Πριν ακόμη η Ευρωπαϊκή Ένωση προλάβει να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών, η παγκόσμια μάχη για την εξασφάλιση λιθίου, σπάνιων γαιών, γραφίτη, κοβαλτίου και νικελίου εντείνεται, με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία να κινούνται ταχύτερα και πιο επιθετικά.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας μελέτης του Bruegel, η οποία προειδοποιεί ότι η σημερινή ευρωπαϊκή στρατηγική δεν επαρκεί για να διασφαλίσει την τροφοδοσία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας με τις πρώτες ύλες που απαιτούνται για την ενεργειακή μετάβαση, τις μπαταρίες, τα ηλεκτρικά οχήματα, τις ανεμογεννήτριες, τα φωτοβολταϊκά, τους ημιαγωγούς και τις αμυντικές εφαρμογές.
Πάντως η Ελλάδα πρωτοπορεί με την «στρατηγικής σημασίας» επένδυση της Metlen στην παραγωγή γαλλίου η οποία αναμένεται να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αυτάρκεια σε ένα από τα πλέον κρίσιμα μέταλλα για την παραγωγή ημιαγωγών, εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, αμυντικών συστημάτων, φωτοβολταϊκών και δικτύων 5G.
Η εταιρεία αναπτύσσει τη μοναδική μονάδα παραγωγής γαλλίου στην Ευρώπη, στο βιομηχανικό συγκρότημα της «Αλουμίνιον της Ελλάδος». Πρόκειται για επένδυση συνολικού ύψους περίπου 340 εκατ. ευρώ, η οποία συνδυάζεται με την επέκταση των ορυχείων βωξίτη και της μονάδας αλουμίνας. Το έργο έχει χαρακτηριστεί «Στρατηγική Επένδυση» στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών και αποτελεί το πρώτο που εντάχθηκε στο καθεστώς κρατικών ενισχύσεων CISAF 6.1, με προβλεπόμενη δημόσια στήριξη περίπου 118 εκατ. ευρώ μέσω επιχορηγήσεων και φορολογικών κινήτρων.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει εγκρίνει χρηματοδότηση 90 εκατ. ευρώ για το έργο. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της εταιρείας, η παραγωγή αναμένεται να ξεκινήσει το 2027, αποτελώντας την πρώτη βιομηχανική παραγωγή γαλλίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα σημαντικό βήμα για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από την Κίνα, η οποία σήμερα κυριαρχεί σχεδόν ολοκληρωτικά στην παγκόσμια αγορά του μετάλλου.
Oι προβλέψεις για την ζήτηση
Η μελέτη του Bruegel, επισημαίνει ότι η ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες θα αυξηθεί εκρηκτικά έως το 2050. Η ζήτηση για λίθιο εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 470% έως 800%, για γραφίτη κατά 130% έως 250%, για νικέλιο κατά 100% έως 150%, για κοβάλτιο κατά 40% έως 135% και για χαλκό κατά 40% έως 130%, καθώς οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας θα απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της συνολικής κατανάλωσης των συγκεκριμένων μετάλλων.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς η αλυσίδα εφοδιασμού παραμένει εξαιρετικά συγκεντρωμένη. Η Κίνα κυριαρχεί στην επεξεργασία των περισσότερων κρίσιμων πρώτων υλών, ελέγχοντας περίπου το 90% της επεξεργασίας των σπάνιων γαιών, πάνω από το 90% του γραφίτη που χρησιμοποιείται στις μπαταρίες, περισσότερο από το 75% της επεξεργασίας κοβαλτίου και περίπου το 70% της επεξεργασίας λιθίου, ενώ έχει ήδη αποδείξει ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει τις εξαγωγές αυτών των υλικών ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης μέσω περιορισμών στις εξαγωγές.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRMA) θέτει ως στόχο έως το 2030 το 10% της κατανάλωσης να προέρχεται από εξόρυξη εντός της ΕΕ, το 40% από ευρωπαϊκή επεξεργασία, το 25% από ανακύκλωση και κανένα στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας να μην εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 65% από μία μόνο τρίτη χώρα. Ωστόσο, σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, οι πιθανότητες επίτευξης αυτών των στόχων παραμένουν περιορισμένες.
Η Κομισιόν έχει εγκρίνει μέχρι σήμερα 60 στρατηγικά έργα, εκ των οποίων τα 47 βρίσκονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με έμφαση στο λίθιο, το νικέλιο, τον χαλκό, το κοβάλτιο, τον γραφίτη και τις σπάνιες γαίες.
Ωστόσο, η ανάλυση του Bruegel δείχνει ότι η επιλογή των έργων δεν συμβαδίζει πάντοτε με τις μεγαλύτερες εξαρτήσεις της Ευρώπης από την Κίνα, ενώ οι προβλέψεις παραγωγής βασίζονται κυρίως στις εκτιμήσεις των ίδιων των επενδυτών και όχι σε ανεξάρτητη αξιολόγηση. Ακόμη και αν όλα τα έργα υλοποιηθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, εκτιμάται ότι δεν θα επαρκούν για να καλύψουν όλους τους στόχους του CRMA, ιδιαίτερα στον τομέα της ανακύκλωσης.
Ανεπαρκής η στήριξη
Παράλληλα, η χρηματοδοτική στήριξη χαρακτηρίζεται ανεπαρκής. Η μελέτη εντοπίζει δημόσιες ενισχύσεις ύψους μόλις 1,26 δισ. ευρώ για 21 από τα 60 στρατηγικά έργα, εκ των οποίων 576 εκατ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, 461 εκατ. ευρώ από κρατικές ενισχύσεις και 218 εκατ. ευρώ από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το επίπεδο αυτό υπολείπεται σημαντικά των πόρων που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία για την εξασφάλιση πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Με βάση τα παραπάνω, η μελέτη καταλήγει στο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να δημιουργήσει ένα ισχυρό και αποκλειστικό χρηματοδοτικό εργαλείο για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, να αυξήσει τις δημόσιες εγγυήσεις και τις επενδύσεις σε έργα υψηλού ρίσκου, να εστιάσει περισσότερο στα υλικά όπου η εξάρτηση από την Κίνα είναι μεγαλύτερη, να ενισχύσει τις επενδύσεις σε έργα εξόρυξης και επεξεργασίας εκτός Ευρώπης και να μετατρέψει τις υφιστάμενες στρατηγικές συνεργασίες σε πιο δεσμευτικές εμπορικές συμφωνίες.
Παράλληλα, εισηγείται μεγαλύτερη στήριξη της ανακύκλωσης, χωρίς όμως να θεωρεί ότι αυτή από μόνη της μπορεί να καλύψει τη μελλοντική εκρηκτική ζήτηση, ενώ προτείνει η ΕΕ να αποφύγει προς το παρόν τη συμμετοχή σε ένα αμερικανικό σύστημα ελάχιστων τιμών για τα κρίσιμα ορυκτά, επιλέγοντας αντ' αυτού μακροχρόνιες διμερείς συμφωνίες προμήθειας με τις χώρες παραγωγούς.
wwww.worldenergynews.gr
