Αρχαιολόγοι που έκαναν ανασκαφές σε μια τοποθεσία των Ίνκας στις άνυδρες ακτές του νότιου Περού ανακάλυψαν δύο σπάνιες, περίπου 500 ετών, λυοφιλιωμένες πατάτες. Οι πατάτες είναι από τις μοναδικές που έχουν βρεθεί εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα και θα έπρεπε να έχουν μεταφερθεί σε όλη την αυτοκρατορία από τις παγωμένες κορυφές των Άνδεων.
Οι ανακαλύψεις
Γνωστές ως chuño, ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο Tambo Viejo, ένα κέντρο των Ίνκας στην κοιλάδα Acarí. Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Field Archaeology, το chuño μπορεί να παρασκευαστεί μόνο σε μεγάλα υψόμετρα στα κρύα βουνά, πράγμα που σημαίνει ότι τα στοιχεία για αυτό το τρόφιμο στην ακτή δεν είναι μόνο σπάνια, αλλά και φυσικές αποδείξεις ότι οι Ίνκας το μετέφεραν σε όλη την τεράστια αυτοκρατορία τους.
«Ήταν προφανές ότι δεν επρόκειτο για οποιοδήποτε εύρημα, αλλά για ένα ξεχωριστό», δήλωσε ο Δρ. Lidio Valdez, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι.
Θυμήθηκε ότι είπε στην ομάδα πεδίου του τη στιγμή της ανακάλυψης: «Εδώ έχουμε ένα άρθρο».
Μια πατάτα που δεν σαπίζει
Οι πατάτες προέρχονται από τις Άνδεις, όπου καλλιεργούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, οι φρέσκες πατάτες χαλάνε εύκολα, σαπίζοντας μέσα σε μια εβδομάδα σε θερμά κλίματα, ενώ ορισμένες ποικιλίες είναι πικρές και τοξικές αν δεν υποβληθούν σε προηγούμενη επεξεργασία.
Για να αντιμετωπίσουν αυτό το δίλημμα, οι αρχαίοι κάτοικοι των Άνδεων ανέπτυξαν το chuño, μια λυοφιλιωμένη πατάτα που παρασκευαζόταν εκθέτοντας τις πατάτες σε ακραίους παγετούς των βουνών και της νύχτας του χειμώνα και στη συνέχεια τις αποψύχοντας στον έντονο ήλιο της ημέρας.
Μετά την επανάληψη αυτού του κύκλου, οι πατάτες ποδοπατούνται και ξηραίνονται, παράγοντας μαύρο chuño. Το λευκό chuño, που βρίσκεται στο Tambo Viejo, παρασκευάζεται από φυσικά τοξικές, πικρές πατάτες και απαιτεί μούλιασμα για αρκετές εβδομάδες μετά την κατάψυξη και στη συνέχεια την ξήρανση. Το αποτέλεσμα είναι ένα ελαφρύ, βολικό chuño που μπορεί να αποθηκευτεί για χρόνια.
Τα chuño ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών του Valdez το 2024 μέσα σε ένα κεραμικό βάζο τοποθετημένο στο πάτωμα, το οποίο πιστεύεται ότι χρησιμοποιήθηκε για αποθήκευση. Το βάζο περιείχε δύο καφετί-λευκά chuños, με τμήματα των φλούδων τους να προσκολλώνται ακόμα στις ζαρωμένες επιφάνειές τους. Οι πατάτες είχαν αποθηκευτεί μαζί με ένα σπασμένο κομμάτι κεραμικής των Ίνκας και ένα κατεστραμμένο σπείρωμα.
Σύμφωνα με τον Valdez, αυτά τα καθημερινά αντικείμενα βοήθησαν στην επιβεβαίωση της ηλικίας του φαγητού, αποδεικνύοντας «ότι οι λυοφιλιωμένες πατάτες είναι της εποχής των Ίνκας», που σημαίνει ότι οι πατάτες πιθανότατα χρονολογούνται στον 15ο και 16ο αιώνα.
Εκείνη την εποχή, οι πατάτες ήταν το «ψωμί του λαού», με τους Ισπανούς χρονικογράφους να εξηγούν ότι τα καραβάνια των λάμα μετέφεραν τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένου του chuño, στις διάφορες αποθήκες που ήταν διάσπαρτες στο τοπίο και προορίζονταν για τη διατροφή του εργατικού δυναμικού των Ίνκας, συμπεριλαμβανομένου του Tambo Viejo. Επειδή το chuño ήταν ελαφρύ, ανθεκτικό και μπορούσε να παραχθεί σε μεγάλες ποσότητες, ήταν πιθανώς ένα από τα πιο σημαντικά τρόφιμα στην αυτοκρατορία.
Το chuño παρέμεινε βασικό τρόφιμο
Ο Ισπανός χρονικογράφος Cieza de León ισχυρίστηκε ότι πουλώντας chuño στα ορυχεία, πολλοί Ισπανοί έγιναν πλούσιοι και επέστρεψαν στην Ισπανία ευημερώντας...
Παρά την αφθονία του στην αρχαιότητα, το chuño σπάνια επιβιώνει σε αρχαιολογικά πλαίσια, με τη μόνη άλλη συγκρίσιμη ανακάλυψη να γίνεται πριν από περισσότερο από έναν αιώνα στο Pachacamac του Περού. Το άνυδρο παράκτιο περιβάλλον και η αποθήκευση μέσα σε ένα βάζο πιθανότατα προστάτευσαν αυτά τα chuño, επιτρέποντάς τους να επιβιώσουν στον 21ο αιώνα. Ωστόσο, η σπάνια εμφάνισή τους σε τοποθεσίες των Ίνκας σημαίνει ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό παραβλεφθεί μαζί με άλλα σημαντικά βασικά είδη των ιθαγενών, όπως τα αποξηραμένα κρέατα.
Το ποια ακριβώς βουνά καλλιεργούσαν αυτές τις πατάτες παραμένει μυστήριο προς το παρόν, αν και ο Valdez θα ήθελε να εντοπίσει την προέλευσή τους μέσω χημικής ανάλυσης.
Προς το παρόν, το Tambo Viejo παραμένει μια μοναδική τοποθεσία, είπε ο Valdez. "Δεν είμαι σίγουρος αν υπάρχει κάποια άλλη τοποθεσία των Ίνκα που μπορεί να συγκριθεί." Ελπίζει να επιστρέψει μια μέρα, καθώς "κάθε ανασκαφή παρήγαγε υπέροχα αποτελέσματα".
www.worldenergynews.gr
