Το κόστος της βενζίνης, του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών παραμένει πολύ υψηλότερο απ’ ό,τι θα δικαιολογούσε η τιμή του αργού, εξαιτίας μιας σειράς κρίσεων
Το φαινομενικό τέλος του πολέμου στο Ιράν έλυσε ένα από τα προβλήματα της αγοράς πετρελαίου. Η τιμή του αργού υποχώρησε κάτω από τα 75 δολάρια το βαρέλι, περίπου στα επίπεδα όπου βρισκόταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης τον Φεβρουάριο.
Ωστόσο, η σχεδόν ταυτόχρονη κλιμάκωση του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας τις τελευταίες εβδομάδες δημιουργεί ένα νέο –και λιγότερο συζητημένο– πρόβλημα για την αγορά πετρελαίου. Οι τιμές των διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων παραμένουν τόσο υψηλές σαν το αργό να εξακολουθεί να διαπραγματεύεται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Παρότι η Wall Street παρακολουθεί κυρίως την τιμή του αργού, και ειδικότερα το αμερικανικό σημείο αναφοράς West Texas Intermediate (WTI), για τους καταναλωτές αυτό που έχει σημασία δεν είναι το κόστος του αδιύλιστου πετρελαίου αλλά οι τιμές των καυσίμων, όπως η βενζίνη, το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών.
Για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια, καθοριστικό ρόλο παίζουν οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων και όχι του αργού πετρελαίου.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι τιμές του αργού και των διυλισμένων προϊόντων κινούνται σχεδόν παράλληλα. Ανάμεσά τους μεσολαβεί το περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων, μαζί με ένα μικρό περιθώριο λιανικής. Σε κανονικές περιόδους, οι τιμές των WTI και Brent αποτελούν έναν αξιόπιστο δείκτη για το σύνολο της αγοράς πετρελαίου.
Έτσι, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει την τιμή του WTI, θα έπρεπε να αποκτά μια συνολική εικόνα της ενεργειακής αγοράς. Αυτή τη στιγμή, όμως, δεν του αρέσει αυτό που βλέπει, καθώς η παραδοσιακή σχέση μεταξύ αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων έχει διαρραγεί.
Με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ απέδωσε την κατάσταση στην αισχροκέρδεια. «Οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες δεν μειώνουν τις τιμές στα πρατήρια ανάλογα με τη σημαντική πτώση της τιμής που πληρώνουν για το πετρέλαιο», ανέφερε στις 24 Ιουνίου. Αργότερα, μιλώντας σε δημοσιογράφους, επανέλαβε τις κατηγορίες του, κατονομάζοντας εταιρείες όπως η ExxonMobil και η Chevron.
Ο Τραμπ έχει δίκιο ως προς το πρόβλημα, αλλά όχι ως προς την αιτία του. Η κατάσταση δεν οφείλεται σε αθέμιτες πρακτικές των εταιρειών, αλλά στις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Το κόστος της βενζίνης, του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών παραμένει πολύ υψηλότερο απ’ ό,τι θα δικαιολογούσε η τιμή του αργού, εξαιτίας μιας σειράς κρίσεων.
Ρωσικά διυλιστήρια στις φλόγες
Πάνω απ’ όλα, σημαντικό μέρος της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης έχει τεθεί εκτός λειτουργίας, καθώς η Ουκρανία στοχεύει σχεδόν καθημερινά επί εβδομάδες ρωσικά διυλιστήρια.
Οι επιθέσεις, που αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης προς το Κρεμλίνο ώστε να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις μέσω της δημιουργίας ελλείψεων καυσίμων στη Ρωσία, έχουν φτάσει ακόμη και σε εγκαταστάσεις που βρίσκονται 2.700 χιλιόμετρα μακριά από τα ουκρανικά σύνορα. Την περασμένη εβδομάδα, η Ουκρανία έπληξε τουλάχιστον ένα διυλιστήριο κάθε ημέρα, μεταξύ αυτών και το μεγαλύτερο της Ρωσίας.
Συνολικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις της βιομηχανίας, το Κίεβο έχει μειώσει περίπου κατά 1/3 τη δυναμικότητα παραγωγής ντίζελ της Ρωσίας, ενώ σημαντική είναι η πτώση και στην παραγωγή βενζίνης και καυσίμων αεροσκαφών.
Το τελευταίο δίμηνο, η Ουκρανία έχει επιτεθεί σε 19 ρωσικά διυλιστήρια, πλήττοντας ορισμένα από αυτά έως και τέσσερις φορές. Η συνολική δυναμικότητα επεξεργασίας τους ανέρχεται σε σχεδόν 4,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου στο 70% της συνολικής δυναμικότητας της χώρας.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η Ρωσία αποτελεί μεγάλο εξαγωγέα διυλισμένων προϊόντων, ιδιαίτερα ντίζελ. Σήμερα, όμως, έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές, ενώ στην αγορά κυκλοφορούν πληροφορίες ότι εισάγει καύσιμα από την Κίνα και την Ινδία, ασκώντας πρόσθετες ανοδικές πιέσεις στις διεθνείς τιμές.
Την ίδια στιγμή, αδυνατώντας να επεξεργαστεί το αργό πετρέλαιο στο εσωτερικό της, η Ρωσία διοχετεύει στις διεθνείς αγορές περισσότερες ποσότητες αδιύλιστου πετρελαίου από ποτέ, εντείνοντας τη μικρή υπερπροσφορά που δημιουργήθηκε μετά την επαναλειτουργία, έστω και με διακοπές, των Στενών του Ορμούζ.
Αυτό ασκεί καθοδικές πιέσεις στις τιμές του αργού πετρελαίου.
Τα περιθώρια διύλισης σε ιστορικά υψηλά
Οι επιθέσεις έχουν επιδεινώσει την ήδη περιορισμένη παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης, οδηγώντας σε εκρηκτική άνοδο των περιθωρίων κέρδους των διυλιστηρίων.
Τα διυλιστήρια είναι σύνθετες βιομηχανικές εγκαταστάσεις που μπορούν να μετατρέπουν διάφορους τύπους αργού πετρελαίου σε δεκάδες διαφορετικά πετρελαϊκά προϊόντα.
Για λόγους απλοποίησης, ο κλάδος χρησιμοποιεί ως βασικό δείκτη το λεγόμενο «3-2-1 crack spread». Σύμφωνα με αυτόν, για κάθε τρία βαρέλια αργού WTI που επεξεργάζεται ένα διυλιστήριο, παράγονται δύο βαρέλια βενζίνης και ένα βαρέλι αποσταγμένου καυσίμου, όπως το ντίζελ.
Τον τρέχοντα μήνα, το περιθώριο διύλισης 3-2-1 εκτινάχθηκε περίπου στα 60 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό.
Η ιστορική σύγκριση αποτυπώνει το μέγεθος της ανόδου. Από το 1985 έως το 2021, το crack spread κυμαινόταν κατά μέσο όρο στα 10,5 δολάρια ανά βαρέλι. Ακόμη και την περίοδο 2004-2008, που θεωρείται η «χρυσή εποχή» της διύλισης, δεν ξεπέρασε ποτέ τα 30 δολάρια.
Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας δεν αποτελεί, ωστόσο, τη μοναδική αιτία για την παραμονή των τιμών των διυλισμένων προϊόντων σε τόσο υψηλά επίπεδα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αξιοποιήσει τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου τους για να συγκρατήσουν την άνοδο των τιμών του αργού μετά την έναρξη της επίθεσης της Ουάσιγκτον κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο. Η κίνηση αυτή αύξησε την προσφορά αργού και περιόρισε την άνοδο του WTI, χωρίς όμως να αντιμετωπίσει την έλλειψη στα διυλισμένα προϊόντα.
Παράλληλα, η δραστηριότητα διύλισης στη Μέση Ανατολή παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα, υστερώντας σε σχέση με την ανάκαμψη των εξαγωγών αργού πετρελαίου.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα δεν έχει προχωρήσει σε εξαγωγές καυσίμων μετά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, ενώ έχει περιορίσει σημαντικά και τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, διατηρώντας τη λειτουργία των διυλιστηρίων της σε χαμηλότερα επίπεδα από το συνηθισμένο.
Συνολικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, περίπου το 10% της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης βρίσκεται σήμερα εκτός λειτουργίας. Πρόκειται για περίπου οκτώ εκατομμύρια βαρέλια ημερήσιας δυναμικότητας, ποσότητα που υπερβαίνει τη συνολική κατανάλωση καυσίμων της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου μαζί.
Όσο η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης παραμένει περιορισμένη, οι τιμές καυσίμων όπως η βενζίνη και το ντίζελ θα διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και αν η τιμή του αργού παραμένει χαμηλή.
www.worldenergynews.gr
