Αναλυτές λένε ότι η Μόσχα θα μπορούσε να προσφέρει μια «σανίδα σωτηρίας» αλλά τα προβλήματα στη λογιστική και το κόστος των νέων εμπορικών διαδρομών θα παρείχαν ελάχιστα μακροπρόθεσμα κίνητρα, σύμφωνα με έρευνα του Al Jazeera
Καθώς το Ιράν αντιμετωπίζει τις οικονομικές συνέπειες ενός παρατεταμένου αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, η προσοχή στρέφεται προς τα βόρεια.
Με τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου να διαταράσσονται και τις εξαγωγές πετρελαίου να περιορίζονται, η Τεχεράνη μπορεί να επιδιώξει να εξαρτηθεί λιγότερο από τον Κόλπο και περισσότερο από ένα μωσαϊκό σιδηροδρόμων, λιμανιών της Κασπίας και δικτύων εμπορίου της εποχής των κυρώσεων που τη συνδέουν με τη Ρωσία.
Η σημασία αυτής της σχέσης υπογραμμίστηκε αυτή την εβδομάδα, όταν ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Abbas Araghchi , ταξίδεψε στην Αγία Πετρούπολη για συνομιλίες με τον πρόεδρο της Ρωσίας, Vladimir Putin, επαινώντας την «σταθερή και αμετακίνητη» υποστήριξη της Μόσχας, καθώς οι δύο πλευρές συζητούσαν τον πόλεμο, τις κυρώσεις και το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Μπορεί πραγματικά η Μόσχα να προσφέρει σανίδα σωτηρίας για την ταλαιπωρημένη, εμπόλεμη οικονομία του Ιράν – Θα το ήθελε εν γένει;
Αυξανόμενο αλλά περιορισμένο διμερές εμπόριο
Οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ρωσίας ενισχύθηκαν μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά του Ιράν το 2018 και την επαναφορά εκτεταμένων κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
Η πλήρης εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 επιτάχυνε αυτή την τάση, καθώς και οι δύο χώρες βρέθηκαν ολοένα και περισσότερο αποκομμένες από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στράφηκαν σε δίκτυα παράκαμψης κυρώσεων, εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και μη δυτικούς εμπορικούς διαδρόμους για να συνεχίσουν τη ροή αγαθών, ενέργειας και χρήματος.
Το σημερινό εμπόριο κυριαρχείται από αγροτικά προϊόντα - κυρίως σιτάρι, κριθάρι και καλαμπόκι - μαζί με μηχανήματα, μέταλλα, ξυλεία, λιπάσματα και βιομηχανικές εισροές.
Η Τεχεράνη έχει επίσης προμηθεύσει τη Ρωσία με χαμηλού κόστους drones Shahed, τα οποία η Ρωσία έχει αναβαθμίσει και χρησιμοποιεί στον πόλεμό της στην Ουκρανία.
«Ο κύκλος εργασιών έφτασε τα 4,8 δισ. δολάρια πέρυσι [2024], αλλά πιστεύουμε ότι οι δυνατότητες του αμοιβαίου εμπορίου μας είναι πολύ μεγαλύτερες», δήλωσε ο Ρώσος υπουργός Ενέργειας, Sergey Tsivilyov, σε διακυβερνητική επιτροπή το 2025.
Το διμερές εμπόριο αυξήθηκε κατά 16% την ίδια περίοδο, κυρίως λόγω ρωσικών εξαγωγών σιτηρών, μετάλλων, μηχανημάτων και βιομηχανικών προϊόντων.
Όμως, οι ειδικοί λένε ότι παρά αυτή την αύξηση, η συνολική εμπορική σχέση παραμένει σε σύγκριση με το σχετικά περιορισμένη εμπόριο του Ιράν με την Κίνα ή τις χώρες του Κόλπου.
«Το εμπόριο δεν είναι σημαντικό, επειδή και οι δύο χώρες παράγουν σχεδόν παρόμοια προϊόντα και οι βιομηχανίες είναι παρόμοιες», δήλωσε ο οικονομολόγος Mahdi Ghodsi.
Εναλλακτικές των Στενών του Ορμούζ
Η ραχοκοκαλιά του εμπορίου Ρωσίας–Ιράν είναι ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά–Νότου (INSTC), ένα δίκτυο θαλάσσιων, σιδηροδρομικών και οδικών συνδέσεων που ενώνει τη Ρωσία με το Ιράν και στη συνέχεια με την Ασία, παρακάμπτοντας θαλάσσιες οδούς που ελέγχονται από τη Δύση.
Τα αγαθά μεταφέρονται από νότια ρωσικά λιμάνια, διασχίζουν την Κασπία Θάλασσα προς τα βόρεια ιρανικά λιμάνια, όπως το Μπαντάρ Ανζαλί, και συνεχίζουν με τρένο ή φορτηγό.
Η διαδρομή έχει γίνει ολοένα και πιο σημαντική για ρωσικές εξαγωγές σιτηρών, μηχανημάτων και βιομηχανικών προϊόντων προς το Ιράν.
Αυτή η διαδρομή μπορεί να λειτουργήσει ως «βιώσιμη αλλά μερική σανίδα σωτηρίας», δήλωσε ο αναλυτής αγορών Naeem Aslam, προσθέτοντας ότι τα ρωσικά λιμάνια στην Αστραχάν και τη Μαχατσκάλα είναι ήδη έτοιμα για αύξηση φορτίων.
Ένας δυτικός κλάδος περνά επίσης μέσω του Αζερμπαϊτζάν, αν και λείπει μια βασική σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ Ραστ και Αστάρα στο βόρειο Ιράν.
Το 2023, η Μόσχα συμφώνησε να βοηθήσει στη χρηματοδότηση της γραμμής, με τον πρόεδρό της να την αποκαλεί «σπουδαίο γεγονός» που «θα βοηθήσει να διαφοροποιηθούν σημαντικά οι παγκόσμιες ροές μεταφορών».
Πιο εύκολο στη θεωρία παρά στην πράξη
Οι αναλυτές λένε ότι, παρόλο που αυτοί οι διάδρομοι μπορεί να προσφέρουν προσωρινή λύση, τα Στενά του Ορμούζ προσφέρουν κλίμακα και αποδοτικότητα που οι σιδηροδρομικοί και χερσαίοι διάδρομοι δεν μπορούν εύκολα να αναπαράγουν.
«Από ιστορική άποψη είναι απλώς ο ταχύτερος και πιο οικονομικός τρόπος μεταφοράς», δήλωσε ο οικονομικός ιστορικός Adam Grimshaw.
«Περίπου το 90% του διεθνούς εμπορίου του Ιράν είναι θαλάσσιο εμπόριο μέσω του Κόλπου, το οποίο δεν μπορεί να αντικατασταθεί γρήγορα από χερσαίες ή αεροπορικές μεταφορές», δήλωσε ο ακαδημαϊκός Nader Hashemi.
Ο Ghodsi είπε ότι η Ρωσία μπορεί να προσφέρει μια «σανίδα σωτηρίας» βραχυπρόθεσμα, όπως όταν εξήγαγε σιτηρά κατά τις ξηρασίες στο Ιράν, αλλά μακροπρόθεσμα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το τεράστιο θαλάσσιο εμπόριο.
Η ανακατεύθυνση εμπορίου μέσω ξηράς «παίρνει χρόνο», αυξάνει τις τιμές και προκαλεί απώλειες τροφίμων καθώς τα ευπαθή προϊόντα αλλοιώνονται στη μεταφορά.
Θέλει η Μόσχα να βοηθήσει το Ιράν;
Οι περισσότεροι αναλυτές λένε ότι η παροχή οικονομικής σανίδας σωτηρίας στο Ιράν δεν είναι προς το συμφέρον της Ρωσίας.
«Έχουν τα δικά τους οικονομικά προβλήματα», δήλωσε ο John Loug, επισημαίνοντας στασιμότητα στη Ρωσία, πιέσεις στα αποθέματα και δυσαρέσκεια για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Αν και η Μόσχα θα μπορούσε να προσφέρει συμβολική υποστήριξη ή περιορισμένη ανθρωπιστική βοήθεια, «δεν είναι καλή στιγμή» για επενδύσεις στο Ιράν, είπε.
Η αντικατάσταση του θαλάσσιου εμπορίου με χερσαίες διαδρομές θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη
«Το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας του Ιράν βασίζεται στο πετρέλαιο, και με τις εξαγωγές μπλοκαρισμένες, η Ρωσία δεν μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά», είπε ο Χασέμι.
Άλλοι είναι πιο αισιόδοξοι, ωστόσο.
«Η στήριξη του Ιράν διατηρεί υψηλότερες παγκόσμιες τιμές πετρελαίου που ενισχύουν την πολεμική οικονομία της Ρωσίας, εδραιώνει την κυριαρχία του INSTC για το ασιατικό εμπόριο και κρατά ζωντανό έναν βασικό αντιδυτικό σύμμαχο - δεν υπάρχει μειονέκτημα για τη Μόσχα σε έναν κατακερματισμένο Κόλπο», δήλωσε ο Aslaam.
www.worldenergynews.gr
