Σε κρίσιμο παράγοντα για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια εξελίσσεται η πολιτική αναμέτρηση στη Σερβία, καθώς το αποτέλεσμα των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της 25ης Οκτωβρίου θα συμπέσει με μια περίοδο κατά την οποία το Βελιγράδι καλείται να πάρει κρίσιμες αποφάσεις για το μελλοντικό του μοντέλο προμήθειας φυσικού αερίου.
Η Σερβία αποτελεί τον απαραίτητο γεωγραφικό κρίκο για να επεκταθεί προς δυσμάς το δίκτυο μεταφοράς αερίου που ξεκινά από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία και να αποκτήσει ο Κάθετος Διάδρομος πρόσβαση στις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων. Τον Ιούλιο, οι διαχειριστές των συστημάτων της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας συμμετείχαν για πρώτη φορά στις συζητήσεις των TSOs του Vertical Gas Corridor, σε μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε από τους ίδιους τους διαχειριστές ως σημαντικό βήμα για την επέκταση της πρωτοβουλίας στα Δυτικά Βαλκάνια.
Η πολιτική συγκυρία, όμως, δημιουργεί ένα κρίσιμο μεταβατικό διάστημα. Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς παραιτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου από την προεδρία, επτά μήνες πριν από τη λήξη της θητείας του, προκειμένου να ηγηθεί του SNS στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου και να μπορεί να αναλάβει την πρωθυπουργία εφόσον το κόμμα του σχηματίσει κυβέρνηση. Απέναντί του βρίσκονται, μεταξύ άλλων, το φοιτητικό κίνημα Students Win και η φιλοευρωπαϊκή συμμαχία European Serbia, σε μια εκλογική αναμέτρηση που πραγματοποιείται έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια έντονων αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων.
Για τον Κάθετο Διάδρομο, το κρίσιμο ερώτημα παρότι τα έργα υποδομών είναι ήδη δρομολογημένα έργα είναι με ποια ταχύτητα θα μετατραπούν οι νέες υποδομές σε πραγματικές εμπορικές ροές μη ρωσικού φυσικού αερίου.
Και η Σερβία αν και έχει κεντρικό ρόλο στα σχέδια ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου, δεν είναι πλέον καθόλου δεδομένο ότι θα προτιμήσει το ακριβό LNG από μια παράταση της συμφωνίας με τη Ρωσία. Χαρακτηριστική της τάσης αυτής είναι η παρέμβαση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς για το ρωσικό φυσικό αέριο.
Πριν λίγες μέρες, στις 26 Σεπτεμβρίου, μετά από περίπου μία ώρα τηλεφωνικής συνομιλίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Σέρβος ηγέτης δήλωσε ότι είναι βέβαιος πως θα παραταθεί το υφιστάμενο παράρτημα της συμφωνίας προμήθειας που λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου. Σε βίντεο που ανάρτησε στο Instagram ανέφερε ότι η Σερβία αναμένει να συνεχίσει να προμηθεύεται ρωσικό αέριο σε τιμή περίπου 318 ευρώ ανά 1.000 κυβικά μέτρα, έναντι 868 ευρώ που, όπως είπε, ήταν την ίδια ημέρα η αντίστοιχη τιμή στο TTF. Η τοποθέτηση ήρθε δύο ημέρες μετά τη συνάντησή του με τον Σεργκέι Λαβρόφ στη Νέα Υόρκη, όπου είχε εκφράσει την προσδοκία ότι μια νέα συμφωνία φυσικού αερίου με τη Ρωσία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί έως το τέλος Σεπτεμβρίου.
Υποδομές σχεδιάζονται αλλά δεν αρκούν
Η Σερβία έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα προς τη διαφοροποίηση. Η σύνδεσή της με τη Βουλγαρία της δίνει πρόσβαση σε αζέρικο αέριο και σε LNG που μπορεί να εισέλθει στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω Ελλάδας, ενώ η Srbijagas έχει δεσμεύσει 300 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως στον τερματικό LNG της Αλεξανδρούπολης για δέκα χρόνια. Η σερβική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει δημόσια ότι η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία πρέπει να ενισχύσουν τον μεταξύ τους συντονισμό για την ασφάλεια εφοδιασμού της περιοχής.
Το επόμενο μεγάλο κομμάτι του παζλ είναι η διασύνδεση Σερβίας–Βόρειας Μακεδονίας, η οποία έχει σχεδιαστεί να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027 και να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2028. Ο αγωγός θα έχει σχεδιαζόμενη δυναμικότητα περίπου 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, δημιουργώντας έναν δεύτερο νότιο δρόμο για τη Σερβία προς το ελληνικό σύστημα και τις εισαγωγές LNG.
Παράλληλα σχεδιάζεται νέα διασύνδεση με τη Ρουμανία, ενώ το Βελιγράδι έχει δηλώσει ότι η διαφοροποίηση των οδεύσεων προμήθειας αποτελεί προτεραιότητα.
Ακόμη όμως και αν σχεδιάζει η Σερβία την ανάπτυξη υποδομών, ώστε μελλοντικά να έχει εναλλακτικές στο ρωσικό αέριο δεν σημαίνει ότι θα είναι ανταγωνιστικές.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η εμπορική επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν θα υπάρξει σταθερή ζήτηση βορειότερα για τις ποσότητες LNG που εισέρχονται από τη Ρεβυθούσα και κυρίως από την Αλεξανδρούπολη.
Η Σερβία είναι μία από τις μεγαλύτερες δυνητικές αγορές σε αυτή τη διαδρομή και ταυτόχρονα η πύλη προς τα Δυτικά Βαλκάνια. Αν η χώρα αυξήσει ουσιαστικά τις δεσμεύσεις μη ρωσικού αερίου, ενισχύεται η οικονομική βάση για τις νέες διασυνδέσεις και για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς δυσμάς.
Αντίθετα, όσο το Βελιγράδι μπορεί να εξασφαλίζει σημαντικές ποσότητες ρωσικού αερίου με ανταγωνιστικούς όρους, η μετάβαση σε ακριβότερες ή περισσότερο εκτεθειμένες στη διεθνή αγορά ποσότητες LNG θα είναι περισσότερο σταδιακή.
Για τον λόγο αυτό οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου καθορίζουν και τις ενεργειακές εξελίξεις, καθώς η επόμενη κυβέρνηση στη Σερβία θα κρίνει αν θα αντιμετωπίσει το LNG και τις νότιες διασυνδέσεις ως συμπληρωματικό δίχτυ ασφαλείας ή ως βασικό πυλώνα μιας νέας στρατηγικής προμήθειας φυσικού αερίου.
www.worldenergynews.gr
