Η ενεργειακή κρίση που προκαλεί η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία μεταφέρεται με αυξανόμενη ένταση στην παγκόσμια αγροτική παραγωγή, δημιουργώντας τον κίνδυνο μιας ευρύτερης κρίσης τροφίμων. Οι αναταράξεις στις κρίσιμες εμπορικές οδούς, η άνοδος του κόστους ενέργειας και οι πιέσεις στην προσφορά λιπασμάτων απειλούν να επιβαρύνουν την παραγωγή βασικών διατροφικών προϊόντων και να εντείνουν την πείνα στις φτωχότερες χώρες.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του S&P Global Institute, διαμορφώνεται μια «πολυδιάστατη συμπίεση της παγκόσμιας γεωργίας», καθώς οι υψηλότερες τιμές του ντίζελ αυξάνουν το κόστος των αγροτικών εργασιών, ενώ παράλληλα ενισχύονται τα κίνητρα για τη διάθεση καλλιεργήσιμων εκτάσεων στην παραγωγή πρώτων υλών για βιοκαύσιμα, αντί για τρόφιμα.
Τα λιπάσματα στο επίκεντρο των αναταράξεων
Πριν από την έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, τον Φεβρουάριο, περίπου το ήμισυ των παγκόσμιων εξαγωγών πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων διερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ.
Το φυσικό αέριο, η αμμωνία, η ουρία, το υδρογόνο, το θείο και το άζωτο αποτελούν βασικά συστατικά για την παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της παραγωγικότητας της σύγχρονης γεωργίας. Η εξάρτηση είναι ιδιαίτερα μεγάλη σε βασικές καλλιέργειες, όπως το καλαμπόκι, το σιτάρι και το ρύζι, που παράγονται σε μεγάλο βαθμό σε εντατικά συστήματα μονοκαλλιέργειας.
Επομένως, μια παρατεταμένη διαταραχή στις αλυσίδες εφοδιασμού λιπασμάτων μπορεί να επηρεάσει σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων. Μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ για σχεδόν το σύνολο της εμπορικής ναυσιπλοΐας, στις 28 Φεβρουαρίου, οι τιμές των λιπασμάτων εκτινάχθηκαν, φτάνοντας γρήγορα έως και στο διπλάσιο των προηγούμενων επιπέδων.
«Η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να οδηγήσει επιπλέον 45 εκατομμύρια ανθρώπους στην πείνα και την εξαθλίωση», είχε προειδοποιήσει τον Απρίλιο ο Χόρχε Μορέιρα ντα Σίλβα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης παρέμβασης.
Έξι μήνες αργότερα, ο κίνδυνος παραμένει. Παρότι η ναυσιπλοΐα δεν βρίσκεται πλέον σε πλήρη ακινησία, ο έλεγχος της κρίσιμης θαλάσσιας οδού εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης, με τις απειλές και τις διακοπές στη μεταφορά εμπορευμάτων να διατηρούν υψηλή την αβεβαιότητα.
Ακόμη και αν διατηρηθούν οι εύθραυστες συμφωνίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, η αποκατάσταση της παραγωγής λιπασμάτων δεν αναμένεται να είναι άμεση. Όπως επισημαίνει το ειδησεογραφικό μέσο Semafor, οι παραγωγοί θα χρειαστούν χρόνο για να επανακτήσουν πρόσβαση στις απαιτούμενες ποσότητες φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο. Η πλήρης ανάκαμψη της τροφοδοσίας ενδέχεται να απαιτήσει μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Ακριβότερα τρόφιμα έως το 2027
Οι επιπτώσεις αναμένεται να περάσουν σταδιακά στις τιμές των τροφίμων. Οι προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στο πλαίσιο της έκθεσης World Economic Outlook, κάνουν λόγο για συνολική αύξηση των τιμών των λιπασμάτων κατά 10% έως το τέλος του έτους. Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι θα συμβάλει σε άνοδο του κόστους των τροφίμων κατά 5% το 2026 και κατά επιπλέον 2,4% το 2027, με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιφερειών.
Το μεγαλύτερο βάρος αναμένεται να επωμιστούν οι οικονομικά ασθενέστερες χώρες, όπου τα νοικοκυριά διαθέτουν ήδη μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για την κάλυψη βασικών διατροφικών αναγκών.
«Ο συνδυασμός του υψηλότερου κόστους ενέργειας και λιπασμάτων, της ανθεκτικής ζήτησης που συνδέεται με τα βιοκαύσιμα και των κινδύνων για τις καιρικές συνθήκες λόγω του φαινομένου Ελ Νίνιο ασκεί πιέσεις στις τιμές των τροφίμων και, τελικά, στην επισιτιστική ασφάλεια», επισημαίνει το S&P Global Institute. Όπως υπογραμμίζει, ο κίνδυνος εντείνεται ιδιαίτερα για τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου τα τρόφιμα αντιστοιχούν περίπου στο μισό των συνολικών δαπανών των νοικοκυριών.
Ο κίνδυνος κοινωνικών αναταραχών
Η εκδήλωση μιας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης δεν θεωρείται δεδομένη. Ωστόσο, η αυξανόμενη οικονομική πίεση στους καταναλωτές και η δυσκολία πρόσβασης σε βασικά τρόφιμα αποτελούν ήδη σοβαρούς κινδύνους, ιδιαίτερα για τους φτωχότερους πληθυσμούς.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι απότομες αυξήσεις στις τιμές βασικών διατροφικών προϊόντων μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντας κοινωνικής και πολιτικής αποσταθεροποίησης. Η άνοδος του κόστους τροφίμων στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική έχει συνδεθεί, μεταξύ άλλων, με τις συνθήκες που συνέβαλαν στην εκδήλωση της Αραβικής Άνοιξης.
Σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται ήδη από πολεμικές συγκρούσεις, ενεργειακές αναταράξεις και εμπορικές αβεβαιότητες, η επιτάχυνση του πληθωρισμού των τροφίμων και η διεύρυνση της πείνας θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις κοινωνικές εντάσεις τους επόμενους μήνες. Η πορεία της ενεργειακής κρίσης στα Στενά του Ορμούζ αποκτά, συνεπώς, ευρύτερη σημασία, καθώς οι συνέπειές της δεν περιορίζονται στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά αγγίζουν άμεσα την παγκόσμια διατροφική επάρκεια.
www.worldenergynews.gr
