Η Goldman Sachs εκτιμά ότι περίπου 80 δισ. ευρώ από το Ταμείο είναι απίθανο να χρησιμοποιηθούν – Προτείνει το Ταμείο Ανάκαμψης να γίνει Ταμείο για την ενεργειακή κρίση
Το πρόγραμμα NextGenerationEU (NGEU) είναι το μεγαλύτερο πακέτο τόνωσης που έχει ληφθεί ποτέ από την ΕΕ, με αρχική αξία άνω των 800 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο πυρήνας του NGEU είναι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ευρέως γνωστός ως Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, που συστάθηκε ως προσωρινό μέσο για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να ανακάμψουν από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19.
Αρχικά, το Ταμείο είχε χρηματοδοτηθεί με περίπου 723 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά στις αρχές του 2026, το τελευταίο έτος του προγράμματος, είχε εκταμιεύσει λιγότερο από το 70% του ήδη μειωμένου κονδυλίου του (577 δισεκατομμύρια ευρώ). Αυτό το μειωμένο κονδύλι οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οκτώ κράτη μέλη (Βέλγιο, Κύπρος, Τσεχία, Ισπανία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Σλοβενία) επέλεξαν να μειώσουν τα αιτούμενα ποσά δανείων τους.
Αυτό έχει αφήσει περίπου 180 δισ. ευρώ (1% του ΑΕΠ της ΕΕ) διαθέσιμα για εκταμιεύσεις προς τα κράτη μέλη, μεταξύ επιχορηγήσεων και δανείων, πριν από την προθεσμία του τέλους του έτους, όπως σημειώνει η Goldman Sachs. Το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους δεν σημειώθηκε σημαντική επιτάχυνση του ρυθμού, καθώς εκταμιεύτηκαν λιγότερα από 5 δισ. ευρώ, αυξάνοντας τον κίνδυνο ατελούς εφαρμογής πριν από την ολοκλήρωση του προγράμματος στα τέλη του 2026.
Η Goldman αναμένει ότι ο ρυθμός των εκταμιεύσεων θα επιταχυνθεί
Υπάρχουν 18 εκκρεμή αιτήματα πληρωμής, που υποβλήθηκαν από κράτη μέλη τα τελευταία δύο τρίμηνα, για συνολικό ποσό περίπου 40 δισ. ευρώ. Αντιμετωπίζονται επίσης ορισμένες πολιτικά ευαίσθητες αναστολές, με την πιο αξιοσημείωτη από αυτές να αφορά την Ουγγαρία, η οποία θα μπορούσε να "ανεβάσει" την εφαρμογή του Ταμείου Ανάκαμψης κατά περίπου 10 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, το αποτέλεσμα των ουγγρικών εκλογών πιθανότατα θα απελευθερώσει το δάνειο των 45 δισ. ευρώ (ετησίως τόσο το 2026 όσο και το 2027) προς την Ουκρανία, συμβάλλοντας στην αύξηση των εκταμιεύσεων της ΕΕ που αναμένονται στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο.
Ακόμη όμως και αν ληφθεί υπόψη μια σημαντική αύξηση των εκταμιεύσεων, παραμένει μάλλον απίθανο να εφαρμοστεί το Ταμείου Ανάκαμψης στο σύνολό του πριν από την προθεσμία του τέλους του έτους.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι περίπου 80 δισ. ευρώ από το Ταμείο είναι απίθανο να χρησιμοποιηθούν
Ταυτόχρονα, η ενεργειακή κρίση λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει αναδείξει εκ νέου την επείγουσα ανάγκη για την Ευρώπη να αντιμετωπίσει το χάσμα ανταγωνιστικότητας στον ενεργειακό τομέα.
Το Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάστηκε με ευελιξία ώστε να επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσαρμόζουν τα σχέδιά τους στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, όπως η ανακατανομή κονδυλίων προς αναδυόμενες προτεραιότητες όπως η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Τον Ιούνιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε "το NextGenerationEU – τον δρόμο προς το 2026" για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να βελτιστοποιήσουν τα σχέδιά τους παρέχοντας ένα "μενού επιλογών" για την ανακατανομή κονδυλίων, από την κλιμάκωση επιτυχημένων μέτρων έως τη δημιουργία χρηματοοικονομικών μέσων για την παροχή κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις.
Προσαρμογή του Ταμείου Ανάκαμψης στην Ενεργειακή Κρίση
Ενώ το πλαίσιο για την ανακατανομή υπάρχει, η εφαρμογή του σε μεγάλης κλίμακας έργα ενεργειακής ασφάλειας ήταν περιορισμένη, επισημαίνει η Goldman.
Ωστόσο, υπάρχουν δύο κύρια προηγούμενα που θα μπορούσαν να προσαρμοστούν για τον σκοπό αυτό, όπως εκτιμά.
Το πρώτο είναι το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Αμυντική Βιομηχανία (EDIP), στο οποίο τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να κάνουν εθελοντικές συνεισφορές στο Ταμείο Ανάκαμψης για τη χρηματοδότηση μελλοντικών κοινών στρατηγικών προτεραιοτήτων. Ωστόσο, από τις αρχές του 2026, κανένα κράτος μέλος δεν φαίνεται να έχει συνεισφέρει επίσημα στο EDIP.
Το δεύτερο προηγούμενο ήταν σημαντικά πιο επιτυχημένο. Το REPower EU, που εισήχθη ως ένα κεφάλαιο προγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, επέτρεψε στα κράτη μέλη να ανακατευθύνουν τις δαπάνες προς έργα σχετικά με την ενέργεια και να επιταχύνουν τη μετάβαση της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Η ενσωμάτωση του REPowerEU επιτεύχθηκε με την τροποποίηση του κανονισμού RRF, μετά από πρόταση της Επιτροπής και έγκριση τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από το Συμβούλιο της ΕΕ με ειδική πλειοψηφία. Η πρωτοβουλία REPowerEU έχει συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο περίπου 65 δισεκατομμυρίων ευρώ, αλλά μόνο τρεις χώρες υπερβαίνουν το όριο των 5 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Προς το παρόν, όπως επισημαίνει η Goldman, οι επενδύσεις στην ενεργειακή ασφάλεια διοχετεύονται μέσω του REPowerEU στα εθνικά σχέδια και όχι μέσω πρωτοβουλιών σε επίπεδο ΕΕ για τη χρηματοδότηση νέων έργων ενεργειακής ασφάλειας μεγάλης κλίμακας. Παρά τις εκκλήσεις για παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης, το πρόγραμμα παραμένει ένα προσωρινό μέσο αντιμετώπισης κρίσεων που λήγει φέτος.
Η επιλογή πολιτικής για την παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης ή τη δημιουργία ενός μακροπρόθεσμου μηχανισμού χρηματοδότησης όπως το EDIP θα μπορούσε να επανεξεταστεί
Τον Ιούνιο του 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε 18μηνη παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης για ώριμα έργα και η παράταση θα απαιτούσε πλήρη τροποποίηση του κανονισμού RRF, μια νέα νομοθετική πρόταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θα έπρεπε στη συνέχεια να συμφωνηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.
Η Goldman Sachs τονίζει πως η τρέχουσα ενεργειακή κρίση υπενθυμίζει στην Ευρώπη το κόστος της ενεργειακής εξάρτησης και ότι ο ταχύς εξηλεκτρισμός της περιοχής απαιτεί την κλιμάκωση των ηπειρωτικών υποδομών.
Το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας είναι από τα παλαιότερα στον κόσμο
Σχεδόν το ήμισυ των υποδομών διανομής στην Ευρώπη είναι σήμερα άνω των 40 ετών. Το δίκτυο των ΗΠΑ αντιμετωπίζει παρόμοια δομική γήρανση, με σχεδόν το 70% των μετασχηματιστών ρεύματος και των γραμμών μεταφοράς να είναι τουλάχιστον 25 ετών.
Αντίθετα, το δίκτυο της Κίνας είναι σχετικά νέο και, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η Κίνα έχει επεκτείνει την χωρητικότητά της σχεδόν πενταπλασιάζοντάς την, με το μεγαλύτερο μέρος των υποδομών της να έχει κατασκευαστεί από το 2005.
Διάφορες μελέτες εκτιμούν ότι το ελάχιστο μέγεθος επένδυσης που απαιτείται για τον εκσυγχρονισμό του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ κυμαίνεται μεταξύ 50-80 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι αναλυτές της Goldman εκτιμούν ότι οι προγραμματισμένες κεφαλαιουχικές δαπάνες για την ενίσχυση της μεταφοράς και της διανομής στην ΕΕ βρίσκονται λίγο υψηλότερα, αλλά εξαρτώνται από την εκτεταμένη πολιτική υποστήριξη.
Με βάση όλα τα παραπάνω, η Goldman επισημαίνει πως ενώ η ΕΕ επικεντρώνεται επί του παρόντος σε σχέδια έκτακτης ανάγκης, όπως η εργασία από το σπίτι και οι επιδοτήσεις για τις δημόσιες συγκοινωνίες, θα μπορούσε να αξιοποιήσει αποτελεσματικότερα τις επόμενες συναντήσεις, ξεκινώντας από την επερχόμενη άτυπη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ στις 23-24 Απριλίου, για να επαναχρησιμοποιήσει 80 δισεκατομμύρια ευρώ από τα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης, τα οποία δεν αναμένεται να χρησιμοποιηθούν για την αναβάθμιση των υποδομών ενέργειας και της ενεργειακής της ανεξαρτησίας.
Αυτή η κίνηση έχει τρία σημαντικά πλεονεκτήματα: (1) τη βελτίωση του ευρωπαϊκού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο παραμένει το παλαιότερο μεταξύ των μεγάλων οικονομικών περιοχών, (2) της βελτίωση της διεθνούς θέσης του χρέους της ΕΕ μέσω της διατηρήσιμης προσφοράς και της βελτιωμένης ρευστότητας και (3) την αύξηση της πιθανότητας η Ευρώπη να χρησιμοποιήσει κοινούς πόρους για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων στο μέλλον.
www.worldenergynews.gr
