Σε μια ιστορική κίνηση, η Ουγγαρία θα αρχίσει σύντομα να δημοσιοποιεί δεκάδες χιλιάδες αστυνομικούς φακέλους της κομμουνιστικής περιόδου σε μια διαδικτυακή δημόσια βάση δεδομένων, παρέχοντας στους πολίτες πρόσβαση σε καταλόγους πληροφοριοδοτών και συνεργατών που χρησιμοποιούνταν από τις πρώην κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας.
H δημοσιοποίηση των αρχείων
Η δημοσιοποίηση αυτή, η οποία συμπίπτει με την 70ή επέτειο της αντισοβιετικής εξέγερσης της Ουγγαρίας το 1956, αποτελεί μέρος της δέσμευσης του Πρωθυπουργού Πέτερ Μαγκιάρ να καταστήσει δημόσια τα αρχεία —τα οποία φυλάσσονται σε ένα τεράστιο υπόγειο αρχειοφυλάκιο στη Βουδαπέστη— και να επιτρέψει στους Ούγγρους να συμφιλιωθούν με το ολοκληρωτικό παρελθόν τους.
Αν και το κομμουνιστικό καθεστώς κατέρρευσε το 1989, η Ουγγαρία καθυστέρησε να ανοίξει πλήρως τους φακέλους λόγω έλλειψης ισχυρής πολιτικής βούλησης από τις διαδοχικές κυβερνήσεις. Μέχρι τώρα, πέρα από τους ερευνητές, οι απλοί πολίτες μπορούσαν να ζητήσουν πρόσβαση μόνο στα δικά τους αρχεία ή σε εκείνα στενών συγγενών τους, αλλά πλέον ο καθένας θα μπορεί να πραγματοποιεί αναζητήσεις στη διαδικτυακή βάση δεδομένων.
Οι παρακολουθήσεις του Ψυχρού Πολέμου
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι υπηρεσίες μυστικής αστυνομίας στην Ανατολική Ευρώπη —όπως η Στάζι της Ανατολικής Γερμανίας ή οι υπηρεσίες ασφαλείας της Ουγγαρίας— βασίζονταν σε συνεργάτες που στρατολογούνταν από το ευρύ κοινό, συχνά μέσω εκβιασμών, απειλών ή ανταμοιβών. Μεταξύ 1956 και 1989, καταγράφηκαν στην Ουγγαρία περίπου 55.000 μυστικοί συνεργάτες. Παρακολουθούσαν φίλους, συγγενείς, γείτονες και συναδέλφους για να εντοπίσουν ενδείξεις διαφωνίας και δυτικής επιρροής, ενώ οι αναφορές τους οδηγούσαν συχνά σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Πολλά διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης —γνωστά ως «K-flats» ή «διαμερίσματα συνωμοσίας»— χρησίμευαν ως χώροι συναντήσεων μεταξύ αξιωματούχων της μυστικής αστυνομίας και πολιτών-συνεργατών.
Ποιοι βρίσκονταν στο στόχαστρο
Τη δεκαετία του 1980, πληροφοριοδότες παρακολουθούσαν συναυλίες της underground ροκ σκηνής της Βουδαπέστης, οι οποίες προσέλκυαν νεανικό κοινό και θεωρούνταν από τις αρχές δυνητικά ανατρεπτικές. Ο Peter Muller «Sziami», μια εμβληματική μορφή της σημερινής μουσικής σκηνής, θυμάται το συγκρότημά του, τους Kontroll Csoport, να ερμηνεύει το 1983 ένα τραγούδι που είχε γράψει ο ίδιος με τίτλο «Πληροφοριοδότες και Προβοκάτορες».
Αντιμετωπίζοντας το παρελθόν
Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφάλειας (ABTL) διαχειρίζεται τα αρχεία των πρώην υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας, τα οποία περιλαμβάνουν τα ονόματα 50.000 έως 60.000 συνεργατών.
Ο διευθυντής του, Bendeguz Gergo Cseh, χαιρέτισε τη δημοσιοποίηση των αρχείων της κομμουνιστικής περιόδου —βάσει νόμου που ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο— χαρακτηρίζοντάς την «ιστορικό βήμα» και επισημαίνοντας ότι η κίνηση αυτή προχωρά περισσότερο σε σχέση με ό,τι έχει συμβεί αλλού στο πρώην ανατολικό μπλοκ. Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της πολύ νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες και χωρίς περιορισμούς αναζητήσεις, όπως θα συμβεί τώρα στην Ουγγαρία. Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημόσιων θεσμών αποτελούν «ουσιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Η δημοσιοποίηση τεσσάρων κατηγοριών αρχείων θα πραγματοποιηθεί σε δύο στάδια, με αφετηρία την 4η Νοεμβρίου. Την ημέρα εκείνη, το 1956, σοβιετικά τανκς εισήλθαν στη Βουδαπέστη για να καταστείλουν μια υπέρ της δημοκρατίας εξέγερση, η οποία είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου. Ορισμένα στοιχεία των αρχείων θα αποκρύπτονται για την προστασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως ιατρικά αρχεία, πληροφορίες για εθισμούς και τον σεξουαλικό προσανατολισμό.
«Ως αρχειονόμος και ιστορικός, πιστεύω ότι η έκδοση κρίσεων με βάση αυτές τις πληροφορίες είναι ακατάλληλη», δήλωσε ο Τσεχ (Cseh) στο Reuters.
«Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι δυνατόν να αποκτήσουμε εικόνα για τις ιστορίες ζωής και να έρθουμε αντιμέτωποι με το παρελθόν μας σε βαθύτερο επίπεδο — όχι μόνο σε ατομικό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο».
www.worldenergynews.gr
