Ποια είναι τα πιθανότερα έργα ενέργειας να ενταχθούν στην ενεργειακή ρήτρα διαφυγής

Έως τα τέλη Αυγούστου αναμένεται να ανακοινωθεί η πρώτη εξειδίκευση των ενεργειακών έργων που θα προτείνει η Ελλάδα για ένταξη στη διευρυμένη Εθνική Ρήτρα Διαφυγής. Το ελληνικό αίτημα έχει ήδη υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αφορά επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ μέχρι το 2028. Η τελική λίστα καταρτίζεται σε συνεργασία των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και των υπόλοιπων συναρμόδιων φορέων. Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ονομαστικά έργα και προϋπολογισμοί.

Έχουν, όμως, προσδιοριστεί οι βασικές κατηγορίες: αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, αναβάθμιση δικτύων, διασυνδέσεις νησιών, εξοικονόμηση ενέργειας, αναβάθμιση κτιρίων και κρίσιμες υποδομές ενεργειακής ασφάλειας.

 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να προτιμήσει επενδύσεις που παρουσιάζουν σαφές και μετρήσιμο αποτέλεσμα στην ασφάλεια εφοδιασμού. Αντίθετα, δαπάνες απλής συντήρησης ή γενικής λειτουργίας δύσκολα θα χαρακτηριστούν στρατηγικά έργα ενεργειακής ανθεκτικότητας.

 

Το πιθανότερο είναι ότι το ελληνικό πακέτο δεν θα στηριχθεί σε ένα μόνο εμβληματικό έργο, αλλά σε ένα σύνολο παρεμβάσεων. Η αποθήκευση και οι νησιωτικές διασυνδέσεις συγκεντρώνουν τις υψηλότερες πιθανότητες, επειδή μειώνουν άμεσα τη χρήση εισαγόμενων καυσίμων και ενισχύουν την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος.

 

Ακολουθούν η αναβάθμιση των δικτύων ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ, τα προγράμματα αντλιών θερμότητας και η ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων. Τα μεγάλα διεθνή έργα, όπως το GREGY, μπορεί να εξεταστούν, αλλά η ένταξή τους θα εξαρτηθεί από τη χρηματοδοτική δομή και από το εάν υπάρχει διακριτό τμήμα εθνικής δαπάνης.

 

Η ανακοίνωση του καταλόγου έως τα τέλη Αυγούστου θα δείξει και πόσο ευρεία είναι τελικά η ερμηνεία της «ενεργειακής ανθεκτικότητας». Μια ευρεία προσέγγιση της Κομισιόν θα επιτρέψει στην Ελλάδα να εντάξει περισσότερα έργα δικτύων, κτιρίων και εξηλεκτρισμού. Μια στενότερη ερμηνεία θα κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου χώρου σε αποθήκευση, διασυνδέσεις και αυστηρά κρίσιμες υποδομές.

 

Στην κορυφή της λίστας αναμένεται να βρεθούν τα έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η ταχεία ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών έχει αυξήσει τις ώρες κατά τις οποίες η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση και τις δυνατότητες του δικτύου, οδηγώντας σε περικοπές πράσινης ενέργειας. Μεγάλες μπαταρίες μπορούν να απορροφούν την πλεονάζουσα παραγωγή τις μεσημεριανές ώρες και να την επιστρέφουν στο σύστημα όταν αυξάνεται η ζήτηση, περιορίζοντας την ανάγκη λειτουργίας μονάδων φυσικού αερίου.

 

Η αποθήκευση καλύπτει σχεδόν απόλυτα τα κριτήρια που έχει θέσει η Κομισιόν: μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, επιτρέπει την ενσωμάτωση περισσότερων ΑΠΕ και προσφέρει εφεδρείες στο ηλεκτρικό σύστημα. Στη ρήτρα θα μπορούσαν επομένως να ενταχθούν νέα προγράμματα ενίσχυσης αυτόνομων μπαταριών, συστήματα αποθήκευσης σε νησιά και επενδύσεις σε κρίσιμους υποσταθμούς.

 

Στο ίδιο πλαίσιο μπορεί να εξεταστούν έργα αντλησιοταμίευσης, εφόσον περιλαμβάνουν επιλέξιμη εθνική δημόσια δαπάνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο της Αμφιλοχίας, το οποίο περιλαμβάνει δύο άνω ταμιευτήρες και κοινό κάτω ταμιευτήρα στη λίμνη Καστρακίου.

 

 

Η δεύτερη μεγάλη κατηγορία αφορά τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών. Με βάση τον βαθμό ωριμότητας και τη συμβολή τους στην ενεργειακή ασφάλεια, μεταξύ των πιθανότερων υποψηφίων βρίσκονται η διασύνδεση των Δωδεκανήσων, η διασύνδεση των νησιών του Βορείου Αιγαίου, τα εναπομείναντα έργα στις Κυκλάδες, οι υποσταθμοί και οι χερσαίες γραμμές που απαιτούνται για την ολοκλήρωσή τους.

 

Οι διασυνδέσεις περιορίζουν τη λειτουργία των τοπικών πετρελαϊκών μονάδων, μειώνοντας την κατανάλωση εισαγόμενου diesel και μαζούτ. Παράλληλα, επιτρέπουν την εγκατάσταση περισσότερων ΑΠΕ και αυξάνουν την ασφάλεια τροφοδοσίας των νησιών.

 

Υψηλές πιθανότητες έχουν επίσης επενδύσεις στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Σε αυτή την κατηγορία μπορούν να περιληφθούν νέα δίκτυα που επιτρέπουν τη σύνδεση περισσότερων ΑΠΕ, ενίσχυση γραμμών σε περιοχές με μεγάλες συμφορήσεις, νέοι και αναβαθμισμένοι υποσταθμοί, ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου, έργα προστασίας από πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραίες θερμοκρασίες, εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας κρίσιμων περιοχών, συστήματα κυβερνοασφάλειας ενεργειακών υποδομών.

 

Στο ελληνικό αίτημα περιλαμβάνονται παρεμβάσεις εξοικονόμησης και ενεργειακής αναβάθμισης δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων. Πιθανές δράσεις είναι νέα ή διευρυμένα προγράμματα «Εξοικονομώ», αναβάθμιση σχολείων, νοσοκομείων και δημοτικών κτιρίων, θερμομόνωση και αντικατάσταση κουφωμάτων, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων, ψηφιακά συστήματα ενεργειακής διαχείρισης.

 

Οι αντλίες θερμότητας και οι ηλιακοί θερμοσίφωνες έχουν ισχυρό επιχείρημα επιλεξιμότητας, επειδή μειώνουν άμεσα και μόνιμα την κατανάλωση εισαγόμενων καυσίμων. Για τον ίδιο λόγο, η αναβάθμιση μεγάλων δημόσιων κτιρίων μπορεί να θεωρηθεί υποδομή ενεργειακής ανθεκτικότητας και όχι απλώς κοινωνικό πρόγραμμα.

 

Στη συζήτηση μπορεί να βρεθούν και μεγάλες διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το GREGY μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Το έργο προβλέπει υποθαλάσσιο καλώδιο μήκους περίπου 954 χιλιομέτρων και μεταφορικής ικανότητας έως 3 GW, με στόχο τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

 

Το GREGY έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκό Project of Mutual Interest και έχει εξασφαλίσει €9,56 εκατ. από το Connecting Europe Facility για τις τελικές μελέτες. Θεματικά ανταποκρίνεται στον στόχο της διαφοροποίησης και της ενεργειακής ασφάλειας. Ωστόσο, η ένταξή του στη ρήτρα είναι λιγότερο αυτονόητη, καθώς πρέπει να προσδιοριστεί ποιο μέρος αποτελεί νέα εθνική δημόσια δαπάνη και να αποκλειστεί οποιαδήποτε διπλή χρηματοδότηση.

 

Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής δεν αποτελεί νέο ευρωπαϊκό ταμείο ούτε συνεπάγεται ότι η Κομισιόν θα καταβάλει στην Ελλάδα περισσότερα από 1 δισ. ευρώ. Τα έργα θα χρηματοδοτηθούν κυρίως από εθνικούς πόρους.

 

Η ρήτρα επιτρέπει οι συγκεκριμένες δαπάνες να μη συνυπολογιστούν στο συμφωνημένο ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών κρατικών δαπανών. Δεν παύουν, όμως, να επηρεάζουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.

 

Η προβλεπόμενη ευελιξία φτάνει:

 

-έως το 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος για το 2026–2028,

-έως το 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά μέχρι το τέλος του 2028.

Η δυνατότητα αυτή βρίσκεται μέσα στο γενικό όριο του 1,5% του ΑΕΠ που είχε θεσπιστεί για την αμυντική ρήτρα.

 

Για να εγκριθούν, τα ελληνικά έργα θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι:

 

1. αποτελούν πρόσθετες παρεμβάσεις που αναλήφθηκαν από τον Φεβρουάριο του 2026 και μετά,

2. μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο,

3. ενισχύουν την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα του ελληνικού και ευρωπαϊκού συστήματος,

4. έχουν διαρθρωτικό και όχι προσωρινό αποτέλεσμα,

5. δεν έχουν ήδη χρηματοδοτηθεί για την ίδια δαπάνη από RRF, CEF ή άλλο ευρωπαϊκό πρόγραμμα,

6. δεν θέτουν σε κίνδυνο τη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.

Αυτό καθιστά λιγότερο πιθανή την ένταξη γενικών επιδοτήσεων λογαριασμών ή έργων που αυξάνουν μακροχρόνια την κατανάλωση φυσικού αερίου. Η Κομισιόν έχει τονίσει ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι προσωρινά και στοχευμένα και να μην ενισχύουν τη συνολική ζήτηση ορυκτών καυσίμων.

 

www.worldenergynews.gr