Η εκλογική επικράτηση της φοιτητικής κίνησης Students’ List σηματοδοτεί μια σημαντική ανατροπή στο πολιτικό σκηνικό της Σερβίας, φέρνοντας στο προσκήνιο την καταπολέμηση της διαφθοράς, την ανεξαρτησία των θεσμών και την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Παράλληλα, δημιουργεί νέα ερωτήματα για την εξωτερική πολιτική του Βελιγραδίου και το μέλλον των παραδοσιακά στενών σχέσεών του με τη Μόσχα.
Η νίκη της κίνησης στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου και η παραδοχή της ήττας από τον πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς συνιστούν σοβαρό πλήγμα για το πολιτικό σύστημα που κυριαρχεί στη χώρα από το 2014. Σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις που επικαλέστηκε το Reuters, η Students’ List αναμένεται να καταλάβει 135 έως 140 έδρες στην Εθνοσυνέλευση των 250 μελών, εξασφαλίζοντας κοινοβουλευτική πλειοψηφία έναντι περίπου 105 εδρών για τον συνασπισμό υπό το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς.
Η συμμετοχή πλησίασε το 70%, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, αποτυπώνοντας τη δυναμική που απέκτησε ένα κίνημα το οποίο γεννήθηκε μέσα από σχεδόν δύο χρόνια κοινωνικών κινητοποιήσεων. Αφετηρία τους αποτέλεσε η κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Οι φοιτητές απαίτησαν τη διερεύνηση των ευθυνών και τη δημοσιοποίηση στοιχείων για το έργο, μετατρέποντας την τραγωδία σε ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβερνητικής λειτουργίας.
Ένα ετερόκλητο κίνημα με κοινό παρονομαστή τη λογοδοσία
Η Students’ List δεν αποτελεί ένα παραδοσιακό κόμμα με σαφή ιεραρχία και έναν κυρίαρχο ηγέτη. Πρόκειται για ένα ευρύ εκλογικό σχήμα με πυρήνα τη φοιτητική κινητοποίηση, στο οποίο συμμετέχουν πρόσωπα από διαφορετικούς επαγγελματικούς και πολιτικούς χώρους. Το ψηφοδέλτιο των 250 υποψηφίων περιλαμβάνει πανεπιστημιακούς, επαγγελματίες και άλλα δημόσια πρόσωπα, ενώ ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς έχει αναδειχθεί σε μία από τις κεντρικές φυσιογνωμίες του.
Η πολιτική του απήχηση βασίστηκε κυρίως στη δέσμευση για διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, ενίσχυση του κράτους δικαίου και ουσιαστική λογοδοσία των κρατικών αρχών. Το μήνυμα ξεπέρασε τα όρια των πανεπιστημίων, προσελκύοντας ψηφοφόρους που εμφανίζονταν απογοητευμένοι από τις καταγγελίες διαφθοράς, τις πιέσεις προς επικριτές της κυβέρνησης και τη συγκέντρωση εξουσίας.
Ωστόσο, η εκλογική νίκη δεν εξαλείφει τις εσωτερικές διαφορές. Η κοινή αντίθεση προς την απερχόμενη κυβέρνηση δεν συνεπάγεται ότι όλα τα μέλη της κίνησης έχουν τις ίδιες θέσεις για την οικονομία, την κοινωνική πολιτική ή τις διεθνείς σχέσεις. Η συγκρότηση μιας λειτουργικής και σταθερής κυβέρνησης αποτελεί, επομένως, την πρώτη μεγάλη δοκιμασία της.
Ευρωπαϊκή προοπτική χωρίς δεδομένη γεωπολιτική στροφή
Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας δημιουργεί περιθώρια για επανεκκίνηση της ενταξιακής πορείας της Σερβίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της χώρας. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνεχάρη τους νικητές, εκφράζοντας την ετοιμότητα των Βρυξελλών να στηρίξουν μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Παρά ταύτα, η Students’ List δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αυτομάτως ως ένα συμβατικό φιλοευρωπαϊκό κόμμα. Η πολιτική και ιδεολογική ανομοιογένεια των υποψηφίων της, καθώς και η απουσία μιας πλήρως διαμορφωμένης στρατηγικής εξωτερικής πολιτικής, καθιστούν πρόωρη οποιαδήποτε ασφαλή πρόβλεψη για τη στάση της απέναντι στην ΕΕ.
Το κίνημα έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να κριθεί η προοπτική ένταξης μέσω δημοψηφίσματος, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη εσωτερικών μεταρρυθμίσεων. Η Σερβία παραμένει υποψήφια προς ένταξη, αλλά η πορεία των διαπραγματεύσεων έχει επιβαρυνθεί από τις ανησυχίες για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, τα δημοκρατικά πρότυπα και τις σχέσεις με το Κόσοβο.
Για τις Βρυξέλλες, συνεπώς, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η αλλαγή κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, αλλά το κατά πόσο αυτή θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες θεσμικές παρεμβάσεις και μετρήσιμη πρόοδο.
Τι σημαίνει η νίκη για τις σχέσεις με τη Ρωσία
Επί Βούτσιτς, το Βελιγράδι ακολούθησε πολιτική εξισορρόπησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Διατήρησε στενούς πολιτικούς και ενεργειακούς δεσμούς με τη Ρωσία, ενώ παράλληλα επιδίωξε την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και προσέλκυσε σημαντικές κινεζικές επενδύσεις. Επιπλέον, η Σερβία δεν ευθυγραμμίστηκε με τις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η ανάδειξη της Students’ List στην εξουσία δημιουργεί αβεβαιότητα για τη συνέχεια αυτής της πολιτικής, χωρίς όμως να προεξοφλεί μια ρήξη με τη Ρωσία. Το φοιτητικό κίνημα δεν έχει παρουσιάσει μέχρι στιγμής μια εξίσου λεπτομερή εναλλακτική στρατηγική για τις διεθνείς σχέσεις, ενώ η Μόσχα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εταίρο της Σερβίας στον ενεργειακό τομέα και στις διπλωματικές της επιδιώξεις.
Παράλληλα, η Κίνα διατηρεί ισχυρή παρουσία μέσω επενδύσεων και οικονομικών συνεργασιών. Μια ενδεχόμενη μετατόπιση της σερβικής εξωτερικής πολιτικής προς την ΕΕ θα πρέπει, επομένως, να αντιμετωπίσει όχι μόνο πολιτικές επιλογές, αλλά και τις υφιστάμενες οικονομικές και ενεργειακές εξαρτήσεις.
Η ήττα του Βούτσιτς αποδυναμώνει έναν πολιτικό που είχε οικοδομήσει σημαντικό μέρος της δημόσιας εικόνας του γύρω από την υπεράσπιση των σερβικών εθνικών συμφερόντων και τη διατήρηση των σχέσεων με τη Μόσχα. Δεν συνιστά, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη ότι η Σερβία θα εγκαταλείψει την πολιτική ισορροπίας που ακολουθούσε τα προηγούμενα χρόνια.
Η διαφθορά ως πραγματικό τεστ εξουσίας
Το ισχυρότερο σημείο σύγκλισης στο εσωτερικό της Students’ List παραμένει η απαίτηση για λογοδοσία. Η τραγωδία στο Νόβι Σαντ έγινε σύμβολο της κοινωνικής δυσαρέσκειας για τις δημόσιες συμβάσεις, τις καταγγελίες διαφθοράς και την απουσία επαρκούς ελέγχου των κρατικών έργων. Η κυβέρνηση και οι σύμμαχοί της έχουν απορρίψει τις κατηγορίες περί διαφθοράς και πολιτικών διώξεων.
Η νέα πλειοψηφία καλείται τώρα να μετατρέψει τις κοινωνικές απαιτήσεις σε θεσμικές αλλαγές: διαφανείς διαδικασίες ανάθεσης έργων, αξιόπιστες έρευνες για καταγγελλόμενες παρατυπίες, μεγαλύτερη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και εγγυήσεις για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι έρευνες θα διεξάγονται με σεβασμό στη δέουσα διαδικασία και χωρίς κομματικοποίηση των κρατικών θεσμών.
Η πολιτική αλλαγή στη Σερβία ανοίγει, επομένως, μια περίοδο σημαντικών δυνατοτήτων αλλά και αβεβαιότητας. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργείται ένα παράθυρο για την προώθηση μεταρρυθμίσεων. Για τη Ρωσία, η συνέχεια μιας σχέσης που στηρίχθηκε στην πολιτική εξισορρόπησης του Βούτσιτς τίθεται υπό αμφισβήτηση, χωρίς να έχει ακόμη διαφανεί η κατεύθυνση των εξελίξεων.
Για τους Σέρβους ψηφοφόρους, το βασικό ερώτημα είναι αν ένα κίνημα που συγκροτήθηκε μέσα από τις διαδηλώσεις θα μπορέσει να κυβερνήσει αποτελεσματικά και να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που δημιούργησε. Η απάντηση θα δοθεί μέσα από τις αποφάσεις του για τη διαφθορά, τη λειτουργία των θεσμών και τις σχέσεις της χώρας με την Ευρώπη και τους παραδοσιακούς της εταίρους.
www.worldenergynews.gr
