Στις 4 Μαρτίου 2026 η Επιτροπή πρότεινε τον Νόμο για τη Βιομηχανική (IAA), θέτοντας ως στόχο την αύξηση της βιομηχανικής μεταποίησης στο 20% του ΑΕΠ της ΕΕ έως το 2035 και εισάγοντας απαιτήσεις «Made in EU» σε όλη τη δημόσια στήριξη για στρατηγικές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών
Αυτό βασίζεται στον Νόμο για τη Βιομηχανία Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών, ο οποίος προβλέπει ότι έως το 2030 η εγχώρια παραγωγική ικανότητα της ΕΕ σε στρατηγικές καθαρές τεχνολογίες θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 40% των ετήσιων αναγκών ανάπτυξής τους μέσα σε αυτή.
Η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει στις 15 Ιουλίου το Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό, ως απάντηση στην ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, θέτοντας την ΕΕ σε πορεία ταχείας ηλεκτροποίησης των τελικών χρήσεων - μεταφορές, θέρμανση, βιομηχανία - ώστε να μειωθεί σημαντικά η έκθεση της Ευρώπης σε μελλοντικούς ενεργειακούς κραδασμούς.
Αυτό αντιπροσωπεύει μια τεράστια εμπορική ευκαιρία για την ανάπτυξη των αλυσίδων αξίας αυτών των τεχνολογιών εξηλεκτρισμού στην Ευρώπη. Ωστόσο, αυτό θα συμβεί μόνο εάν διαθέτουμε το κατάλληλο είδος δημόσιας στήριξης και τα κατάλληλα εργαλεία μείωσης του επενδυτικού κινδύνου όπου απαιτούνται.
Οι υπογράφοντες κατασκευαστές, φορείς ανάπτυξης έργων, επενδυτές, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και βιομηχανικές ενώσεις χαιρετίζουν αυτή την πρωτοβουλία, αλλά καλούν την Επιτροπή να αξιοποιήσει το επικείμενο σχέδιο εξηλεκτρισμού ώστε να τροποποιήσει το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για τη Συμφωνία Καθαρής Βιομηχανίας (CISAF), και ειδικότερα το Άρθρο 6.2 σχετικά με την παραγωγική ικανότητα καθαρών τεχνολογιών.
Η φιλοδοξία της Συμφωνίας Καθαρής Βιομηχανίας, του Νόμου για τη IAA και του σχεδίου εξηλεκτρισμού δεν μπορεί να υλοποιηθεί μέσω του υφιστάμενου πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, καθώς πρέπει να καταστήσουμε την ενίσχυση της μεταποίησης πραγματικά χρηματοδοτήσιμη.
Η δυνατότητα χρηματοδότησης επιτρέπει σε μια εταιρεία να εξασφαλίζει ιδιωτικές επενδύσεις και δανεισμό, αξιοποιώντας τη δημόσια μείωση του επενδυτικού κινδύνου που περιλαμβάνεται στο χρηματοοικονομικό της μοντέλο τη στιγμή της επένδυσης.
Αποτελεί αυστηρή προϋπόθεση για την επίτευξη πραγματικού κινήτρου και την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων
Αυτό απαιτεί τα επίπεδα των επιδοτήσεων να είναι γνωστά εκ των προτέρων μέσω αντικειμενικών κριτηρίων, οι όροι να παραμένουν υπό τον έλεγχο του δικαιούχου και το νομικό πλαίσιο να είναι σταθερό.
Χωρίς αυτά, η ενίσχυση μπορεί να εκταμιεύεται, αλλά ο λόγος μόχλευσης ιδιωτικών προς δημόσιους πόρους θα μειώνεται σημαντικά.
Επιπλέον, η ενίσχυση πρέπει όχι μόνο να στηρίζει την αρχική επένδυση, αλλά και να παρέχει οικονομική στήριξη στις εταιρείες κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας τους, καθώς αντιμετωπίζουν έντονο και ορισμένες φορές αθέμιτο ανταγωνισμό.
Η Επιτροπή έχει ήδη παράσχει χρηματοδοτήσιμη ενίσχυση σε αρκετούς τομείς, όπως οι αμφίδρομες Συμβάσεις επί Διαφοράς (Contracts for Difference) για τις ΑΠΕ ή η Διευκόλυνση Υποδομών Εναλλακτικών Καυσίμων με σταθερή ενίσχυση 20.000–30.000 ευρώ ανά φορτιστή υψηλής ισχύος.
Ωστόσο, η ενίσχυση της μεταποίησης καθαρών τεχνολογιών βάσει του Άρθρου 6.2 του CISAF παραμένει σημαντικός τομέας που χρειάζεται περαιτέρω βελτίωση.
Το σημαντικότερο είναι ότι το Άρθρο 6.2 δεν προβλέπει σήμερα στήριξη της παραγωγής βάσει παραγόμενης ποσότητας για τη μεταποίηση - το μοναδικό εργαλείο που θα παρείχε πραγματικά χρηματοδοτήσιμη ενίσχυση.
Για μεγάλες στρατηγικές επενδύσεις, όπου η δυνατότητα χρηματοδότησης έχει τη μεγαλύτερη σημασία, η ΕΕ εξακολουθεί να απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση, με το ύψος της ενίσχυσης να καθορίζεται είτε μέσω υπολογισμού του χρηματοδοτικού κενού είτε με αναφορά στη στήριξη που παρέχεται από τρίτες χώρες («matching aid»).
Οι πολυετείς διαπραγματεύσεις, οι μηχανισμοί ανάκτησης ενισχύσεων και οι περιορισμοί για έργα πρώτης εφαρμογής δεν αντιμετωπίζουν την πρόκληση της αύξησης της παραγωγής.
Ζητούμε από την Επιτροπή να επανεξετάσει το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για τη CISAF και να τροποποιήσει το Άρθρο 6.2 ώστε να επιτρέψει προσωρινή στήριξη της παραγωγής βάσει παραγόμενης ποσότητας για βασικές καθαρές τεχνολογίες όπως οι μπαταρίες. Συγκεκριμένα:
-Να επιτρέψει στήριξη της παραγωγής βάσει παραγόμενης ποσότητας: να επιτρέπεται ένα σταθερό πριμ ανά μονάδα επαληθευμένης παραγωγής (π.χ. €/kWh κυψέλης μπαταρίας, €/kg ανανεώσιμου υδρογόνου, €/W ηλιακού πλαισίου ή μετατροπέα, €/km καλωδίου υψηλής τάσης).
-Να εφαρμόσει σαφείς αρχές αναλογικότητας: η στήριξη να είναι προσωρινή, χρονικά περιορισμένη και σταδιακά μειούμενη, με ανώτατα όρια ανά εταιρεία ώστε να διατηρείται ισορροπημένη κατανομή των πόρων. Να εισαχθεί ένα απλό ανώτατο όριο για τα κράτη μέλη, βασισμένο σε κανόνες, ώστε να εξασφαλίζονται προβλεψιμότητα και δικαιοσύνη, αποτρέποντας δυσανάλογα πλεονεκτήματα για όσα διαθέτουν μεγαλύτερες δημοσιονομικές δυνατότητες, ενώ το σύστημα θα παραμένει ανοικτό και ισορροπημένο σε ολόκληρη την ΕΕ.
-Να περιοριστεί η επιλεξιμότητα σε εταιρείες με ουσιαστικό έλεγχο, διακυβέρνηση και επιχειρησιακή παρουσία στην ΕΕ, σύμφωνα με την προσέγγιση του IAA, ώστε να διασφαλίζεται ότι η δημόσια στήριξη ωφελεί φορείς με μακροπρόθεσμη στρατηγική δέσμευση προς την Ευρώπη. Αυτό περιλαμβάνει την εφαρμογή των προτεινόμενων διασφαλίσεων του IAA σχετικά με τη συμμετοχή φορέων εκτός ΕΕ επιτρέποντας παράλληλα σε αξιόπιστους διεθνείς εταίρους που επενδύουν ουσιαστικά στην Ευρώπη να παραμένουν επιλέξιμοι.
-Να αναπτυχθούν σαφή κριτήρια επιλεξιμότητας βασισμένα σε κανόνες, τα οποία θα επιτρέπουν ταχείες και προβλέψιμες διαδικασίες έγκρισης για τις συνήθεις περιπτώσεις, και να εφαρμοστούν δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα για την ολοκλήρωση οποιωνδήποτε υπολειπόμενων αξιολογήσεων. Αυτό θα συμβάλει στη δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου και ανθεκτικότερου πλαισίου που θα στηρίζει έγκαιρες επενδυτικές αποφάσεις και θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
Οποιαδήποτε αναθεώρηση του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για τη CISAF δεν πρέπει να θεωρηθεί μεμονωμένα ή ως υποκατάστατο ενός χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ. Αντίθετα, πρέπει να δημιουργεί συνέργειες και συνέπεια με τους ευρύτερους μηχανισμούς ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας.
Επισημαίνουμε ότι πιθανότατα θα απαιτηθεί ευρύτερη αναθεώρηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων ώστε να καταστεί δυνατή η στήριξη βάσει παραγόμενης ποσότητας για εργοστάσια που ήδη λειτουργούν και κατασκευάζουν στρατηγικές τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών.
Το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, το οποίο διασφαλίζει την εσωτερική πειθαρχία εις βάρος της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, σχεδιάστηκε για έναν κόσμο όπου η κύρια ανταγωνιστική απειλή προερχόταν από το εσωτερικό της Ενιαίας Αγοράς. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Το επικείμενο σχέδιο Δράσης εξηλεκτρισμού της ΕΕ είναι η κατάλληλη στιγμή για αλλαγή πορείας και ευθυγράμμιση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις με τους στόχους της Συμφωνίας Καθαρής Βιομηχανίας.
www.worldenergynews.gr
