Η απόσταση μεταξύ των δύο κομμάτων είναι τέτοια ώστε η συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση ξεφεύγει από τα όρια μιας περιφερειακής κάλπης. Η AfD βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στην απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, ενώ η τελική κατανομή θα εξαρτηθεί και από το ποια μικρότερα κόμματα θα καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 5%
Η εκλογική αναμέτρηση στη Σαξωνία-Anhalt εξελίσσεται σε σημείο καμπής για τη γερμανική πολιτική σκηνή. Η εντυπωσιακή επίδοση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), που κινείται πάνω από το 44%, δεν αποτελεί απλώς μια μεγάλη νίκη σε ένα κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας. Αμφισβητεί ευθέως τις ισορροπίες που διαμορφώθηκαν επί δεκαετίες και φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα εάν το γερμανικό πολιτικό σύστημα μπορεί να αποκλείει επ' αόριστον από την εξουσία ένα κόμμα με τόσο μεγάλη εκλογική απήχηση.
Η εικόνα των πρώτων exit polls έδειξε την AfD στο 44,5%, έναντι μόλις 18,5% της CDU. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα που ακολούθησαν κινήθηκαν στην ίδια κατεύθυνση, με την AfD στο 44,2% και τη CDU περίπου στο 18%.
Η απόσταση μεταξύ των δύο κομμάτων είναι τέτοια ώστε η συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση ξεφεύγει από τα όρια μιας περιφερειακής κάλπης. Η AfD βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στην απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, ενώ η τελική κατανομή θα εξαρτηθεί και από το ποια μικρότερα κόμματα θα καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 5%.
Με βάση την τρέχουσα κατανομή, η AfD προβλέπεται να διαθέτει 39 έδρες, μόλις τρεις λιγότερες από όσες απαιτούνται για την πλειοψηφία. Η CDU αναμένεται να περιοριστεί στις 16 έδρες, οι Πράσινοι στις οκτώ και το SPD στις επτά, ενώ το BSW κινείται στο όριο της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης.
Η πιθανότητα να μείνει το BSW εκτός κοινοβουλίου έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν οι ψήφοι του δεν οδηγήσουν σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, οι έδρες που θα ανακατανεμηθούν στα υπόλοιπα κόμματα ενδέχεται να δώσουν στην AfD την πλειοψηφία που χρειάζεται για να κυβερνήσει χωρίς εταίρο.
Η AfD ζητά την εξουσία
Το μήνυμα από την πλευρά της AfD είναι σαφές: το κόμμα θεωρεί ότι το αποτέλεσμα του δίνει πολιτική εντολή διακυβέρνησης.
Ο συμπρόεδρος της AfD Tino Chrupalla χαρακτήρισε το αποτέλεσμα εντυπωσιακό και υποστήριξε ότι το κόμμα του «μείωσε στο μισό» την CDU. Ο ίδιος ανέδειξε τον Ulrich Siegmund ως τον επόμενο πρωθυπουργό της Σαξωνίας-Anhalt και υποστήριξε ότι από το συγκεκριμένο κρατίδιο μπορεί να ξεκινήσει μια ευρύτερη πολιτική αλλαγή στη Γερμανία.
Ωστόσο, ακόμη και στο εσωτερικό της AfD υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις για το ενδεχόμενο συνεργασιών. Ο Chrupalla άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο συνομιλιών σε περίπτωση που δεν προκύψει αυτοδυναμία, ενώ ο Siegmund εμφανίστηκε περισσότερο επιφυλακτικός απέναντι σε σενάρια κυβέρνησης μειοψηφίας.
Η βασική γραμμή του κόμματος πάντως δεν αλλάζει: οποιαδήποτε συνεργασία θα πρέπει να γίνει με βάση τις δικές του πολιτικές προτεραιότητες, κυρίως στο μεταναστευτικό και στην ενέργεια. Μέχρι στιγμής, η AfD υποστηρίζει ότι δεν βλέπει άλλο κόμμα που να μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτές τις προϋποθέσεις.
Το Brandmauer φτάνει στα όριά του
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που δημιουργεί το αποτέλεσμα αφορά το λεγόμενο Brandmauer, την πολιτική γραμμή που έχουν υιοθετήσει η CDU, το SPD και τα περισσότερα κόμματα της Γερμανίας, αποκλείοντας τη συνεργασία με την AfD.
Η λογική αυτή ήταν ευκολότερο να εφαρμοστεί όταν η AfD βρισκόταν στη δεύτερη ή τρίτη θέση. Όταν όμως ένα κόμμα συγκεντρώνει ποσοστό που προσεγγίζει το ήμισυ του εκλογικού σώματος ενός κρατιδίου, η διαχείριση της πολιτικής του απομόνωσης γίνεται πολύ πιο δύσκολη.
Αν η AfD δεν εξασφαλίσει αυτοδυναμία, τα υπόλοιπα κόμματα θα πρέπει να αναζητήσουν έναν συνδυασμό που θα της στερήσει την εξουσία. Αυτό σημαίνει πιθανές συνεργασίες μεταξύ πολιτικών δυνάμεων με μεγάλες ιδεολογικές και προγραμματικές διαφορές.
Το αποτέλεσμα, επομένως, μπορεί να δημιουργήσει μια παράδοξη κατάσταση: ένα κόμμα να διαθέτει μακράν τη μεγαλύτερη εκλογική δύναμη και παρ' όλα αυτά να μην μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση. Η ανάγκη αποκλεισμού του θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες μορφές κυβερνητικών συνεργασιών, αλλά και σε ένα πολιτικό σύστημα που θα λειτουργεί ολοένα περισσότερο με μεταβαλλόμενες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.
Το BSW ανοίγει μια νέα συζήτηση
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία η στάση της Συμμαχίας Sahra Wagenknecht.
Το BSW δεν έχει προτείνει έναν κλασικό συνασπισμό με την AfD. Έχει όμως αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο συνεργασίας σε επιμέρους ζητήματα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σύμπτωση θέσεων.
Η επικεφαλής του κόμματος στη Σαξωνία-Anhalt, Claudia Wittig, έχει υποστηρίξει ότι ένα κόμμα που συγκεντρώνει περίπου 40% δεν μπορεί απλώς να αγνοηθεί. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει την ενεργειακή πολιτική, όπου θεωρεί ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν κοινές πρωτοβουλίες.
Παράλληλα, το BSW προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης: έναν υπερκομματικό πρωθυπουργό και κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες που θα διαμορφώνονται ανάλογα με το εκάστοτε ζήτημα.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά προεκλογικά. Το BSW είχε ήδη παρουσιάσει τον λεγόμενο «Magdeburger Weg», απορρίπτοντας την απόλυτη λογική αποκλεισμού της AfD και προτείνοντας συνεργασίες σε συγκεκριμένες πολιτικές.
Ανάλογη συζήτηση είχε ανοίξει και γύρω από τη γερμανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, με στελέχη του BSW να έχουν εκφράσει την πρόθεση να καταθέσουν σχετική πρόταση και να αναζητήσουν ψήφους ακόμη και από την AfD, χωρίς προηγούμενη συμφωνία μαζί της.
Ήδη από τον Ιούνιο, μάλιστα, το BSW είχε απευθυνθεί στην ηγεσία της AfD, Alice Weidel και Tino Chrupalla, προτείνοντας ένα μοντέλο στο οποίο η AfD θα μπορούσε να συμμετέχει σε μεταβαλλόμενες κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες χωρίς να αναλαμβάνει κατ' ανάγκη την ηγεσία της κυβέρνησης.
Η CDU πληρώνει το τίμημα
Για τη CDU το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστεί ως μια απλή εκλογική ήττα.
Το κόμμα που για περισσότερες από δύο δεκαετίες είχε ισχυρή παρουσία στη Σαξωνία-Anhalt βρίσκεται πλέον σε απόσταση μεγαλύτερη των 26 μονάδων από την AfD. Η επίδοση του 18% περίπου αποτελεί ιστορικό χαμηλό για την CDU στο συγκεκριμένο κρατίδιο μετά την επανένωση της Γερμανίας.
Το αποτέλεσμα αφορά άμεσα και τον Friedrich Merz. Η CDU είχε αντιμετωπίσει την αναμέτρηση ως σημαντικό τεστ για την ικανότητά της να περιορίσει την άνοδο της AfD, ιδιαίτερα στην ανατολική Γερμανία.
Αντί για ανακοπή της δυναμικής της AfD, προέκυψε ακριβώς το αντίθετο: η διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων διευρύνθηκε σε επίπεδα που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν από το Βερολίνο.
Η πολιτική συνέπεια είναι μεγαλύτερη από την ίδια τη Σαξωνία-Anhalt. Το αποτέλεσμα στέλνει μήνυμα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση ότι η AfD δεν αποτελεί πλέον απλώς δύναμη διαμαρτυρίας, αλλά κόμμα που μπορεί να διεκδικεί ευθέως την εξουσία.
Από την ανατολή προς το Βερολίνο
Η AfD έχει εδώ και χρόνια ισχυρότερη παρουσία στα ανατολικά κρατίδια. Η Σαξωνία-Anhalt, όμως, μπορεί να αποτελέσει το σημείο από το οποίο αυτή η περιφερειακή δυναμική θα μετατραπεί σε εθνική πολιτική απειλή για τα παραδοσιακά κόμματα.
Το κόμμα έχει ήδη αυξήσει την επιρροή του και στη δυτική Γερμανία. Στις φετινές εκλογικές αναμετρήσεις στη Baden-Württemberg και στη Rhineland-Palatinate κινήθηκε κοντά στο 20%.
Η εκλογική του βάση στην ανατολική Γερμανία συνδέεται με ένα μείγμα δυσαρέσκειας για την οικονομική κατάσταση, το κόστος της ενέργειας, το μεταναστευτικό και την πολιτική του Βερολίνου, αλλά και με διαφορετικές αντιλήψεις για τις σχέσεις της Γερμανίας με τη Ρωσία.
Η AfD ζητά αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, αλλαγή της στάσης απέναντι στη Μόσχα και περιορισμό ή τερματισμό της γερμανικής στήριξης προς την Ουκρανία. Πρόκειται για θέσεις που συγκρούονται ευθέως με τη γραμμή της κυβέρνησης Merz.
Γι' αυτό και η Σαξωνία-Anhalt λειτουργεί ως κάτι περισσότερο από εκλογικός σταθμός. Μπορεί να αποτελέσει το πρώτο πραγματικό τεστ για το κατά πόσο η AfD είναι σε θέση να μετατρέψει την εκλογική της ισχύ σε κυβερνητική παρουσία.
Η οικονομία πίσω από την πολιτική ανατροπή
Η ενίσχυση της AfD δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από το μεταναστευτικό ή από την κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα.
Στο βάθος βρίσκεται και η αμφισβήτηση του οικονομικού μοντέλου που έκανε τη Γερμανία μία από τις ισχυρότερες βιομηχανικές οικονομίες στον κόσμο.
Για δεκαετίες, το γερμανικό μοντέλο βασίστηκε σε τρεις βασικούς πυλώνες: σχετικά φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία, ισχυρή ζήτηση από την Κίνα και πρόσβαση στη μεγάλη ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Και οι τρεις αυτοί πυλώνες έχουν πλέον μεταβληθεί.
Η απώλεια της πρόσβασης στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο έχει αυξήσει την πίεση στη γερμανική βιομηχανία. Η Κίνα δεν αποτελεί πλέον μόνο αγορά για τα γερμανικά αυτοκίνητα, μηχανήματα και βιομηχανικά προϊόντα, αλλά έχει εξελιχθεί σε ανταγωνιστή σε κρίσιμους κλάδους, από τα ηλεκτρικά οχήματα και τις μπαταρίες έως τα φωτοβολταϊκά και τις τεχνολογίες της βιομηχανίας.
Την ίδια στιγμή, η πράσινη μετάβαση απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και αυξάνει το κόστος προσαρμογής για μια οικονομία με τόσο μεγάλη εξάρτηση από τη βιομηχανική παραγωγή.
Η εικόνα συμπληρώνεται από την υποεπένδυση στις υποδομές, τη γραφειοκρατία, την καθυστέρηση στην ψηφιοποίηση και την έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.
Η AfD επιχειρεί να μετατρέψει όλες αυτές τις πιέσεις σε πολιτικό μήνυμα. Η Alice Weidel έχει επαναφέρει ακόμη και το ενδεχόμενο ενός Dexit, χρησιμοποιώντας την αποχώρηση από την ευρωζώνη ή την ΕΕ ως ευρύτερο σύμβολο επιστροφής στη λογική της εθνικής κυριαρχίας.
Το μήνυμα είναι απλό και πολιτικά εύπεπτο: όταν το ενεργειακό κόστος αυξάνεται, η βιομηχανία χάνει ανταγωνιστικότητα, η Κίνα κερδίζει έδαφος και το κράτος δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές πιέσεις, η υπόσχεση για «επιστροφή του ελέγχου» αποκτά μεγαλύτερη απήχηση από τις σύνθετες και μακροχρόνιες μεταρρυθμίσεις.
Το μεταναστευτικό ως δεύτερος πυλώνας
Στην ίδια εξίσωση εντάσσεται και το μεταναστευτικό.
Η Γερμανία αντιμετωπίζει δημογραφική γήρανση και χρειάζεται εργατικό δυναμικό. Ταυτόχρονα, όμως, οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές επιβαρύνουν την αγορά κατοικίας, τα σχολεία, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τους προϋπολογισμούς των τοπικών αρχών.
Σε μια οικονομία που αναπτύσσεται με χαμηλούς ρυθμούς, οι πιέσεις αυτές είναι ευκολότερο να μετατραπούν σε κοινωνική και πολιτική δυσαρέσκεια.
Η AfD επιχειρεί να συνδέσει τις δύο πλευρές του προβλήματος: την οικονομική ανασφάλεια και την αίσθηση ότι το κράτος έχει χάσει τον έλεγχο της μεταναστευτικής πολιτικής.
Έτσι, η εκλογική της άνοδος δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ιδεολογικής πόλωσης. Είναι ταυτόχρονα ψήφος αντίδρασης απέναντι σε ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα που ένα σημαντικό τμήμα της γερμανικής κοινωνίας θεωρεί ότι δεν ανταποκρίνεται πλέον στις συνθήκες της νέας εποχής.
Η επόμενη μάχη θα είναι εθνική
Η σημασία της Σαξωνίας-Anhalt υπερβαίνει τα όρια του κρατιδίου και για έναν ακόμη λόγο.
Οι κυβερνήσεις των κρατιδίων έχουν σημαντικό θεσμικό ρόλο μέσω του Bundesrat, ενώ τα κρατίδια διαθέτουν αρμοδιότητες σε κρίσιμους τομείς όπως η παιδεία, η ασφάλεια, ο πολιτισμός και η δημόσια διοίκηση.
Μια ενδεχόμενη κυβέρνηση της AfD θα δημιουργούσε για πρώτη φορά τη δυνατότητα άμεσης θεσμικής αντιπαράθεσης μεταξύ μιας κυβέρνησης κρατιδίου υπό την AfD και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη από το γεγονός ότι η τοπική υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος έχει χαρακτηρίσει την AfD της Saxony-Anhalt ως επιβεβαιωμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική οργάνωση.
Η AfD, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει ήδη τη νίκη ως εφαλτήριο για την επόμενη μεγάλη πολιτική αναμέτρηση: τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2029.
Επομένως, το βασικό ερώτημα που τίθεται πλέον στη Γερμανία δεν είναι μόνο ποιος θα σχηματίσει κυβέρνηση στη Σαξωνία-Anhalt.
Είναι αν το πολιτικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες όταν ένα κόμμα που βρίσκεται εκτός του παραδοσιακού κυβερνητικού φάσματος συγκεντρώνει πάνω από τέσσερις στους δέκα ψηφοφόρους.
Η πραγματική ανατροπή δεν βρίσκεται μόνο στο ποσοστό της AfD. Βρίσκεται στο γεγονός ότι η εκλογική της ισχύς υποχρεώνει ήδη όλα τα υπόλοιπα κόμματα να επανεξετάσουν τις μεταξύ τους σχέσεις, τις συμμαχίες τους και τελικά τους ίδιους τους κανόνες με τους οποίους λειτουργεί το γερμανικό πολιτικό σύστημα.
Η Σαξωνία-Anhalt μπορεί έτσι να αποδειχθεί η αρχή μιας πολύ ευρύτερης πολιτικής αλλαγής. Και το επόμενο μεγάλο ερώτημα δεν θα αφορά πλέον μόνο το ποιος κυβερνά ένα κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας, αλλά το εάν η AfD μπορεί να μετατρέψει την εκλογική της κυριαρχία στην περιφέρεια σε πραγματική διεκδίκηση της εξουσίας στο Βερολίνο.
www.worldenergynews.gr
