Οι συμμαχίες του Ισραήλ φαίνεται να περικλείουν το Ιράν και να πιέζουν την Τουρκία σε δυτικά και ανατολικά μέτωπα, ενώ πλήττει συχνά υποδομές και στρατιωτικές δυνατότητες στη Συρία, υποστηρίζει δρούζικες και κουρδικές ομάδες στη Συρία και χτυπά τη φιλοϊρανική Χεζμπολάχ στον Λίβανο
Η Μέση Ανατολή βιώνει σήμερα μια αναδιάταξη των δυνάμεών της, και σε αυτή τη διαδικασία καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν κυρίως τρεις περιφερειακές δυνάμεις, το Ιράν, η Τουρκία και το Ισραήλ – με βαθιές επιπτώσεις για τους υπόλοιπους παίκτες της περιοχής.
Σύμφωνα με το IRIS, δηλαδή το Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Θεμάτων, η πρώτη ανακατανομή σημειώθηκε μετά την είσοδο των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ το 2003, που οδήγησε στη διάσπαση της χώρας σε μικρότερες οντότητες.
Επιπλέον, η Αραβική Άνοιξη στα τέλη του 2010, αν και θεωρήθηκε απελευθερωτικό γεγονός, πυροδότησε μια σειρά κρίσεων και εμφυλίων πολέμων σε αρκετές χώρες.
Η αποδόμηση πολλών αραβικών κρατών αποδυνάμωσε έτσι την περιφερειακή αρχιτεκτονική (το «αραβικό κράτος» με σύνορα κληρονομημένα από τον ευρωπαϊκό αποικισμό) και επέτρεψε την επαναφορά της ισχύος των πρώην αυτοκρατορικών δυνάμεων, Τουρκίας και Ιράν.
Ενώ η Τεχεράνη διεύρυνε τη σφαίρα επιρροής της σε Ιράκ, Συρία, Λίβανο, Υεμένη και Γάζα, η Τουρκία κέρδισε παρουσία στη Λιβύη, Συρία, Ιράκ, Υεμένη, Σομαλία και Κατάρ, καθώς και έρεισμα στη Γάζα μέσω της Χαμάς, που ιδεολογικά δεν απέχει πολύ από το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ερντογάν.
Η τελευταία μεγάλη εξέλιξη
Η περιοχή βιώνει τώρα μια νέα στροφή με την ενεργή εμπλοκή του Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, με συνέπειες που υπερβαίνουν τη Γάζα. Παρατηρείται ευρεία άνοδος της ισχύος του Ισραήλ, από τη Μεσόγειο έως τον Κόλπο του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό, αλλά και στον Καύκασο.
Το Τελ Αβίβ έχει συνάψει αμυντικές συμφωνίες με Ελλάδα και Κύπρο, με δυνατότητα κοινής ανάπτυξης στρατιωτικών δυνάμεων σε περίπτωση κρίσης.
Παράλληλα διατηρεί σχέσεις με το Ιρακινό Κουρδιστάν και το Αζερμπαϊτζάν, στρατηγικό κόμβο μεταξύ Ιράν και Τουρκίας.
Οι συμμαχίες του Ισραήλ φαίνεται να περικλείουν το Ιράν και να πιέζουν την Τουρκία σε δυτικά και ανατολικά μέτωπα, ενώ πλήττει συχνά υποδομές και στρατιωτικές δυνατότητες στη Συρία, υποστηρίζει δρούζικες και κουρδικές ομάδες στη Συρία και χτυπά τη φιλοϊρανική Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Στη Δυτική Όχθη, το Ισραήλ επεκτείνει οικισμούς, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή αναγκάζεται σε στενή συνεργασία με το Τελ Αβίβ σε θέματα ασφάλειας.
Συνεργασία με ΗΑΕ – Έρχονται και νέα ανοίγματα
Το Ισραήλ συνεργάζεται επίσης στενά με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν ευρύ δίκτυο συμμαχιών στη Λιβύη και στο Σουδάν, παρακάμπτοντας την Αίγυπτο προς τα δυτικά και νότια, ενώ το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Αίγυπτο στα ανατολικά.
Η κρίση στην Υεμένη, με την κίνηση του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου – συμμάχου των Εμιράτων – και η αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης, απέναντι από τη Υεμένη και το στρατηγικό Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, απειλούν να περικυκλώσουν τη Σαουδική Αραβία, ενώ το Ισραήλ τοποθετείται βόρεια του βασιλείου.
Η ισραηλινή επίθεση στο Ιράν τον Ιούνιο 2025 αποτέλεσε το αποκορύφωμα της ανόδου ισχύος του Τελ Αβίβ.
Η περιφερειακή ανάπτυξη του Ισραήλ θυμίζει τον χάρτη που παρουσίασε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου στον ΟΗΕ, όπου πρότεινε να πλήξει τον «άξονα του κακού» υπό την ηγεσία του Ιράν, αντικαθιστώντας τον με έναν άξονα από τη Μεσόγειο έως τη Θάλασσα του Ομάν και από την Ευρώπη έως την Ινδία, με το Ισραήλ στο κέντρο.
Η κεντρική ερώτηση είναι αν αυτή η κίνηση αποτελεί προάγγελο ειρήνης ή απλώς ανατροπή της ισορροπίας υπέρ του Ισραήλ.
Η απάντηση εξαρτάται κυρίως από το Ιράν και τις μελλοντικές εξελίξεις στη χώρα, καθώς και από τη στάση των ΗΠΑ.
Τα τρία σενάρια
Τρία σενάρια προκύπτουν: πρώτον, αλλαγή στο Ιράν υπέρ καθεστώτος φιλικού προς τις ΗΠΑ, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη ειρήνη στην περιοχή με εγγυήσεις ασφάλειας. Δεύτερον, διατήρηση του καθεστώτος των μουλάδων ή ενός συνεχιστή που θα διατηρήσει αντιπαλότητα προς ΗΠΑ και Ισραήλ, οδηγώντας σε νέα «ψυχροπολεμική» κατάσταση με αντίπαλους περιφερειακούς πόλους και ασταθείς ζώνες-μαξιλάρι στον Λίβανο, Συρία και Ιράκ.
Τρίτον, διάσπαση του Ιράν λόγω ισραηλινών ή αμερικανικών πληγμάτων ή εσωτερικών αναταραχών, που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρεία αστάθεια και επέκταση της αναταραχής στις γειτονικές χώρες. Οι συνέπειες μιας επίθεσης στο Ιράν δεν πρέπει επομένως να υποτιμηθούν.
www.worldenergynews.gr
Σύμφωνα με το IRIS, δηλαδή το Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Θεμάτων, η πρώτη ανακατανομή σημειώθηκε μετά την είσοδο των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ το 2003, που οδήγησε στη διάσπαση της χώρας σε μικρότερες οντότητες.
Επιπλέον, η Αραβική Άνοιξη στα τέλη του 2010, αν και θεωρήθηκε απελευθερωτικό γεγονός, πυροδότησε μια σειρά κρίσεων και εμφυλίων πολέμων σε αρκετές χώρες.
Η αποδόμηση πολλών αραβικών κρατών αποδυνάμωσε έτσι την περιφερειακή αρχιτεκτονική (το «αραβικό κράτος» με σύνορα κληρονομημένα από τον ευρωπαϊκό αποικισμό) και επέτρεψε την επαναφορά της ισχύος των πρώην αυτοκρατορικών δυνάμεων, Τουρκίας και Ιράν.
Ενώ η Τεχεράνη διεύρυνε τη σφαίρα επιρροής της σε Ιράκ, Συρία, Λίβανο, Υεμένη και Γάζα, η Τουρκία κέρδισε παρουσία στη Λιβύη, Συρία, Ιράκ, Υεμένη, Σομαλία και Κατάρ, καθώς και έρεισμα στη Γάζα μέσω της Χαμάς, που ιδεολογικά δεν απέχει πολύ από το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ερντογάν.
Η τελευταία μεγάλη εξέλιξη
Η περιοχή βιώνει τώρα μια νέα στροφή με την ενεργή εμπλοκή του Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, με συνέπειες που υπερβαίνουν τη Γάζα. Παρατηρείται ευρεία άνοδος της ισχύος του Ισραήλ, από τη Μεσόγειο έως τον Κόλπο του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό, αλλά και στον Καύκασο.
Το Τελ Αβίβ έχει συνάψει αμυντικές συμφωνίες με Ελλάδα και Κύπρο, με δυνατότητα κοινής ανάπτυξης στρατιωτικών δυνάμεων σε περίπτωση κρίσης.
Παράλληλα διατηρεί σχέσεις με το Ιρακινό Κουρδιστάν και το Αζερμπαϊτζάν, στρατηγικό κόμβο μεταξύ Ιράν και Τουρκίας.
Οι συμμαχίες του Ισραήλ φαίνεται να περικλείουν το Ιράν και να πιέζουν την Τουρκία σε δυτικά και ανατολικά μέτωπα, ενώ πλήττει συχνά υποδομές και στρατιωτικές δυνατότητες στη Συρία, υποστηρίζει δρούζικες και κουρδικές ομάδες στη Συρία και χτυπά τη φιλοϊρανική Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Στη Δυτική Όχθη, το Ισραήλ επεκτείνει οικισμούς, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή αναγκάζεται σε στενή συνεργασία με το Τελ Αβίβ σε θέματα ασφάλειας.
Συνεργασία με ΗΑΕ – Έρχονται και νέα ανοίγματα
Το Ισραήλ συνεργάζεται επίσης στενά με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν ευρύ δίκτυο συμμαχιών στη Λιβύη και στο Σουδάν, παρακάμπτοντας την Αίγυπτο προς τα δυτικά και νότια, ενώ το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Αίγυπτο στα ανατολικά.
Η κρίση στην Υεμένη, με την κίνηση του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου – συμμάχου των Εμιράτων – και η αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης, απέναντι από τη Υεμένη και το στρατηγικό Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, απειλούν να περικυκλώσουν τη Σαουδική Αραβία, ενώ το Ισραήλ τοποθετείται βόρεια του βασιλείου.
Η ισραηλινή επίθεση στο Ιράν τον Ιούνιο 2025 αποτέλεσε το αποκορύφωμα της ανόδου ισχύος του Τελ Αβίβ.
Η περιφερειακή ανάπτυξη του Ισραήλ θυμίζει τον χάρτη που παρουσίασε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου στον ΟΗΕ, όπου πρότεινε να πλήξει τον «άξονα του κακού» υπό την ηγεσία του Ιράν, αντικαθιστώντας τον με έναν άξονα από τη Μεσόγειο έως τη Θάλασσα του Ομάν και από την Ευρώπη έως την Ινδία, με το Ισραήλ στο κέντρο.
Η κεντρική ερώτηση είναι αν αυτή η κίνηση αποτελεί προάγγελο ειρήνης ή απλώς ανατροπή της ισορροπίας υπέρ του Ισραήλ.
Η απάντηση εξαρτάται κυρίως από το Ιράν και τις μελλοντικές εξελίξεις στη χώρα, καθώς και από τη στάση των ΗΠΑ.
Τα τρία σενάρια
Τρία σενάρια προκύπτουν: πρώτον, αλλαγή στο Ιράν υπέρ καθεστώτος φιλικού προς τις ΗΠΑ, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη ειρήνη στην περιοχή με εγγυήσεις ασφάλειας. Δεύτερον, διατήρηση του καθεστώτος των μουλάδων ή ενός συνεχιστή που θα διατηρήσει αντιπαλότητα προς ΗΠΑ και Ισραήλ, οδηγώντας σε νέα «ψυχροπολεμική» κατάσταση με αντίπαλους περιφερειακούς πόλους και ασταθείς ζώνες-μαξιλάρι στον Λίβανο, Συρία και Ιράκ.
Τρίτον, διάσπαση του Ιράν λόγω ισραηλινών ή αμερικανικών πληγμάτων ή εσωτερικών αναταραχών, που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρεία αστάθεια και επέκταση της αναταραχής στις γειτονικές χώρες. Οι συνέπειες μιας επίθεσης στο Ιράν δεν πρέπει επομένως να υποτιμηθούν.
www.worldenergynews.gr
