Σε ένα εκλογικό σκηνικό με αβέβαιη κοινοβουλευτική ισορροπία, οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες, με την αναμέτρηση να θέτει υπό αμφισβήτηση την πολυετή κυριαρχία του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, χωρίς να διασφαλίζει ότι θα προκύψει νέα κυβέρνηση. Τρία χρόνια πολέμου, διαδοχικών στρατιωτικών επιχειρήσεων και εσωτερικών αναταράξεων μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον στο οποίο η δυσαρέσκεια για την κυβέρνηση συνυπάρχει με την απαίτηση για διατήρηση σκληρής γραμμής στην ασφάλεια.
Οι δημοσκοπήσεις πριν από την ψηφοφορία εμφάνιζαν τον πρώην αρχηγό των ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, Γκάντι Αϊζενκοτ, σε πλεονεκτική θέση ως προς την εκλογική επίδοση. Ωστόσο, η πρωτιά δεν αρκεί για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ο Νετανιάχου εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή εκλογική βάση και ένα δίκτυο πολιτικών συνεργασιών που θα μπορούσε να του επιτρέψει να παραμείνει στην εξουσία ακόμη και αν το Λικούντ δεν αναδειχθεί πρώτο κόμμα.
Η άνοδος του Αϊζενκοτ δεν σηματοδοτεί κατ’ ανάγκην στροφή της ισραηλινής κοινωνίας προς την Αριστερά. Αντανακλά κυρίως την αναζήτηση διαφορετικής ηγεσίας από ψηφοφόρους που επιθυμούν αλλαγή προσώπων και κυβερνητικού ύφους, χωρίς να αμφισβητούν τις βασικές επιλογές της χώρας στον τομέα της εθνικής ασφάλειας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η δυσαρέσκεια απέναντι στον Νετανιάχου μπορεί να μετατραπεί σε λειτουργική κυβερνητική πλειοψηφία. Με βάση τις περισσότερες δημοσκοπικές μετρήσεις, κανένα από τα δύο βασικά πολιτικά στρατόπεδα δεν συγκεντρώνει αυτοτελώς τις 61 έδρες που απαιτούνται για την πλειοψηφία στην Κνεσέτ των 120 μελών.
Οι αριθμοί της κάλπης και η αντοχή του Λικούντ
Δημοσκόπηση του ισραηλινού Channel 12, που δημοσιοποιήθηκε στις 19 Οκτωβρίου, έδινε 24 έδρες στο κόμμα «Ευθύς» (Yashar) του Αϊζενκοτ, 21 στο Λικούντ του Νετανιάχου και 14 στο «Μαζί» (B’ Yachad) του πρώην πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ.
Οι υπόλοιπες δυνάμεις του αντιπολιτευόμενου σιωνιστικού στρατοπέδου συγκέντρωναν συνολικά 55 έδρες, έναντι 51 για τα κόμματα που στηρίζουν τον Νετανιάχου. Οι άλλες 14 έδρες κατανέμονταν στους δύο αραβικούς πολιτικούς σχηματισμούς.
Στην ερώτηση για το ποιος θεωρείται καταλληλότερος πρωθυπουργός, ο Αϊζενκοτ προηγούνταν με 45%, έναντι 33% του Νετανιάχου. Η προσωπική αυτή διαφορά, ωστόσο, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η πολιτική ανθεκτικότητα του Νετανιάχου παραμένει καθοριστικός παράγοντας. Παρά την πολυετή παραμονή του στην εξουσία, την κριτική για τις ευθύνες της 7ης Οκτωβρίου 2023, τις δικαστικές υποθέσεις που αντιμετωπίζει και τις συγκρούσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησής του, διατηρεί έναν συμπαγή πυρήνα υποστηρικτών και έναν αποτελεσματικό μηχανισμό πολιτικής κινητοποίησης.
Η στρατηγική του βασίζεται στην ανάδειξη της ασφάλειας ως κεντρικού κριτηρίου επιλογής. Παράλληλα, επιχειρεί να παρουσιάσει μια ενδεχόμενη κυβέρνηση Αϊζενκοτ ως εύθραυστη, εξαρτημένη από εταίρους με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες και ενδεχομένως από την κοινοβουλευτική στήριξη αραβικών κομμάτων.
Στις 22 Οκτωβρίου, ο Νετανιάχου παρουσίασε την εκλογική αναμέτρηση ως επιλογή ανάμεσα στον ίδιο και τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, από τη μία πλευρά, και στον Αϊζενκοτ και τον επικεφαλής της Ra’am, Μανσούρ Αμπάς, από την άλλη. Η αντιπαραβολή αυτή δεν ανταποκρίνεται στις δημόσιες δεσμεύσεις του Αϊζενκοτ, ο οποίος έχει αποκλείσει τη συμμετοχή αραβικών κομμάτων σε κυβέρνηση υπό την ηγεσία του. Εντάσσεται, ωστόσο, στην προσπάθεια του Νετανιάχου να συσπειρώσει το συντηρητικό ακροατήριο, παρουσιάζοντας την εναλλακτική κυβερνητική λύση ως απειλή για την ασφάλεια και την εθνική ταυτότητα του Ισραήλ.
Το στρατιωτικό προφίλ του Αϊζενκοτ και τα δύσκολα μέτωπα της αντιπολίτευσης
Ο Αϊζενκοτ επιχειρεί να συγκροτήσει ένα προφίλ που συνδυάζει στρατιωτική εμπειρία, αξιοπιστία σε θέματα ασφάλειας και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τους κρατικούς θεσμούς. Η θητεία του στην ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων τού επιτρέπει να αμφισβητεί τη διαχείριση του Νετανιάχου χωρίς να εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας πολιτικής που απορρίπτει τις βασικές ισραηλινές θέσεις για τη Γάζα, τη Χαμάς και το Ιράν.
Αυτή η τοποθέτηση εξηγεί εν μέρει την απήχησή του σε ψηφοφόρους που ζητούν αλλαγή ηγεσίας, αλλά δεν επιθυμούν χαλάρωση της στρατιωτικής πολιτικής.
Η συγκρότηση κυβέρνησης, ωστόσο, θα απαιτήσει συμφωνίες μεταξύ κομμάτων με σημαντικές διαφορές. Ο Ναφτάλι Μπένετ, πρώην πρωθυπουργός και επικεφαλής του «Μαζί», αποτελεί πιθανό εταίρο, αλλά όχι αυτονόητο σύμμαχο. Ο Αβιγκντορ Λίμπερμαν, επικεφαλής του «Ισραήλ το Σπίτι μας» (Yisrael Beiteinu), εκφράζει αυστηρές δεξιές και εθνικιστικές θέσεις, ενώ ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής των «Δημοκρατών» (The Democrats), εκπροσωπεί τον προοδευτικό χώρο.
Η διαφορετική αφετηρία των κομμάτων αυτών θα μπορούσε να δυσκολέψει τις διαπραγματεύσεις για τη σύνθεση και το πρόγραμμα μιας νέας κυβέρνησης, ακόμη και αν οι εκλογικοί αριθμοί ευνοήσουν την αντιπολίτευση.
Η αραβική μειονότητα και το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας
Καθοριστικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσει η συμμετοχή της αραβικής μειονότητας, η οποία αντιστοιχεί περίπου στο 21% του πληθυσμού του Ισραήλ. Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι δημοσκοπικές εκτιμήσεις τοποθετούσαν την προσέλευση των Αράβων ψηφοφόρων κοντά στο 63%, υψηλότερα από τα επίπεδα των εκλογών του 2022.
Μια αυξημένη συμμετοχή θα μπορούσε να ενισχύσει την κοινοβουλευτική παρουσία των αραβικών κομμάτων και να δυσκολέψει την εξασφάλιση δεξιάς πλειοψηφίας. Δεν θα εξασφάλιζε, όμως, αυτομάτως στον Αϊζενκοτ τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης, καθώς η αριθμητική υπεροχή της αντιπολίτευσης δεν αρκεί χωρίς συμφωνία μεταξύ των επιμέρους δυνάμεών της.
Παράλληλα, σημαντικό σημείο τριβής αποτελεί η στάση των υπερορθόδοξων κομμάτων Σας (Shas) και «Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά» (United Torah Judaism), παραδοσιακών συμμάχων του Νετανιάχου.
Το ζήτημα των εξαιρέσεων από τη στρατιωτική θητεία για τους υπερορθόδοξους άνδρες έχει εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές αντιπαραθέσεις της χώρας. Η διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος αποτελεί βασική διεκδίκηση των θρησκευτικών κομμάτων, ενώ σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας θεωρεί ότι οι στρατιωτικές υποχρεώσεις δεν κατανέμονται ισότιμα, ιδίως μετά την επιβάρυνση των εφέδρων από τις επιχειρήσεις που ακολούθησαν τον Οκτώβριο του 2023.
Η αντιπαράθεση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μία από τις πρώτες δοκιμασίες οποιουδήποτε νέου κυβερνητικού σχήματος, καθώς συνδέει τις πολιτικές ισορροπίες με ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και στρατιωτικής ετοιμότητας.
Γάζα, Δυτική Όχθη και Ιράν: Τι μπορεί να αλλάξει
Μια ενδεχόμενη αποχώρηση του Νετανιάχου από την εξουσία δεν θα συνεπαγόταν απαραίτητα ριζική αναθεώρηση της ισραηλινής πολιτικής στα ζητήματα ασφαλείας. Όπως επισημαίνει ανάλυση του Reuters της 22ας Οκτωβρίου, οι διαφορές μεταξύ των δύο βασικών διεκδικητών της εξουσίας στο Παλαιστινιακό είναι υπαρκτές, αλλά δεν αναιρούν τις κοινές στρατηγικές παραδοχές τους.
Τόσο ο Νετανιάχου όσο και ο Αϊζενκοτ αντιτίθενται, υπό τις σημερινές συνθήκες, στην ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Παράλληλα, θεωρούν ότι η Χαμάς δεν μπορεί να διατηρήσει στρατιωτικό ή πολιτικό ρόλο στη Γάζα και υποστηρίζουν τη διατήρηση αποφασιστικού ισραηλινού ελέγχου σε ζητήματα ασφάλειας.
Οι διαφορές τους είναι πιο εμφανείς στη Δυτική Όχθη και στον τρόπο άσκησης της κυβερνητικής πολιτικής. Επί Νετανιάχου, οι εβραϊκοί εποικισμοί επεκτάθηκαν, ενώ ακροδεξιοί κυβερνητικοί εταίροι του προωθούν την προσάρτηση κατεχόμενων παλαιστινιακών εδαφών. Ο Αϊζενκοτ δεν απορρίπτει συνολικά την εποικιστική δραστηριότητα, αλλά διαφοροποιείται ως προς τους μη εγκεκριμένους εποικισμούς και τη βία των εποίκων. Έχει επίσης αντιταχθεί στο σχέδιο ανάπτυξης της περιοχής E1, το οποίο θεωρείται κρίσιμο για τη γεωγραφική συνέχεια της Δυτικής Όχθης.
Στη Γάζα, υποστηρίζει την αντικατάσταση της διακυβέρνησης της Χαμάς μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα, χωρίς να δεσμεύεται για άμεση και πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων πριν από τον αφοπλισμό της οργάνωσης.
Παρόμοια συνέχεια αναμένεται και ως προς το Ιράν. Η αντιμετώπιση της Τεχεράνης αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της ισραηλινής στρατηγικής ασφαλείας και όχι αποκλειστικά επιλογή της κυβέρνησης Νετανιάχου. Η σημαντικότερη διαφοροποίηση μιας κυβέρνησης Αϊζενκοτ ενδέχεται να αφορά περισσότερο τη λειτουργία των θεσμών, τις σχέσεις με τους δυτικούς εταίρους και τον περιορισμό της επιρροής των πιο ακραίων πολιτικών δυνάμεων.
Τα τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα
Με βάση τη δημοσκοπική εικόνα που περιγράφεται πριν από την ψηφοφορία, τρία ενδεχόμενα βρίσκονται στο επίκεντρο: η παραμονή του Νετανιάχου μέσω νέας δεξιάς συμμαχίας, ο σχηματισμός κυβέρνησης υπό τον Αϊζενκοτ με τη συμμετοχή δυνάμεων όπως εκείνες του Μπένετ, του Λίμπερμαν και του Γκολάν ή η παράταση του πολιτικού αδιεξόδου.
Το τελευταίο σενάριο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η απουσία συμφωνίας για νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να επιτρέψει στον Νετανιάχου να παραμείνει προσωρινά στην εξουσία μέχρι την ολοκλήρωση των διαδικασιών σχηματισμού κυβέρνησης.
Πέρα από την κατανομή των εδρών, η αναμέτρηση αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη εκλογική αποτίμηση της περιόδου που ακολούθησε την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Για πολλούς Ισραηλινούς, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των ευθυνών για την αποτυχία αποτροπής της επίθεσης και για τη διαχείριση του πολέμου που ακολούθησε.
Το Associated Press έχει επισημάνει ότι η εμπειρία εκείνης της ημέρας εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις πολιτικές επιλογές των ψηφοφόρων. Επιζώντες των επιθέσεων, οικογένειες θυμάτων και πολίτες που συμμετείχαν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, χωρίς όμως να προκύπτει ενιαία πολιτική απάντηση. Για ένα μέρος της κοινωνίας, τα γεγονότα ενισχύουν την απαίτηση αλλαγής ηγεσίας· για ένα άλλο, αποτελούν επιχείρημα υπέρ ακόμη αυστηρότερης πολιτικής ασφάλειας.
Το αποτέλεσμα θα κρίνει, επομένως, όχι μόνο το πολιτικό μέλλον του Νετανιάχου, αλλά και το κατά πόσο μπορεί να διαμορφωθεί μια βιώσιμη κυβερνητική πλειοψηφία σε μια χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρή περιφερειακή και εσωτερική αβεβαιότητα.
www.worldenergynews.gr
