Η Ευρώπη καλείται πλέον να αναλάβει πολύ μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά της, διατηρώντας παράλληλα όσο το δυνατόν στενότερη τη στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν στη σύνοδο της Άγκυρας και τα επόμενα χρόνια αναμένεται να καθορίσουν τη μορφή που θα έχει το ΝΑΤΟ στη νέα γεωπολιτική εποχή
Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ, που πραγματοποιείται στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου, διεξάγεται σε μια περίοδο έντονου προβληματισμού για το μέλλον της Συμμαχίας. Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, οι απειλές για περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και η επιδίωξη μεταφοράς του βάρους της ευρωπαϊκής άμυνας στους ίδιους τους Ευρωπαίους συμμάχους έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από την επόμενη ημέρα του ΝΑΤΟ.
Όπως διαβάζουμε σε ανάλυση του Ινστιτούτου Αμυντικής και Αναπτυξιακής Πολιτικής (ISDP) αρότι η Συμμαχία έχει επιβιώσει από σοβαρές κρίσεις στο παρελθόν, από την κρίση του Σουέζ έως τον πόλεμο στο Ιράκ, η σημερινή συγκυρία θεωρείται διαφορετική, καθώς συμπίπτει με μια βαθιά στρατηγική μετάβαση: από ένα ΝΑΤΟ με κυρίαρχο ηγετικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια Συμμαχία όπου οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου.
Η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιδιώκει τη διάλυση του ΝΑΤΟ, αλλά τη ριζική αναδιάρθρωσή του. Η Ουάσιγκτον επιθυμεί να διατηρήσει τον πυρηνικό αποτρεπτικό της ρόλο, μεταφέροντας όμως στους Ευρωπαίους το μεγαλύτερο μέρος των συμβατικών στρατιωτικών υποχρεώσεων. Η συμφωνία των συμμάχων για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035 αποτελεί τη βάση αυτής της μετάβασης.
Το πρώτο και πιο ήπιο σενάριο προβλέπει τη δημιουργία ενός ισχυρότερου ευρωπαϊκού πυλώνα εντός του ΝΑΤΟ. Σε αυτή την εκδοχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ηγετική δύναμη της Συμμαχίας, αλλά οι ευρωπαϊκές χώρες αναλαμβάνουν σημαντικά μεγαλύτερο μερίδιο των επιχειρησιακών δυνατοτήτων, καλύπτοντας έως και τα δύο τρίτα των αναγκών της συλλογικής άμυνας. Η ανακατανομή των στρατιωτικών αρμοδιοτήτων θα συνοδευόταν από μεγαλύτερη ευρωπαϊκή επιρροή στη διοίκηση και στη λήψη αποφάσεων.
Το δεύτερο σενάριο περιγράφει μια πολύ πιο απότομη και δύσκολη μετάβαση. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να ολοκληρωθεί η μεταφορά των ευθυνών ήδη έως το 2027, αποσύροντας γρήγορα αμερικανικά στρατεύματα και κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες από την Ευρώπη. Η αντικατάσταση δυνατοτήτων όπως η στρατηγική αναγνώριση, η διοίκηση και ο έλεγχος, οι εναέριοι ανεφοδιασμοί, η αντιπυραυλική άμυνα και τα όπλα μεγάλου βεληνεκούς θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή για τις ευρωπαϊκές χώρες μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό αποτελεί σήμερα το πιθανότερο σενάριο.
Το τρίτο ενδεχόμενο αφορά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ, είτε τυπικά είτε ουσιαστικά. Σε αυτή την περίπτωση, η Συμμαχία θα περιοριζόταν στην Ευρώπη και τον Καναδά. Η διατήρηση του ΝΑΤΟ χωρίς την αμερικανική συμμετοχή θα απαιτούσε τεράστια αύξηση των αμυντικών δαπανών, καθώς και την ανάπτυξη αυτόνομης ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής, με πρωταγωνιστικό ρόλο της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Παρά τις επανειλημμένες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι αυτό το σενάριο παραμένει λιγότερο πιθανό, καθώς το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να εξυπηρετεί σημαντικά στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ.
Το τέταρτο και πιο φιλόδοξο σενάριο προβλέπει τη σταδιακή αντικατάσταση του ΝΑΤΟ από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως βασικού οργανισμού συλλογικής άμυνας της Ευρώπης. Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Συνθήκης της Λισαβόνας θα αντικαθιστούσε το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ενώ χώρες εκτός ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Τουρκία, θα μπορούσαν να συμμετέχουν μέσω ειδικών συμφωνιών ασφάλειας. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να στερείται των στρατιωτικών δομών, των μηχανισμών διοίκησης και της κοινής στρατηγικής κουλτούρας που απαιτούνται για να λειτουργήσει ως πλήρης αμυντική συμμαχία, γεγονός που καθιστά αυτό το σενάριο το λιγότερο πιθανό.
Σύμφωνα με την ανάλυση, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι η διατήρηση του ΝΑΤΟ με τις Ηνωμένες Πολιτείες να παραμένουν μέλος της Συμμαχίας, αλλά με αισθητά ενισχυμένο τον ρόλο της Ευρώπης στην άμυνα της ηπείρου. Ωστόσο, η διαδικασία αυτής της μετάβασης αναμένεται να είναι δύσκολη, με συνεχείς πολιτικές εντάσεις και σημαντικές προκλήσεις για τους Ευρωπαίους συμμάχους.
www.worldenergynews.gr
