Ο Άντι Μπέρναμ μεταβαίνει στο Βερολίνο για συνομιλίες περί ασφαλείας με τον Γερμανό ομόλογό του, με επίκεντρο τη συνεργασία απέναντι στις αυξανόμενες υβριδικές απειλές από τη Ρωσία. Η επίσκεψη πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά τη σύλληψη του πρώην επικεφαλής των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών, ο οποίος κατηγορείται για μία υπόθεση που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις ασφαλείας στην Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Το κλίμα ασφαλείας στην Ευρώπη είναι ιδιαίτερα τεταμένο. Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα έγινε γνωστό ότι η Εσθονία εξετάζει τη μόνιμη μετακίνηση στρατευμάτων πιο κοντά στα σύνορά της με τη Ρωσία, καθώς προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο νέας επιθετικής ενέργειας. Εσθονοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η Ρωσία προετοιμάζεται για πιθανή μελλοντική σύγκρουση, χωρίς ωστόσο να θεωρούν ότι η Μόσχα επιδιώκει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο με το ΝΑΤΟ τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, την Πέμπτη η βρετανική αστυνομία ανακοίνωσε ότι μέλος του εν ενεργεία προσωπικού του Βασιλικού Ναυτικού κατηγορείται για κατασκοπεία υπέρ ξένης δύναμης. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η i Paper, η χώρα αυτή είναι η Ρωσία, ενώ οι φερόμενες ως παράνομες ενέργειες φέρεται να πραγματοποιήθηκαν από τον Νοέμβριο του 2024 έως τον Μάιο του 2025.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής ρωσικής επιθετικής ενέργειας στην Ευρώπη. Αμερικανική έκθεση των υπηρεσιών πληροφοριών τον Αύγουστο προειδοποίησε ότι η Ρωσία θα μπορούσε να επιτεθεί σε χώρα του ΝΑΤΟ μέσα σε διάστημα εβδομάδων, με το παράθυρο κινδύνου να εκτείνεται έως το 2029. Πώς θα μπορούσε όμως να εξελιχθεί ένα τέτοιο σενάριο;
Το πρώτο λεπτό: Η επίθεση ξεκινά
Μια ρωσική στρατιωτική επιχείρηση πιθανότατα θα είχε προετοιμαστεί επί μήνες μέσω αποστολών επιτήρησης και αναγνώρισης, μετακίνησης ειδικών δυνάμεων και δημιουργίας πολιτικού ή διπλωματικού αφηγήματος που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για την κατάληψη μιας περιοχής. Η ίδια η στρατιωτική κίνηση, ωστόσο, θα μπορούσε να εξελιχθεί ταχύτατα.
Ένα πιθανό σενάριο θα ήταν η ταχεία κατάληψη των νησιών Σβάλμπαρντ από τον ρωσικό Βόρειο Στόλο ή η ανάπτυξη αερομεταφερόμενων δυνάμεων στο νορβηγικό αρχιπέλαγος από τη βόρεια Ρωσία. Τα νησιά δεν διαθέτουν σημαντικές αμυντικές δυνάμεις, αλλά έχουν στρατηγική σημασία, ενώ εκεί υπάρχει και ρωσική μεταλλευτική δραστηριότητα. Οι εντάσεις γύρω από το Σβάλμπαρντ έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με τη Ρωσία να κατηγορεί τη Νορβηγία για στρατιωτικοποίηση της περιοχής.
Μια άλλη πιθανή επιλογή θα ήταν τα εξίσου αποστρατιωτικοποιημένα νησιά Όλαντ στη Βαλτική, κοντά στην Εσθονία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Τα νησιά αποτελούν φινλανδικό έδαφος, διαθέτουν καθεστώς αυτονομίας και ανήκαν στο παρελθόν στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Χούκερ του Atlantic Council, η Μόσχα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την 336η Ταξιαρχία Πεζοναυτών, που εδρεύει στο Καλίνινγκραντ, ή την 76η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία, που εδρεύει στο Πσκοφ. Μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με ελάχιστη ή καθόλου προειδοποίηση, με τη συνδρομή εμπορικών πλοίων ή αεροσκαφών και μονάδων του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ρωσία θα μπορούσε να επιχειρήσει την κατάληψη του σουηδικού νησιού Γκότλαντ, αποκτώντας ισχυρότερο έρεισμα σε μια ακτογραμμή που σε μεγάλο βαθμό ελέγχεται από χώρες του ΝΑΤΟ και δημιουργώντας παράλληλα ένα στρατηγικό σημείο για την άμυνα της Αγίας Πετρούπολης.
Ένα διαφορετικό σενάριο θα ήταν η επανάληψη μιας χερσαίας εισβολής στην Ανατολική Ευρώπη. Η Εσθονία, η Λιθουανία, η Λετονία και η Πολωνία, που συνορεύουν με τη Ρωσία, θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο. Η Μόσχα θα μπορούσε αρχικά να στείλει μικρή δύναμη, ακόμη και με στρατιώτες χωρίς διακριτικά, με στόχο τη δημιουργία αυτονομιστικού θύλακα σε χώρα του ΝΑΤΟ, επικαλούμενη την προστασία ρωσόφωνου πληθυσμού.
Ιδιαίτερα κρίσιμο θα ήταν και το ενδεχόμενο δημιουργίας χερσαίου διαδρόμου προς το Καλίνινγκραντ μέσω της Λιθουανίας. Σύμφωνα με τον Χούκερ, η Ρωσία θα μπορούσε να συγκαλύψει τις προετοιμασίες ως στρατιωτική άσκηση και στη συνέχεια να εξαπολύσει χερσαίες δυνάμεις από τη Ρωσία ή τη Λευκορωσία, συνοδεύοντάς τες με μαζικές επιθέσεις βαλλιστικών πυραύλων.
Από το πρώτο έως το 30ό λεπτό: Οι σύμμαχοι ενημερώνονται
Με την έναρξη της επίθεσης, η Μόσχα θα μπορούσε να εκδώσει δημόσια ανακοίνωση επιχειρώντας να παρουσιάσει πολιτική ή ανθρωπιστική δικαιολογία για την επέμβαση, όπως την υποτιθέμενη καταπίεση ρωσικού πληθυσμού. Παρόμοια πρακτική είχε ακολουθήσει ο Βλαντίμιρ Πούτιν στις 24 Φεβρουαρίου 2022, όταν ανακοίνωσε τηλεοπτικά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Παράλληλα, οι πρώτοι που θα μπορούσαν να εντοπίσουν μια εισβολή σε έδαφος του ΝΑΤΟ θα ήταν οι αναλυτές των υπηρεσιών πληροφοριών, οι οποίοι παρακολουθούν σε μόνιμη βάση τις πιθανές απειλές. Στη Βρετανία, η διαδικασία βασίζεται σε δεδομένα από δορυφόρους, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ανθρώπινες πηγές, τα οποία θα συγκεντρώνονταν σε απόρρητες αναφορές και θα μεταφέρονταν άμεσα στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.
Ευρωπαίοι ηγέτες θα ενημερώνονταν μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και θα διέκοπταν άλλες υποχρεώσεις τους προκειμένου να συμμετάσχουν στη διαχείριση της κρίσης.
Μια επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα 32 μέλη του ΝΑΤΟ θα αντιμετωπιζόταν από τη Βρετανία ως επίθεση εναντίον ολόκληρης της συμμαχίας, καθώς το Άρθρο 5 προβλέπει ότι επίθεση σε ένα μέλος θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
30-60 λεπτά: Συνεδριάσεις έκτακτης ανάγκης
Στη Βρετανία θα συγκαλούνταν έκτακτη συνεδρίαση της Cobra, με τη συμμετοχή του πρωθυπουργού, του υπουργού Άμυνας Γουές Στρίτινγκ και της στρατιωτικής ηγεσίας.
Το ΝΑΤΟ θα συγκαλούσε επίσης έκτακτη συνάντηση των κρατών-μελών για τον συντονισμό της συλλογικής αντίδρασης. Η διαδικασία πιθανότατα θα ενεργοποιούνταν από τη χώρα που θα δεχόταν την επίθεση, μέσω του Άρθρου 4, το οποίο προβλέπει διαβουλεύσεις όταν απειλούνται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλεια ενός μέλους.
Από την ίδρυση της Συμμαχίας το 1949, το Άρθρο 4 έχει ενεργοποιηθεί μόλις εννέα φορές, τέσσερις από αυτές σε σχέση με τη ρωσική επιθετικότητα στην Ανατολική Ευρώπη. Η Βρετανία πιθανότατα θα εκπροσωπούνταν από τον πρεσβευτή της στο ΝΑΤΟ, Άνγκους Λάπσλεϊ.
Οι σύμμαχοι θα μπορούσαν στη συνέχεια να εκδώσουν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας την επίθεση και απαιτώντας την αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων. Παράλληλα, μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτινάσσονται.
60-120 λεπτά: Αρχίζει η στρατιωτική αντίδραση
Οι στρατιωτικοί σχεδιαστές του ΝΑΤΟ, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές ένοπλες δυνάμεις, θα άρχιζαν να διαμορφώνουν την απάντηση. Η έκταση και η μορφή της επιχείρησης θα εξαρτώνταν από τον τόπο και τη φύση της επίθεσης, ενώ η Συμμαχία διαθέτει ήδη απόρρητα επιχειρησιακά σχέδια.
Το 2023 το ΝΑΤΟ ενέκρινε νέα αμυντικά σχέδια που χωρίζουν τον χώρο ευθύνης της Συμμαχίας σε τρεις μεγάλες επιχειρησιακές περιοχές: τον Άπω Βορρά και τον Ατλαντικό, την κεντρική περιοχή που περιλαμβάνει τα κράτη της Βαλτικής και τη νοτιοανατολική περιοχή γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα.
Η Βρετανία θα καλούνταν να διαθέσει στρατεύματα και μέσα σύμφωνα με τα σχέδια του ΝΑΤΟ. Η επιχειρησιακή συνεισφορά της θα συντονιζόταν από το μόνιμο στρατηγείο στο Νόρθγουντ, στο βορειοδυτικό Λονδίνο.
Η Βρετανία διατηρεί ήδη περίπου 800 έως 900 στρατιώτες στην Εσθονία και μερικές εκατοντάδες στην Πολωνία, στο πλαίσιο της επιχείρησης Cabrit, η οποία δημιουργήθηκε το 2016 για την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης στην Ανατολική Ευρώπη, το Λονδίνο θα μπορούσε αρχικά να ενισχύσει τις υφιστάμενες δυνάμεις του στην Εσθονία, αντί να στείλει αμέσως στρατεύματα στο σημείο της επίθεσης, ώστε να αποτρέψει μια ρωσική προσπάθεια αντιπερισπασμού.
Παράλληλα, ειδικές δυνάμεις, πεζοναύτες και αλεξιπτωτιστές υψηλής ετοιμότητας θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μέσα σε λίγες ώρες για την ενίσχυση των αμυντικών γραμμών του ΝΑΤΟ.
Οι πρώτες 48 ώρες: Καταφθάνουν ενισχύσεις
Λίγο μετά την έναρξη μιας επίθεσης, στρατιωτικές μονάδες από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν και να αρχίσουν να κατευθύνονται προς την περιοχή των συγκρούσεων.
Η 4η Ελαφρά Ταξιαρχία του Βρετανικού Στρατού, γνωστή ως Black Rats, συνεργάζεται στενά με τις εσθονικές δυνάμεις και θεωρείται πιθανή μονάδα ενίσχυσης σε περίπτωση κρίσης. Τον Μάιο, περίπου 3.000 Βρετανοί στρατιώτες υπό τη διοίκησή της συμμετείχαν σε άσκηση στην Εσθονία, φτάνοντας στην περιοχή οδικώς, σιδηροδρομικώς, διά θαλάσσης και αεροπορικώς σε λιγότερο από 48 ώρες.
Η 16η Ταξιαρχία Αεροπορικής Εφόδου, η οποία αποτελεί τη Δύναμη Παγκόσμιας Αντίδρασης του Βρετανικού Στρατού, θα μπορούσε επίσης να αναπτυχθεί και να στείλει τα πρώτα τμήματά της στην περιοχή μέσα σε δύο ημέρες.
Το Βασιλικό Ναυτικό, που ηγείται της Ναυτικής Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να κινητοποιηθεί σύντομα μετά την επίθεση. Ωστόσο, έχουν εκφραστεί ανησυχίες για την ετοιμότητά του, καθώς πρόσφατα χρειάστηκε μία εβδομάδα μέχρι το HMS Dragon να μπορέσει να αποπλεύσει προς την Κύπρο μετά από επίθεση ιρανικών drones.
Η Βρετανία είναι επίσης μία από τις τρεις χώρες του ΝΑΤΟ που διαθέτουν πυρηνικά όπλα και, σε περίπτωση σοβαρής σύγκρουσης, θα μπορούσε να μετακινήσει πυρηνικά υποβρύχια προς περιοχές κοντά στη Ρωσία.
Η RAF, η οποία ήδη συμμετέχει σε αποστολές εναέριας αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να ενισχύσει τις περιπολίες της ή να διαθέσει επιπλέον μαχητικά και εξοπλισμό για την αντιμετώπιση αεροπορικών απειλών. Ωστόσο, η δυνατότητα περαιτέρω ενίσχυσης θα ήταν περιορισμένη, καθώς βρετανικά Typhoon βρίσκονται ήδη στη Μέση Ανατολή και απαιτούνται αεροσκάφη για την προστασία του βρετανικού εναέριου χώρου.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, θα ενίσχυε τις δυνάμεις που θα είχαν καταλάβει μια περιοχή, στέλνοντας επιπλέον στρατιωτικό προσωπικό και υποδομές για την υποστήριξη της κατοχής.
Στα Όλαντ ή το Σβάλμπαρντ, σύμφωνα με τον Χούκερ, η Μόσχα θα μπορούσε να επιχειρήσει την προσάρτηση της περιοχής, αναπτύσσοντας δυνάμεις της Εθνοφρουράς ή συνοριοφύλακες, μαζί με συστήματα αεράμυνας, μηχανικό, πυροβολικό, αντιπλοϊκούς πυραύλους και μονάδες ηλεκτρονικού πολέμου.
Στην Ανατολική Ευρώπη, η Ρωσία θα μπορούσε να επιχειρήσει να προσδώσει νομιμοφάνεια στην κατοχή μέσω μιας ελεγχόμενης κυβέρνησης ή ενός προσχηματικού δημοψηφίσματος για την ενσωμάτωση των κατεχόμενων περιοχών στη Ρωσία, όπως έχει συμβεί σε τμήματα της κατεχόμενης Ουκρανίας.
Ταυτόχρονα, ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με κυβερνοεπιθέσεις και εκστρατείες παραπληροφόρησης, με στόχο την αποδυνάμωση της πολιτικής και κοινωνικής αντοχής τους. Η Εσθονία είχε δεχθεί το 2007 μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπίθεση που διήρκεσε εβδομάδες και έχει συνδεθεί με τη Ρωσία, χωρίς ωστόσο η ευθύνη να έχει επιβεβαιωθεί.
Η καθηγήτρια Διεθνούς Ασφάλειας στο UCL Μέλανι Γκάρσον εκτιμά ότι κρίσιμος στόχος θα μπορούσε να είναι και το εμπόριο. Επιθέσεις σε μεγάλες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου και στις αλυσίδες διανομής τους θα μπορούσαν να μεταφέρουν τον κυβερνοπόλεμο στην καρδιά των ευρωπαϊκών οικονομιών, με τους συνεργάτες μεταφορών και τις υποδομές εφοδιασμού να αποτελούν πιθανούς στόχους.
Η πρώτη εβδομάδα: Διαμορφώνονται οι γραμμές του μετώπου
Μέρος της στρατιωτικής αντίδρασης του ΝΑΤΟ ενδέχεται να χρειαστεί εβδομάδες για να φτάσει στην περιοχή της επίθεσης.
Η Βρετανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Allied Rapid Reaction Corps, ένα στρατηγείο υψηλής ετοιμότητας για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ. Οι αντίστοιχες διοικήσεις υψηλής ετοιμότητας πρέπει γενικά να είναι σε θέση να αναπτύξουν τα πρώτα τμήματά τους μέσα σε 10 ημέρες και το σύνολο της δύναμης μέσα σε δύο μήνες.
Ο Ρίτσαρντ Χούκερ έχει προειδοποιήσει ότι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Βρετανία δεν μπορούν να αναπτύξουν μία πλήρη μεραρχία στη Λιθουανία σε λιγότερο από 60 έως 90 ημέρες. Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, θα ήταν υπερβολικά αργό για να επηρεάσει την έκβαση μιας ρωσικής προσπάθειας δημιουργίας χερσαίου διαδρόμου προς το Καλίνινγκραντ, αφήνοντας τη Λιθουανία σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις δικές της δυνάμεις.
Ο Ρούμπεν Στιούαρτ, ανώτερος ερευνητής του International Institute for Strategic Studies, έχει επισημάνει επίσης τις σημαντικές υλικοτεχνικές δυσκολίες που θα αντιμετώπιζε το ΝΑΤΟ σε περίπτωση ταυτόχρονων μετώπων, καθώς οι γραμμές ανεφοδιασμού και οι μετακινήσεις στρατευμάτων θα έπρεπε να διασχίζουν διαφορετικές χώρες και σύνορα.
Τα προβλήματα αυτά θα επιδεινώνονταν από τους περιορισμούς στις αμυντικές δαπάνες, τα χαμηλά αποθέματα πυρομαχικών και drones, τις δυσκολίες στρατολόγησης προσωπικού και τα κενά δυνατοτήτων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην Ευρώπη. Όλα αυτά θα συνέβαιναν χωρίς βεβαιότητα για το εύρος μιας αμερικανικής αντίδρασης, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται περισσότερο επιφυλακτική απέναντι στις ευρωπαϊκές συμμαχικές υποχρεώσεις.
«Σε εκτεταμένα μέτωπα, οι διοικητές πρέπει να ισορροπούν τις διαθέσιμες δυνάμεις, μετακινώντας περιορισμένα μέσα από το ένα μέτωπο στο άλλο», σημειώνει ο Στιούαρτ. Όπως προσθέτει, οι περιορισμοί πόρων στην Ευρώπη θα γίνονταν ακόμη πιο έντονοι σε περίπτωση σημαντικής μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Εάν η σύγκρουση εξελισσόταν σε ολοκληρωτικό πόλεμο, η Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε επιστράτευση εφέδρων, προκειμένου να ενισχύσουν τις διαθέσιμες δυνάμεις και να προετοιμαστούν για μια παρατεταμένη σύγκρουση.
www.worldenergynews.gr
