Άμεση προστασία των ευάλωτων καταναλωτών, μέσω κοινωνικών τιμολογίων, επιδοτήσεων και θεσμικών εγγυήσεων και δομική αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας, με έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών
Τρία πακέτα μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, που αναδεικνύεται σε μείζον κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα προβλέπονται στο Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης το οποίο υπογράφεται από τον υπουργό και τον υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και Νίκο Τσάφο και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.
Με την κοινή απόφαση η ελληνική πολιτεία επικαιροποιεί το στρατηγικό της πλαίσιο απέναντι σε ένα φαινόμενο που όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην απόφαση, πλήττει την κοινωνική συνοχή, τη δημόσια υγεία και την οικονομική βιωσιμότητα χιλιάδων νοικοκυριών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο Σχέδιο Δράσης, η παρακολούθηση της ενεργειακής φτώχειας βασίζεται σε τέσσερις βασικούς δείκτες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια.
Ειδικότερα, το 2019 ο δείκτης νοικοκυριών με χαμηλές ενεργειακές δαπάνες ανερχόταν στο 8,8%, ενώ το 2020 αυξήθηκε στο 11,4%. Αντίστοιχα, ο δείκτης υπερβολικών ενεργειακών δαπανών αυξήθηκε από 11,3% το 2019 σε 14,5% το 2020. Την ίδια περίοδο, το ποσοστό των νοικοκυριών που δήλωναν αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας τους διαμορφώθηκε στο 17,1%, ενώ πάνω από το 28% αδυνατούσε να εξοφλήσει έγκαιρα τους λογαριασμούς ενέργειας. Κατά την περίοδο 2020–2023, όλοι οι δείκτες παρουσίασαν εκ νέου αύξηση, από 7% έως 17%, επιβεβαιώνοντας την ένταση του προβλήματος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο γεγονός ότι η θέρμανση χώρων αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 50% της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας των ελληνικών νοικοκυριών, γεγονός που καθιστά την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών κρίσιμο παράγοντα ενεργειακής ένδειας. Ακολουθούν σε σημασία το ζεστό νερό χρήσης και η ηλεκτρική ενέργεια για φωτισμό και συσκευές, ενώ η ψύξη και το μαγείρεμα καταλαμβάνουν μικρότερο ποσοστό.
Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, περισσότερα από 50 εκατομμύρια πολίτες στην ΕΕ αδυνατούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες, κυρίως λόγω χαμηλών εισοδημάτων, υψηλού ενεργειακού κόστους και κακής ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών.
Στην Ελλάδα, το φαινόμενο επιδεινώθηκε σημαντικά κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και παρά τη σχετική βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών, παραμένει έντονο εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης, της αύξησης των τιμών και του πληθωρισμού. Το Σχέδιο Δράσης αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή ένδεια δεν αποτελεί απλώς ζήτημα εισοδήματος, αλλά συνδέεται άμεσα με την ποιότητα των κτιρίων, την ηλικία και την υγεία των πολιτών, καθώς και με γεωγραφικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί ο επικαιροποιημένος εθνικός ορισμός της ενεργειακής ένδειας και η βελτίωση της μεθοδολογίας εντοπισμού των πληττόμενων νοικοκυριών, μέσω ποσοτικών δεικτών και στατιστικών εργαλείων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους δείκτες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια, όπως η αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας και η δυσκολία έγκαιρης πληρωμής λογαριασμών ενέργειας.
Εθνικοί στόχοι
Το νέο Σχέδιο Δράσης θέτει σαφείς εθνικούς στόχους: μείωση των δεικτών ενεργειακής ένδειας κατά τουλάχιστον 50% έως το 2025 και κατά 75% έως το 2030, με έτος βάσης το 2016. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, το πλαίσιο πολιτικής οργανώνεται σε τρεις βασικές διαστάσεις.
Η πρώτη διάσταση αφορά την άμεση προστασία των ευάλωτων καταναλωτών, μέσω κοινωνικών τιμολογίων, επιδοτήσεων και θεσμικών εγγυήσεων. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, αναστολή διακοπών ρεύματος από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο και κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, καθώς και δυνατότητα αποπληρωμής οφειλών με μηνιαία δόση που δεν υπερβαίνει το 50% της αντίστοιχης ενεργειακής δαπάνης.
Η δεύτερη διάσταση εστιάζει στη δομική αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας, με έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» προβλέπουν ποσοστά επιχορήγησης έως 75% για ιδιοκατοίκηση και έως 100% για ευάλωτα νοικοκυριά στο πλαίσιο του «Εξοικονομώ 2025». Παράλληλα, προγράμματα όπως το «Ανακυκλώνω – Αλλάζω Συσκευή» παρέχουν επιδότηση 50% σε ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά, ενώ η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και η εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων επιδοτείται έως και 60%.
Η τρίτη διάσταση αφορά την ενημέρωση, την εκπαίδευση και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων, με τη συμμετοχή Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενεργειακών κοινοτήτων και Υπηρεσιών Μίας Στάσης, που αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στον εντοπισμό και τη στήριξη των ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης και αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των μέτρων έως το 2030, ώστε το Σχέδιο να λειτουργεί δυναμικά και να προσαρμόζεται στις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις. Σημαντική κρίνεται και η συμβολή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των ενεργειακών κοινοτήτων και των Υπηρεσιών Μίας Στάσης, που αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών.
www.worldenergynews.gr
