωρήθηκε πλήγμα για τη Ρωσία, καθώς η κυβέρνησή του διατηρούσε στενές σχέσεις με ρωσικές ενεργειακές εταιρείες και συχνά μπλόκαρε ή καθυστερούσε την ευρωπαϊκή βοήθεια προς την Ουκρανία.
Στα Βαλκάνια, η ρωσική επιρροή επίσης υποχωρεί, καθώς η Σερβία επιδιώκει διαφοροποίηση των ενεργειακών της προμηθειών, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ενισχύει τους δεσμούς με ΗΠΑ και ΕΕ και στρέφεται προς αμερικανικό LNG, ενώ το Μαυροβούνιο προχωρά σταθερά προς την ένταξή του στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, οι σχέσεις της Ρωσίας με τη Συρία και τη Βενεζουέλα έχουν αποδυναμωθεί, ενώ παραδοσιακοί εταίροι όπως η Κούβα και το Ιράν βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η εξαίρεση της Κεντρικής Ασίας
Η εξαίρεση της Κεντρικής Ασίας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Κεντρική Ασία αναδεικνύεται σε μία από τις ελάχιστες περιοχές όπου η θεσμική επιρροή της Ρωσίας παραμένει ενεργή και οργανωμένη, καθιστώντας την κομβικό άξονα της στρατηγικής της Μόσχας.
Η ρωσική ηγεσία αντιμετωπίζει τις εξελίξεις αυτές μέσα από ένα αφήγημα περικύκλωσης και υπαρξιακής απειλής. Η ρητορική αυτή αντλεί στοιχεία τόσο από τη σοβιετική όσο και από τη μετασοβιετική περίοδο, συμπεριλαμβανομένης της ομιλίας του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2007, όπου είχε χαρακτηρίσει την επέκταση του ΝΑΤΟ ως σοβαρή πρόκληση για την ασφάλεια της Ρωσίας.
Η Μόσχα υποστηρίζει συστηματικά ότι η Δύση επιδιώκει να αποσταθεροποιήσει διάφορες περιοχές του κόσμου για να διατηρήσει την κυριαρχία της και να αποδυναμώσει γεωπολιτικούς ανταγωνιστές. Ο Πούτιν έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι οι «δυτικές ελίτ» επιδιώκουν μια «παγκόσμια σύγκρουση» με στόχο τη στρατηγική ήττα της Ρωσίας, κάτι που η Μόσχα θεωρεί υπαρξιακή απειλή.
Το ίδιο αφήγημα εφαρμόζεται και στις πολιτικές εξελίξεις στον μετασοβιετικό χώρο. Η Ρωσία θεωρεί ότι οι εκλογές σε Μολδαβία και Ρουμανία το 2024 επηρεάστηκαν εξωτερικά, ενώ παρουσιάζει τις εξελίξεις στην Ουκρανία το 2014 ως «πραξικόπημα» οργανωμένο από τη Δύση. Παράλληλα, κατηγορεί δυτικές δυνάμεις για απόπειρες αποσταθεροποίησης σε Αρμενία και Γεωργία.
Η ρωσική ηγεσία συνδέει τη γεωπολιτική ήττα όχι μόνο με την απώλεια επιρροής, αλλά και με τον κίνδυνο εσωτερικού κατακερματισμού της ίδιας της Ρωσίας. Ο Πούτιν έχει υποστηρίξει ότι η Δύση επιδιώκει την «αποαποικιοποίηση» της Ρωσίας μέσω της υποκίνησης εθνοτικών και θρησκευτικών εντάσεων που θα μπορούσαν να διαλύσουν τη χώρα σε μικρότερα κρατίδια.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Κεντρική Ασία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη Μόσχα. Σε αντίθεση με την Ανατολική Ευρώπη και μεγάλο μέρος του Καυκάσου, παραμένει περιοχή όπου οι ρωσικοί θεσμοί εξακολουθούν να λειτουργούν και όπου οι κυβερνήσεις εμφανίζονται πιο δεκτικές στη ρωσική ηγεσία στον τομέα της ασφάλειας, ακόμη κι αν επιδιώκουν οικονομική διαφοροποίηση.
Η ρωσική στρατηγική βασίζεται στη μετατροπή ιστορικών δεσμών σε θεσμικές εξαρτήσεις μέσω οργανισμών όπως ο CSTO, η Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών (CIS) και η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση (EAEU).
Η περίπτωση της Λευκορωσίας θεωρείται χαρακτηριστική. Μετά τις εκλογές του 2006 και τις ευρωπαϊκές κυρώσεις, η Ρωσία ενίσχυσε σημαντικά την επιρροή της μέσω ενεργειακής πίεσης, αυξάνοντας τις τιμές φυσικού αερίου και αποκτώντας τον πλήρη έλεγχο της Beltransgaz. Η απομόνωση του Μινσκ μετά το 2020 και ο πόλεμος στην Ουκρανία επιτάχυναν περαιτέρω την ενοποίηση των δύο χωρών.
Αντίστοιχα, η Ρωσία επιχειρεί να αξιοποιήσει τις οικονομικές και ενεργειακές εξαρτήσεις της Αρμενίας, προειδοποιώντας το Ερεβάν για τις συνέπειες της στενότερης συνεργασίας με την Ευρώπη. Μετά τις στρατηγικές συμφωνίες της Αρμενίας με Βρετανία και Γαλλία και την υποδοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Μάιο, η Μόσχα κατηγόρησε την αρμενική ηγεσία ότι εγκαταλείπει τους ιστορικούς δεσμούς της χώρας με τη Ρωσία και ευθυγραμμίζεται με την «αντιρωσική γραμμή των Βρυξελλών».
Η αστάθεια στην Κεντρική Ασία και τις γειτονικές περιοχές δημιουργεί, σύμφωνα με τη Μόσχα, τόσο απειλές όσο και γεωπολιτικές ευκαιρίες. Η κατάσταση στο Αφγανιστάν παραμένει βασική ανησυχία για τη Ρωσία, την Κίνα και τις κυβερνήσεις της περιοχής.
Η Ρωσία επιδιώκει να παρουσιαστεί ως παράγοντας σταθερότητας μέσω οργανισμών όπως ο CSTO, η CIS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), προωθώντας ανθρωπιστική βοήθεια, οικονομική συνεργασία και βαθύτερη σύνδεση με το Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για ετήσιες εξαγωγές δύο εκατομμυρίων τόνων ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων.
Παράλληλα, η Μόσχα προβάλλει τις απειλές που σχετίζονται με το Αφγανιστάν, την ένταση Ιράν-ΗΠΑ, την τρομοκρατία και το διασυνοριακό έγκλημα ως επιχείρημα υπέρ στενότερου περιφερειακού συντονισμού ασφαλείας.
Από το 2024, ο Πούτιν προωθεί την ιδέα μιας νέας ευρασιατικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, η οποία αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της δυτικής επιρροής και στην ενίσχυση ενός πολυπολικού κόσμου. Καθώς οι σχέσεις της Ρωσίας με μεγάλο μέρος του μετασοβιετικού χώρου επιδεινώνονται, η Κεντρική Ασία αναδεικνύεται στη βασική περιοχή πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί αυτή η εναλλακτική γεωπολιτική δομή.
Η συνεργασία μεταξύ CSTO, CIS και SCO ενισχύεται διαρκώς, ενώ προγραμματίζεται τριμερής διάσκεψη στα τέλη του 2026 για ζητήματα ασφαλείας στην Κεντρική Ασία και το Αφγανιστάν.
Η Κεντρική Ασία θεωρείται πλέον από τη Μόσχα ζωτικής σημασίας τόσο ως ζώνη ασφαλείας όσο και ως διάδρομος μεταφορών που επιτρέπει στη Ρωσία να διαφοροποιήσει τις εμπορικές και ενεργειακές της διαδρομές πέρα από την υπερβολική εξάρτηση από την Κίνα και άλλες πολιτικά ασταθείς περιοχές.
Σύμφωνα με αυτή τη στρατηγική, η Ρωσία αναμένεται να επιδιώξει τον περαιτέρω περιορισμό της δυτικής στρατιωτικής και πολιτικής παρουσίας στην Κεντρική Ασία, αξιοποιώντας τόσο τις υπαρκτές ανησυχίες ασφαλείας όσο και τους περιφερειακούς θεσμούς για να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη επιρροή της.
www.worldenergynews.gr
