Η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ δεν συνεπάγεται αυτόματα και στρατηγικό έλεγχο
Η αναζωπύρωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ, λίγες μόλις ημέρες μετά το προσωρινό πλαίσιο συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν της 17ης Ιουνίου, αναδεικνύει τη βασική αδυναμία της αμερικανικής προσέγγισης για την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με το Geopolitical Monitor, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αναπτύξουν περισσότερα πολεμικά πλοία, να ενισχύσουν τις περιπολίες ή να αποκρούσουν μεμονωμένες ιρανικές επιθέσεις. Μπορούν. Το δυσκολότερο ζητούμενο είναι αν μπορούν να διατηρήσουν την εμπορική ναυσιπλοΐα ομαλή, ασφαλή και πολιτικά και οικονομικά βιώσιμη όταν η Τεχεράνη επιλέγει να αυξήσει το επίπεδο του κινδύνου. Η πρόσφατη επιβράδυνση της ναυτιλιακής κίνησης, έπειτα από επιθέσεις και αντικρουόμενες ρυθμίσεις διέλευσης, αποδεικνύει ότι τα δύο αυτά ζητήματα δεν ταυτίζονται.
Σύμφωνα με το Geopolitical Monitor, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αναπτύξουν περισσότερα πολεμικά πλοία, να ενισχύσουν τις περιπολίες ή να αποκρούσουν μεμονωμένες ιρανικές επιθέσεις. Μπορούν. Το δυσκολότερο ζητούμενο είναι αν μπορούν να διατηρήσουν την εμπορική ναυσιπλοΐα ομαλή, ασφαλή και πολιτικά και οικονομικά βιώσιμη όταν η Τεχεράνη επιλέγει να αυξήσει το επίπεδο του κινδύνου. Η πρόσφατη επιβράδυνση της ναυτιλιακής κίνησης, έπειτα από επιθέσεις και αντικρουόμενες ρυθμίσεις διέλευσης, αποδεικνύει ότι τα δύο αυτά ζητήματα δεν ταυτίζονται.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι το Ιράν μπορεί να κλείσει μόνιμα τα Στενά του Ορμούζ ή να επιβάλει νόμιμο έλεγχο σε μία από τις σημαντικότερες διεθνείς θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου. Δεν διαθέτει αυτή τη δυνατότητα. Ούτε η γεωγραφική του θέση αναιρεί την τεχνολογική, πληροφοριακή, αεροπορική και ναυτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η ουσία είναι πιο συγκεκριμένη. Η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ δεν συνεπάγεται αυτόματα και στρατηγικό έλεγχο.
Στην περίπτωση του Ορμούζ, ο έλεγχος δεν περιορίζεται στην παρουσία πολεμικών πλοίων στη θάλασσα. Προϋποθέτει ότι ασφαλιστικές εταιρείες, ναυτιλιακοί όμιλοι, αγοραστές ενέργειας, κυβερνήσεις του Κόλπου και πληρώματα πλοίων θα είναι βέβαιοι πως η διέλευση θα παραμείνει προβλέψιμη και ασφαλής. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω στρατιωτικής παρουσίας.
Η γεωγραφία αποτελεί το βασικό σημείο εκκίνησης. Το Ιράν εκτείνεται κατά μήκος της βόρειας ακτής του Περσικού Κόλπου και ελέγχει περιοχές και νησιά κοντά στις προσβάσεις των Στενών, τα οποία έχουν ιδιαίτερη σημασία για την επιτήρηση, τη στόχευση και τη δυνατότητα πρόκλησης διαταραχών. Οι εξωτερικές δυνάμεις μπορούν να μεταφέρουν στην περιοχή ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις, δεν μπορούν όμως να αλλάξουν τα γεωγραφικά δεδομένα μέσα στα οποία εξελίσσεται μια κρίση. Ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα ευνοεί τη γνώση του τοπικού περιβάλλοντος, τους ταχείς χρόνους αντίδρασης, τη διασπορά των μέσων και την ικανότητα δημιουργίας αβεβαιότητας. Γι’ αυτό και η σημασία του Ιράν είναι δομική και όχι επικοινωνιακή. Είναι αποτυπωμένη στον ίδιο τον χάρτη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη διαθέτει διαρκή ικανότητα ελέγχου της θάλασσας. Δεν μπορεί να διαχειριστεί το διεθνές εμπόριο, να εγγυηθεί την ασφάλεια όλων των πλοίων ή να αντέξει μια συμβατική ναυτική αναμέτρηση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πραγματική της ισχύς έγκειται στην άρνηση θαλάσσιου ελέγχου, δηλαδή στην ικανότητα να καθιστά μια θαλάσσια οδό επικίνδυνη, αργή, δαπανηρή ή πολιτικά δύσκολη στη χρήση. Παράκτιοι πύραυλοι, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ταχύπλοα σκάφη, νάρκες, μέσα ηλεκτρονικού πολέμου και ένα πυκνό δίκτυο εντοπισμού στόχων δεν χρειάζεται να νικήσουν το αμερικανικό ναυτικό σε μια αποφασιστική σύγκρουση. Αρκεί να αυξήσουν την πιθανότητα και το κόστος της διατάραξης σε τέτοιο βαθμό ώστε οι εμπορικοί φορείς να καθυστερούν, να αλλάζουν πορεία ή να απαιτούν εγγυήσεις που οι στρατιωτικές συνοδείες από μόνες τους δεν μπορούν να προσφέρουν.
Οι πρόσφατες εξελίξεις ανέδειξαν με σαφήνεια αυτή τη διάκριση. Οι αμερικανικές δυνάμεις απέδειξαν ότι μπορούν να προστατεύσουν τα πολεμικά πλοία και να στηρίξουν την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, η εκκαθάριση ναρκών, οι συνοδείες και τα αντίποινα δεν ισοδυναμούν με επιστροφή στην κανονική εμπορική δραστηριότητα. Ακόμη και μετά το πλαίσιο εκεχειρίας, τα πλοία διέρχονταν από τα Στενά μόνο υπό αυστηρά ελεγχόμενες διαδικασίες, ενώ πολλά εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις, υψηλά ασφάλιστρα και αυξημένο λειτουργικό κίνδυνο. Η απόσταση ανάμεσα σε μια θαλάσσια οδό που είναι τυπικά ανοικτή και σε μία που είναι πραγματικά αξιοποιήσιμη για το εμπόριο αποτελεί ακριβώς το σημείο όπου το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί μοχλό πίεσης.
Η οικονομική σημασία των Στενών ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή την επιρροή. Πριν από την τελευταία κρίση, από το Ορμούζ διέρχονταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαιοειδών ημερησίως, καθώς και περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Μια διαταραχή δεν χρειάζεται να εξελιχθεί σε πλήρη αποκλεισμό για να προκαλέσει παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
Οι καθυστερήσεις αρκούν για να πιέσουν τις ενεργειακές αγορές, να αυξήσουν τα ναύλα και τα ασφάλιστρα, να δυσκολέψουν τον προγραμματισμό των διυλιστηρίων και να επιβαρύνουν τις οικονομίες από την Ανατολική Ασία έως την Ευρώπη με υψηλότερες τιμές. Γι’ αυτό οι εταίροι της Ουάσιγκτον δεν επιδιώκουν μόνο αμερικανική στρατιωτική προστασία, αλλά κυρίως μια σταθερή και διαρκή μείωση του κινδύνου. Δεν επιθυμούν έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο όπου κάθε τακτικό επεισόδιο μετατρέπεται σε παγκόσμιο οικονομικό συναγερμό.
Οι καθυστερήσεις αρκούν για να πιέσουν τις ενεργειακές αγορές, να αυξήσουν τα ναύλα και τα ασφάλιστρα, να δυσκολέψουν τον προγραμματισμό των διυλιστηρίων και να επιβαρύνουν τις οικονομίες από την Ανατολική Ασία έως την Ευρώπη με υψηλότερες τιμές. Γι’ αυτό οι εταίροι της Ουάσιγκτον δεν επιδιώκουν μόνο αμερικανική στρατιωτική προστασία, αλλά κυρίως μια σταθερή και διαρκή μείωση του κινδύνου. Δεν επιθυμούν έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο όπου κάθε τακτικό επεισόδιο μετατρέπεται σε παγκόσμιο οικονομικό συναγερμό.
Οι υποστηρικτές μιας πιο δυναμικής αμερικανικής στάσης θα υποστήριζαν εύλογα ότι η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν σημαίνει αποδοχή ενός ιρανικού δικαιώματος βέτο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν απαράμιλλες δυνατότητες στη θαλάσσια επιτήρηση, την αεροπορική ισχύ, τον υποβρύχιο πόλεμο, τον συντονισμό συμμαχικών δυνάμεων και τα πλήγματα ακριβείας. Μπορούν να οργανώσουν συνοδείες, να διατηρήσουν ανοικτούς ορισμένους διαύλους και να επιβάλουν σημαντικό κόστος στην Τεχεράνη για επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων. Αυτά τα πλεονεκτήματα είναι πραγματικά, όπως πραγματική είναι και η γεωγραφική θέση του Ιράν.
Πολύτιμα τα συμπεράσματα
Πολύτιμα τα συμπεράσματα
Ακριβώς γι’ αυτό η αποτροπή πρέπει να αξιολογείται με βάση το ουσιαστικό κριτήριο. Το ζητούμενο δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επικρατήσουν σε μια στρατιωτική ανταλλαγή πυρών. Το πραγματικό τεστ είναι αν η φυσιολογική εμπορική ναυσιπλοΐα μπορεί να συνεχιστεί χωρίς μια ατέρμονη στρατιωτική εκστρατεία, χωρίς υπέρογκα ασφάλιστρα, χωρίς εγκλωβισμένα πλοία και χωρίς τον διαρκή κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής σύρραξης. Τα πρόσφατα δεδομένα της ναυτιλιακής κίνησης μετά την επίσημη επαναλειτουργία των Στενών καταδεικνύουν ότι μια στρατιωτική ανακοίνωση δεν αρκεί για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη. Οι ναυτιλιακές εταιρείες λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τον πραγματικό κίνδυνο και όχι τις πολιτικές διακηρύξεις.
Το πλαίσιο συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ θα πρέπει συνεπώς να αντιμετωπιστεί ως κάτι περισσότερο από μια απλή παύση των εχθροπραξιών. Η διαχείριση του Ορμούζ αποδεικνύει ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη συνολική πολιτική σχέση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Μια θαλάσσια συμφωνία που αγνοεί τις κυρώσεις, τα κίνητρα κλιμάκωσης, τις αποτυχίες επικοινωνίας και τις διαφορετικές αντιλήψεις περί περιφερειακής ασφάλειας θα παραμείνει εύθραυστη. Αντίστοιχα, μια διπλωματική διαδικασία που αντιμετωπίζει τα Στενά αποκλειστικά ως διαπραγματευτικό χαρτί παραβλέπει τις πραγματικές ανάγκες των πληρωμάτων, των ασφαλιστικών εταιρειών, των λιμενικών αρχών και των καταναλωτών ενέργειας.
Μια πιο ρεαλιστική αμερικανική στρατηγική θα διατηρούσε την αποτρεπτική ισχύ, ενώ παράλληλα θα οικοδομούσε μηχανισμούς που θα μείωναν την πιθανότητα ένα τοπικό επεισόδιο να μετατραπεί σε παγκόσμιο σοκ. Αυτό σημαίνει αξιόπιστους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ των στρατιωτικών διοικήσεων, σαφέστερους κανόνες διέλευσης, πολυμερή συντονισμό με τα κράτη του Κόλπου και το Ομάν, κοινά αποδεκτές διαδικασίες διερεύνησης επιθέσεων και μια διπλωματική διαδικασία ικανή να αντιμετωπίσει τις πολιτικές διαφορές που επανειλημμένα μεταφέρονται στα νερά των Στενών. Τίποτε από αυτά δεν απαιτεί από την Ουάσιγκτον να αποδεχθεί τις περιφερειακές πολιτικές του Ιράν ή να εγκαταλείψει την υπεράσπιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Απαιτεί όμως την αναγνώριση ότι η σταθερότητα στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να επιβληθεί αποκλειστικά μέσω της στρατιωτικής ισχύος.
www.worldenergynews.gr
