Σαν έλικες κλήματος, η λάβα εξαπλώνεται από τον βόρειο κρατήρα του Krasheninnikov, ενός ηφαιστειακού διδύμου στην ακτή του Ειρηνικού, στη χερσόνησο Καμτσάτκα της Ρωσίας. Στις 30 Ιουλίου 2025, ένας σεισμός μεγέθους 8,8 βαθμών σημειώθηκε στον κοντινό ωκεανό, προκαλώντας πιθανότατα την αφύπνιση ενός από τα δύο ηφαίστεια. Λίγες μέρες αργότερα, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν πέντε αιώνες, το Krasheninnikov άρχισε να εκρήγνυται. Έκτοτε, το βόρειο ηφαίστειο απελευθερώνει μια σταθερή ροή λιωμένων πετρωμάτων και συντριμμιών με κατεύθυνση προς τα ανατολικά, ενώ η αποστολή NISAR (Synthetic Aperture Radar) της NASA και του ISRO παρακολουθεί τις μεταβολές στο τοπίο.
Οι καταγραφές
Από το σημείο παρατήρησής του, σε υψόμετρο 747 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια, το NISAR κατέγραψε μια εικόνα του Krasheninnikov στις 25 Δεκεμβρίου 2025, καθώς ο δορυφόρος παρατήρησης της Γης ολοκλήρωνε τους ελέγχους μετά την εκτόξευση και ετοιμαζόταν να τεθεί σε λειτουργία. Έκτοτε, δύο φορές ανά 12ήμερο —μία κατά τη διέλευση του δορυφόρου από τον νότο προς τον βορρά και μία από τον βορρά προς τον νότο— το NISAR επέστρεφε στο ίδιο σημείο της τροχιάς του και λάμβανε λεπτομερείς εικόνες ραντάρ.
Οι ερευνητές συνέθεσαν 17 από τα στιγμιότυπα που καταγράφηκαν έως τα μέσα Αυγούστου, δημιουργώντας ένα βίντεο χρονικής επιτάχυνσης (time-lapse) που δείχνει τη λάβα να γεμίζει μια μικρότερη, εσωτερική καλντέρα και στη συνέχεια να υπερχειλίζει σε έναν ευρύτερο κρατήρα, πριν απλωθεί σε σχήμα βεντάλιας. Η οπτικοποίηση αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι παρατηρήσεις του NISAR μπορούν να παρακολουθούν την εξέλιξη φυσικών κινδύνων, τόσο για επιστημονικούς σκοπούς όσο και, ενδεχομένως, για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών.
Αν και βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές, πολλά από τα δεκάδες ηφαίστεια της Καμτσάτκα παρακολουθούνται στενά με επίγεια όργανα, καθώς παρουσιάζουν συχνή ηφαιστειακή δραστηριότητα. Δεν συνέβη το ίδιο με το ηφαίστειο Krasheninnikov, το οποίο παρέμενε ανενεργό από το 1550 περίπου. Το γεγονός ότι το ραντάρ ζώνης L (L-band) του NISAR κατάφερε να το εντοπίσει καταδεικνύει την ικανότητα του δορυφόρου να καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την ξηρά του πλανήτη με διακριτική ικανότητα της τάξης των μερικών δεκάδων ποδιών (λίγων μέτρων)· το ότι κατέγραψε την έκρηξη του ηφαιστείου σε βάθος χρόνου αποδεικνύει την ακρίβεια και την αξιοπιστία των μετρήσεών του.
«Η συνέπεια είναι καθοριστικής σημασίας. Η λήψη δεδομένων δύο φορές ανά 12ήμερο, σε αυτή τη λειτουργία υψηλής ανάλυσης και από δύο κατευθύνσεις παρατήρησης, αναδεικνύει τις δυνατότητες του NISAR για τη στενή παρακολούθηση φυσικών κινδύνων», δήλωσε ο Matthew Pritchard, μέλος της επιστημονικής ομάδας του NISAR και γεωφυσικός στο Πανεπιστήμιο Cornell, ο οποίος ανέλυσε τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία της κινούμενης απεικόνισης (animation).
Εικόνες από μικροκύματα
Η λεπτομέρεια σε μια μεμονωμένη εικόνα του NISAR προκύπτει από τη χρήση ραντάρ συνθετικού διαφράγματος (Synthetic Aperture Radar - SAR), μιας εξειδικευμένης τεχνικής επεξεργασίας που αναπτύχθηκε αρχικά από το Εργαστήριο Αεριώθησης (Jet Propulsion Laboratory) της NASA στη Νότια Καλιφόρνια για την παρατήρηση της Γης από το διάστημα. Καθώς ο δορυφόρος βρίσκεται σε τροχιά, το ραντάρ εκπέμπει χιλιάδες παλμούς μικροκυμάτων ανά δευτερόλεπτο προς τη Γη και λαμβάνει τα σήματα επιστροφής· κάθε σήμα αποτελεί ουσιαστικά μια στιγμιαία αποτύπωση που περιέχει πληροφορίες για τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά της επιφάνειας που βρίσκεται από κάτω.
Η επεξεργασία SAR συνδυάζει τις πολλές εικόνες της ίδιας περιοχής, βελτιώνοντας την ευκρίνεια της εικόνας, όπως ακριβώς ένας φακός εστιάζει σε ένα θολό αντικείμενο. Κάθε εικονοστοιχείο (pixel) στα επιμέρους καρέ της χρονοσειράς (time-lapse) για το Krasheninnikov αντιστοιχεί σε μια τετράγωνη επιφάνεια περίπου 30 επί 30 ποδιών (10 επί 10 μέτρων) — μέγεθος που αντιστοιχεί περίπου στο μισό ενός γηπέδου τένις.
Η λάβα εμφανίζεται πιο φωτεινή στις εικόνες επειδή ανακλά τα μικροκύματα πιο έντονα σε σχέση με τη γύρω επιφάνεια, η οποία καλύπτεται είτε από χιόνι είτε από γυμνό έδαφος, ανάλογα με την εποχή του έτους. Εκτός από το πεδίο λάβας που επεκτείνεται προς τα ανατολικά, το βίντεο δείχνει μια άλλη ροή προς τα βορειοδυτικά, η οποία πιθανότατα σχηματίστηκε πριν το NISAR καταγράψει την πρώτη του εικόνα.
Όταν ο Pritchard εκπονούσε τη διδακτορική του έρευνα για τα ηφαίστεια της Καμτσάτκα πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, η πρόσβαση σε δεδομένα ραντάρ έτοιμα για ανάλυση ήταν δύσκολη, καθώς οι δορυφόροι δεν επανέρχονταν στο ίδιο σημείο τόσο συχνά και η ανάλυση των εικόνων ήταν σχετικά χαμηλή.
Πλέον, πέρα από την παροχή συχνής και ολοκληρωμένης κάλυψης για σχεδόν όλα τα περίπου 1.300 ενεργά ηφαίστεια του πλανήτη που βρίσκονται πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, οι εικόνες διακρίνονται για την υψηλή τους ευκρίνεια —επιτρέποντας την παρατήρηση λεπτομερειών της τάξης των λίγων μέτρων— και είναι εύκολα προσβάσιμες μέσω του cloud.
«Παρατηρούμε ηφαίστεια σε όλο τον κόσμο με τρόπο που δεν είχαμε τη δυνατότητα να κάνουμε ποτέ στο παρελθόν», δήλωσε ο Pritchard.
Η διαστημική αποστολή
Ο δορυφόρος NISAR αποτελεί την πρώτη διαστημική αποστολή ελεύθερης τροχιάς που διαθέτει δύο όργανα ραντάρ: ένα σύστημα ζώνης L (L-band) και ένα σύστημα ζώνης S (S-band). Τα συστήματα αυτά είναι συμπληρωματικά μεταξύ τους λόγω των διαφορετικών μηκών κύματος που χρησιμοποιούν. Για παράδειγμα, η ζώνη L, η οποία λειτουργεί σε μεγαλύτερα μήκη κύματος, μπορεί να διαπεράσει το φύλλωμα των δέντρων και να απεικονίσει το έδαφος από κάτω. Παράλληλα, ανάλογα με το μέγεθος των φύλλων, η ζώνη S μπορεί να συλλέξει δεδομένα παρατήρησης για το ίδιο το φύλλωμα.
www.worldenergynews.gr
