Ποιος ελέγχει τους δορυφόρους στους οποίους βασίζονται οι στρατοί; Οι αναφορές για όρια του Starlink στην Ουκρανία αναδεικνύουν το ερώτημα. Η ΕΕ κατασκευάζει το IRIS², ένα δίκτυο 348 δορυφόρων με έναν κατασκευαστή από τη Βρέμη.
Οι περιορισμοί του Μασκ
Αυτή την εβδομάδα, ο ουκρανικός στρατός ανέφερε περιορισμούς στην υπηρεσία δορυφόρων Starlink. Η σύνδεση διακόπτεται μόλις οι δέκτες ταξιδεύουν με ταχύτητα άνω των 160 χιλιομέτρων την ώρα, όπως συμβαίνει με τα drones. Η υπηρεσία αρχικά αποκαταστάθηκε εν μέρει, αλλά ένα ανώτατο όριο παρέμεινε σε ισχύ. Δεν είναι σαφές ποιος διέταξε τον περιορισμό.
Ο επικεφαλής της SpaceX, Έλον Μασκ, απέρριψε την ευθύνη ότι η εταιρεία διέταξε το κλείσιμο. Το Starshield βρίσκεται υπό τον άμεσο έλεγχο της κυβέρνησης των ΗΠΑ, έγραψε στο X.
Είναι σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ των δύο συστημάτων: Το Starlink και το Starshield αναπτύσσονται και τα δύο από την SpaceX, αλλά απευθύνονται σε διαφορετικούς πελάτες. Το Starlink είναι η υπηρεσία για ιδιώτες και επαγγελματίες χρήστες, το Starshield έχει σχεδιαστεί για κυβερνήσεις και τον στρατό.
Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι αντέδρασε έντονα στο X, γράφοντας: «Έι, Έλον Μασκ, μεγάλε, παίζεις ξανά πολιτικά με τα προϊόντα σου; Ως Ευρωπαίοι πελάτες σου, σε παρακολουθούμε στενά».
Η Πολωνία έχει πληρώσει για ένα μεγάλο μερίδιο των ουκρανικών τερματικών. Αυτό έθεσε για άλλη μια φορά το ερώτημα πόσο εξαρτώνται οι ένοπλες δυνάμεις από τις δορυφορικές συνδέσεις. Η Ευρώπη, επομένως, εργάζεται εδώ και αρκετό καιρό για τη δική της λύση.
Η ευρωπαϊκή απάντηση: IRIS²
Η ΕΕ αναπτύσσει το IRIS², το δικό της δορυφορικό δίκτυο, εδώ και περίπου έξι χρόνια. Το ακρωνύμιο σημαίνει «Υποδομή για Ανθεκτικότητα, Διασύνδεση και Ασφάλεια μέσω Δορυφόρου».
Στα γερμανικά, αυτό σημαίνει περίπου υποδομή για ανθεκτικότητα, συνδεσιμότητα και ασφάλεια μέσω δορυφόρων. Το σύστημα προορίζεται να παρέχει ασφαλείς συνδέσεις για κυβερνήσεις, εταιρείες και πολίτες και να κλείνει τα κενά κάλυψης κινητής τηλεφωνίας στην Ευρώπη και την Αφρική.
Για την κρυπτογράφηση θα βασίζεται στην κβαντική τεχνολογία μέσω της ευρωπαϊκής υποδομής κβαντικής επικοινωνίας EuroQCI.
Στις αρχές Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE συμφωνούν για την υλοποίηση. Το δίκτυο θα επεκταθεί σε 348 δορυφόρους: 330 σε χαμηλή γήινη τροχιά και 18 σε μεσαία γήινη τροχιά.
Επιπλέον 66 δορυφόροι προορίζονται ειδικά για την ενίσχυση της άμυνας, της ασφάλειας και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Επιτροπής, αυτό θα αυξήσει την ασφαλή χωρητικότητα για τους χρήστες του δημόσιου τομέα κατά 60% στην ΕΕ και κατά 54% παγκοσμίως.
Η εστίαση αφορά τα κράτη, τις ένοπλες δυνάμεις και τις κρίσιμες υπηρεσίες· σε μεταγενέστερο στάδιο, το δίκτυο θα είναι διαθέσιμο και για ιδιώτες. Η εκτόξευση των πρώτων δορυφόρων έχει προγραμματιστεί για το 2029. Οι αρχικές υπηρεσίες αναμένεται να εισαχθούν σταδιακά από το 2029 ή το 2030.
Ο ρόλος της Γερμανίας
Η Γερμανία εκπροσωπείται από την εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας Orbitale Hochtechnologie Bremen (OHB), η οποία εδρεύει στη Βρέμη. Στις 31 Αυγούστου, η εταιρεία υπέγραψε σύμβαση ύψους σχεδόν 1 δισεκατομμυρίου ευρώ με τον διαχειριστή δορυφόρων SES, η οποία αφορά την κατασκευή 18 δορυφόρων σε μεσαία γήινη τροχιά για το πρόγραμμα IRIS².
Κάθε δορυφόρος ζυγίζει περίπου 2,6 τόνους κατά την εκτόξευση. Ο διευθύνων σύμβουλος της OHB, Marco Fuchs, θεωρεί το πρόγραμμα ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση μιας μεγαλύτερης ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας.
Το μερίδιο της Γερμανίας στο έργο προκάλεσε διαφωνίες ήδη από τα αρχικά στάδια.
Τον Δεκέμβριο του 2023, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων απέστειλε επιστολή με αυστηρό ύφος προς τις εμπλεκόμενες εταιρείες, ζητώντας επείγουσες διευκρινίσεις σχετικά με τη συμμετοχή της γερμανικής βιομηχανίας και το μερίδιό της στη δημιουργία αξίας, όπως ανέφερε η εφημερίδα Frankfurter Rundschau.
Το Starlink λειτουργεί υπό τη διαχείριση της αμερικανικής διαστημικής εταιρείας SpaceX, ιδιοκτησίας του Elon Musk.
Ανεξάρτητα από το IRIS², η Bundeswehr (οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις) σχεδιάζει το δικό της δορυφορικό δίκτυο. Πρόκειται για ένα εθνικό έργο που χρηματοδοτείται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ο Υποστράτηγος Armin Fleischmann, αρμόδιος της Bundeswehr για θέματα διαστήματος στον τομέα του Κυβερνοχώρου και των Πληροφοριών, δήλωσε στον περιφερειακό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα MDR ότι το σχέδιο αφορά έναν αστερισμό δορυφόρων παρόμοιο με το Starlink, αλλά μικρότερης κλίμακας.
Μιλώντας στην οικονομική εφημερίδα Handelsblatt, ανέφερε ότι στόχος είναι η ύπαρξη «ιπτάμενων Fritzbox» στο διάστημα. Το δίκτυο προορίζεται αρχικά να καλύψει την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, υπό εθνικό έλεγχο. Τα επιμέρους στοιχεία θα προέρχονται από δυτικούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Όπως ανακοίνωσε ο Υπουργός Άμυνας Boris Pistorius σε συνέδριο για το διάστημα που διοργάνωσε η Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών στο Βερολίνο, έως το 2030 πρόκειται να επενδυθούν συνολικά 35 δισεκατομμύρια ευρώ σε στρατιωτικά διαστημικά προγράμματα. Τον Ιούλιο, ο ίδιος επισκέφθηκε την εταιρεία OHB στη Βρέμη, προκειμένου να επιθεωρήσει τα δορυφορικά προγράμματα και την τρέχουσα παραγωγική διαδικασία.
Το έργο ονομάζεται SATCOMBw 4 – συντομογραφία για τις δορυφορικές επικοινωνίες της Bundeswehr (των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων). Σύμφωνα με την Bundeswehr, στο τελικό στάδιο της ανάπτυξής του, το σύστημα θα περιλαμβάνει έναν αριθμό δορυφόρων της τάξης των εκατοντάδων σε χαμηλή γήινη τροχιά, με κόστος που θα κυμαίνεται μεταξύ οκτώ και δέκα δισεκατομμυρίων ευρώ. Ένας αρχικός, περιορισμένος αστερισμός, αποτελούμενος από έως και 40 δορυφόρους, προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία ήδη από το 2029, ενώ η πλήρης επιχειρησιακή λειτουργία προβλέπεται να ξεκινήσει από το 2030.
Η κοινοπραξία «OHB Rheinmetall Space Networks», με έδρα τη Βρέμη, διεκδικεί τη σύμβαση. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας, η OHB θα είναι υπεύθυνη για τους δορυφόρους, ενώ η Rheinmetall για τους επίγειους σταθμούς και τις τερματικές συσκευές. Δεν έχει ληφθεί ακόμη καμία απόφαση.
Πληροφορίες από τον κλάδο υποδηλώνουν ότι η ανάθεση της σύμβασης θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί γύρω στην αλλαγή του έτους, αν και κύκλοι της αγοράς θεωρούν πιθανό να συμβεί και στις αρχές του 2027. Σε αυτή την περίπτωση, η OHB θα συμμετέχει και στα δύο μεγάλα έργα: στο IRIS² ως κατασκευαστής δορυφόρων και στο δίκτυο της Bundeswehr ως μέλος της κοινοπραξίας.
Μέχρι σήμερα, η Bundeswehr χρησιμοποιεί δύο δικούς της δορυφόρους σε γεωστατική τροχιά, σε υψόμετρο περίπου 36.000 χιλιομέτρων – τους COMSATBw-1 και COMSATBw-2, οι οποίοι εκτοξεύτηκαν το 2009 και το 2010 αντίστοιχα.
Οι δορυφόροι για το πρόγραμμα IRIS² κατασκευάζονται από διάφορες εταιρείες. Το μεγαλύτερο μερίδιο δεν θα προέλθει από κάποιον καθιερωμένο όμιλο, αλλά από μια νεοφυή εταιρεία:
Πόσο ρεαλιστικό είναι το χρονοδιάγραμμα του 2029;
Το κατά πόσον μπορεί να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα. Η εκτόξευση των πρώτων δορυφόρων έχει προγραμματιστεί για το 2029· σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την εκτόξευσή τους δύο χρόνια νωρίτερα.
Οι ειδικοί θεωρούν τις εκτοξεύσεις πυραύλων ως το κύριο σημείο συμφόρησης. Ακόμη και οι πιο εξελιγμένοι δορυφόροι δεν μπορούν να φτάσουν στο διάστημα χωρίς πυραύλους, και όσοι δεν διαθέτουν δικά τους μέσα εκτόξευσης παραμένουν εξαρτημένοι από τρίτους.
Η Ευρώπη βασίζεται στον πύραυλο-φορέα Ariane 6, ο οποίος πραγματοποιεί εκτοξεύσεις στο διάστημα από το 2024. Ο Andreas Knopp, από το Πανεπιστήμιο της Bundeswehr στο Μόναχο, επισημαίνει στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Das Parlament» ότι ο αριθμός των εκτοξεύσεων είναι περιορισμένος, ενώ η πολιτική επιστήμονας Antje Nötzold, από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Chemnitz, κάνει λόγο στο δίκτυο MDR για ένα «πρόβλημα φορέων εκτόξευσης».
www.worldenergynews.gr
