Ένα νέο μοντέλο συνεργασίας μεταξύ βιομηχανίας, παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, διαχειριστών δικτύων και επενδυτών προτείνει η Eurelectric ως απάντηση στο μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης: γιατί, ενώ οι τεχνολογίες είναι διαθέσιμες και η ηλεκτροπαραγωγή γίνεται ολοένα και πιο καθαρή, ο εξηλεκτρισμός της βιομηχανίας εξακολουθεί να προχωρά με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.
Στη νέα της έκθεση, η ευρωπαϊκή ένωση ηλεκτρισμού εισάγει την έννοια των «Power Couples», δηλαδή συνεργατικών σχημάτων που συνδέουν διαφορετικούς καταναλωτές και παραγωγούς ενέργειας σε ένα κοινό επιχειρηματικό μοντέλο. Η λογική είναι ότι οι επενδύσεις στον εξηλεκτρισμό δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα έργα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου ενεργειακού οικοσυστήματος όπου οι κίνδυνοι, οι υποδομές και τα οφέλη μοιράζονται μεταξύ πολλών συμμετεχόντων.
Σύμφωνα με την Eurelectric, ένας βιομηχανικός καταναλωτής μπορεί να προσφέρει σταθερή και μακροχρόνια ζήτηση που θα στηρίξει επενδύσεις σε νέες μονάδες καθαρής ηλεκτροπαραγωγής, ένας άλλος να παρέχει ευελιξία μεταβάλλοντας την κατανάλωσή του όταν οι τιμές αυξάνονται, ενώ ένας τρίτος να συμβάλλει στην εξισορρόπηση του συστήματος. Μέσα από εργαλεία όπως τα μακροχρόνια συμβόλαια αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs), οι συμφωνίες αξιοποίησης απορριπτόμενης θερμότητας, τα μοντέλα «heat-as-a-service» και τα σχήματα μικτής δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης, οι συμμετέχοντες μπορούν να μετατρέψουν το ενεργειακό κόστος από αβέβαιη μεταβλητή σε προβλέψιμο επενδυτικό μέγεθος.
Η πρόταση αυτή έρχεται να απαντήσει σε ένα πρόβλημα που η Eurelectric θεωρεί πλέον συστημικό. Παρότι το ευρωπαϊκό μείγμα ηλεκτροπαραγωγής είναι ήδη κατά 72% απανθρακοποιημένο, ο εξηλεκτρισμός της βιομηχανίας αυξήθηκε μόλις κατά μία ποσοστιαία μονάδα το 2024. Κατά την ένωση, το ζήτημα δεν είναι πλέον η διαθεσιμότητα τεχνολογιών αλλά η αδυναμία του συστήματος να μετατρέψει ώριμες λύσεις σε επενδύσεις που μπορούν να χρηματοδοτηθούν και να υλοποιηθούν εγκαίρως.
Τρεις κατηγορίες καταναλωτών
Η ανάλυση της Eurelectric, η οποία βασίστηκε σε περισσότερα από 3.500 δεδομένα αγοράς, τη συμμετοχή 61 εταιρειών και 24 συνεντεύξεις στελεχών, εξέτασε τρεις διαφορετικές κατηγορίες καταναλωτών: βιομηχανίες χαμηλής και μέσης θερμοκρασίας, ενεργοβόρες βιομηχανίες και κέντρα δεδομένων. Παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, οι ίδιες αδυναμίες εμφανίζονται σχεδόν παντού.
Πρώτο και σημαντικότερο εμπόδιο παραμένει η οικονομία της ηλεκτρικής ενέργειας. Η αβεβαιότητα γύρω από τις μελλοντικές τιμές, η περιορισμένη δυνατότητα μακροχρόνιας αντιστάθμισης κινδύνου και οι στρεβλώσεις στις χρεώσεις δεν επιτρέπουν στις βιομηχανίες να σχεδιάσουν επενδύσεις με ορίζοντα δεκαετιών. Όπως σημειώνει η Eurelectric, πολλά έργα είναι τεχνικά ώριμα αλλά δεν φτάνουν ποτέ σε τελική επενδυτική απόφαση επειδή δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ανταγωνιστικό και προβλέψιμο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Εξίσου σημαντικό αναδεικνύεται το πρόβλημα των δικτύων. Οι βιομηχανικές επενδύσεις σχεδιάζονται συνήθως σε χρονικό ορίζοντα δύο έως τριών ετών, ενώ η ανάπτυξη νέων δικτυακών υποδομών απαιτεί συχνά πέντε έως δέκα χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι έργα να καθυστερούν ή να ακυρώνονται επειδή η απαραίτητη ηλεκτρική ισχύς δεν είναι διαθέσιμη όταν τη χρειάζονται οι επενδυτές. Για τα data centers ειδικότερα, η πρόσβαση στο δίκτυο αναδεικνύεται στον βασικό παράγοντα που καθορίζει την ανάπτυξή τους.
Η Eurelectric εντοπίζει ακόμη δυσκολίες στην ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στις παραγωγικές διαδικασίες, καθώς και σημαντικά χρηματοδοτικά εμπόδια. Η πολυπλοκότητα των αναβαθμίσεων, οι ανάγκες επανασχεδιασμού των μονάδων και η αβεβαιότητα γύρω από τις αποδόσεις των επενδύσεων αυξάνουν το επενδυτικό ρίσκο, ιδιαίτερα στις ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Πρόκληση ο συντονισμός
Στο πλαίσιο αυτό, η ένωση υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή πολιτική πρέπει να μετατοπιστεί από τη θέσπιση στόχων στην επίλυση προβλημάτων υλοποίησης. Οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως το AccelerateEU και το Affordable Energy Action Plan, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο η πραγματική πρόκληση είναι ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ δικτύων, αδειοδοτήσεων, χρηματοδότησης και μακροχρόνιων συμβολαίων ηλεκτρικής ενέργειας.
Το βασικό συμπέρασμα της Eurelectric είναι ότι η Ευρώπη δεν στερείται τεχνολογιών για να προχωρήσει στον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας. Αυτό που λείπει είναι ένα μοντέλο συνεργασίας που θα μειώνει το ρίσκο, θα βελτιώνει τη χρηματοδοσιμότητα των έργων και θα επιτρέπει στις επενδύσεις να προχωρούν με τον ίδιο ρυθμό που εξελίσσονται οι ανάγκες της οικονομίας. Τα «Power Couples» αποτελούν, σύμφωνα με την έκθεση, την πιο ολοκληρωμένη πρόταση προς αυτή την κατεύθυνση.
